Miesięczne archiwum: Listopad 2015



 

Sąd może warunkowo zwolnić skazanego na karę pozbawienia wolności z odbycia pozostałej części kary, gdy jego postawa, właściwości i warunki osobiste, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa, okoliczności jego popełnienia oraz zachowanie po popełnieniu przestępstwa i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, iż skazany po zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa. Warunkowe zwolnieniu stanowi przedłużenie procesu resocjalizacji w zmienionych warunkach, ma to na celu przystosowanie skazanego do życia na wolności przy pomocy kuratora oraz nałożonych na niego obowiązków.

Istota warunkowego przedterminowego zwolnienia polega na tym, że sprawca przestępstwa, który już odbył część kary pozbawienia wolności, zostaje zwolniony z odbycia reszty kary, jeżeli dochowa określonych warunków. Warunkowe przedterminowe zwolnienie jest zatem rezygnacją z wykonania części kary pozbawienia wolności i poddaniem sprawcy próbie.

 

W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd wymierzając karę pozbawienia wolności może wyznaczyć surowsze ograniczenia do skorzystania przez skazanego z warunkowego zwolnienia.
Mogą o tym decydować obciążające okoliczności i sposób popełnienia przestępstwa, a także wzgląd na społeczne oddziaływanie kary.
Warunkowe przedterminowe zwolnienie dotyczy tylko orzeczonej za przestępstwo kary pozbawienia wolności a nie kary zastępczej.
U podstaw warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności leży, analogicznie jak przy warunkowym zawieszeniu, pozytywna prognoza kryminologiczna. Pozytywna prognoza wiążę się ze zmianami w postawie sprawcy, opartymi przede wszystkim na ocenie jego zachowania w czasie odbywania kary. 

 

 

 



 

Wprowadzona w życie 1 lipca 2015 roku nowelizacja prawa karnego zawiera w sobie istotną zmianę instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary.
Obecnie warunkowe zawieszenie zastosować można wyłącznie w odniesieniu do kary pozbawienia wolności.
Kara pozbawienia wolności z zawieszonym wykonaniem może zostać orzeczona jedynie wówczas, gdy jej wymiar nie przekracza roku oraz gdy sprawca w chwili popełnienia czynu nie był skazany na karę pozbawienia wolności. Okres próby wynosi obecnie co do zasady od roku do 3 lat, wyjątkowo granice te podwyższone są odpowiednio do 2 i 5 lat w przypadku młodocianych oraz sprawców popełniających przestępstwo z użyciem przemocy na skutek osoby wspólnie zamieszkującej. Odstępstwo od powyższych reguł nastąpić może wyłącznie przy zastosowaniu instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary, wówczas to na obowiązujących przepisów sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności w wymiarze do lat 5 na okres próby wynoszący maksymalnie 10 lat.
Jeśli chodzi o zarządzenie wykonania kary warunkowo zawieszonej, odnotować trzeba pojawienie się regulacji umożliwiającej skrócenie okresu orzeczonej kary nawet o połowę. Przy ocenie zasadności skrócenia okresu kary sąd będzie musiał wziąć pod uwagę dotychczasowy przebieg próby, ze szczególnym uwzględnieniem sposobu wykonania nałożonych obowiązków.

Zgodnie z art. 4 § 1 Kodeksu Karnego, jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Niewątpliwie nowe przepisy istotnie ograniczają możliwość zastosowania warunkowego zawieszenia wykonania i w praktyce mogą się pojawić przypadki, gdy regulacja sprzed 1 lipca 2015 roku może się okazać dla sprawcy korzystniejsza. Dokonując badania, która ustawa jest względniejsza, należy mieć na względzie utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą w takich sytuacjach pod uwagę należy brać całą ustawę a nie tylko poszczególne jej przepisy. Oznacza to, iż oprócz przepisów o warunkowym zawieszeniu wykonania kary należy zwrócić uwagę m.in. na regulacje dotyczące zamiany kary na rodzajowo łagodniejszą, obowiązków nakładanych na sprawcę czy też zatarcia skazania. Dodać trzeba, iż nie ma możliwości jednoczesnego zastosowania fragmentu ustawy nowej oraz fragmentu ustawy obowiązującej uprzednio.

 

 


Sąd, który wydał wyrok skazujący na wniosek oskarżonego może (ale nie ma takiego obowiązku) odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności .
Czynniki wpływające na odroczenie wykonywania kary pozbawienia wolności to
-m.in. to, że natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki .
Osoby skazane, wobec których kara pozbawienie wolności jest wykonywana faktycznie, mogą starać się o przerwę w odbywaniu kary pozbawienia wolności; taką możliwość dają przepisy Kodeksu Karnego. Jednakże z „przywileju” przerwy w wykonywaniu kary pozbawienia wolności nie każdy osadzony może skorzystać. Skazany odbywając karę pozbawienia wolności może liczyć na przerwę w jej wykonywaniu, jeżeli zajdą obligatoryjne i fakultatywne przesłanki.
Wśród przesłanek obligatoryjnych, które stanowią podstawę do orzeczenia przerwy w wykonywaniu kary, wymienić należy chorobę psychiczna skazanego oraz inną ciężką chorobę, która uniemożliwia wykonywanie kary pozbawienia wolności. W przypadku „innej ciężkiej choroby” chodzi o taki stan skazanego, w którym nie jest możliwe umieszczenie go w zakładzie karnym, gdyż mogłoby to zagrozić jego życiu lub też spowodować niebezpieczeństwo dla jego zdrowia. Wówczas też, zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami, „wykonywanie tej kary sąd odracza do czasu ustania przeszkody”.
W przypadkach wyżej wskazach sąd jest zobowiązany orzec przerwę w wykonywaniu kary pozbawienia wolności, na podstawie opinii biegłych lekarzy sądowych.
Natomiast przesłankami, które mogą uzasadniać złożony wniosek w przerwę w odbywaniu kary są problemy rodzinne, osobiste lub zdrowotne. Każdy wniosek zainteresowanego jest rozpatrywany indywidualnie w odniesieniu do aktualnej sytuacji skazanego. Ważne jest, aby skazany przedstawił dokładne okoliczności, które mogą być korzystne dla niego i które mogą przyczynić się do tego, że sąd uzna jego wniosek za zasadny.
Zgodnie z przepisami prawa, w każdy przypadku sądem właściwym dla rozpatrywania wniosek o przerwę w wykonywaniu kary pozbawienia wolności jest sąd okręgowy, w którego okręgu przebywa skazany.

Zgodnie z przepisami Kodeksu Karnego sąd „odraczając wykonanie kary pozbawienia wolności, sąd może zobowiązać skazanego do podjęcia starań o znalezienie pracy zarobkowej, zgłaszania się do wskazanej jednostki Policji w określonych odstępach czasu lub poddania się odpowiedniemu leczeniu lub rehabilitacji.



Zgodnie z obowiązującymi w prawie polskim przepisami, dozorem elektronicznym jest kontrola zachowania skazanego przy użyciu środków technicznych.
W systemie dozoru elektronicznego można kontrolować :
– przebywanie przez skazanego w określonych dniach tygodnia i godzinach we wskazanym przez sąd miejscu (dozór stacjonarny),
– bieżące miejsce pobytu skazanego, niezależnie od tego, gdzie skazany przebywa (dozór mobilny),
– zachowywanie przez skazanego określonej minimalnej odległości od osoby wskazanej przez sąd (dozór zbliżeniowy).
Nadzór nad wykonywaniem kar z zastosowaniem dozoru elektronicznego oraz orzekanie w sprawach dotyczących wykonania tych kar należą do sądu penitencjarnego.
Przesłanką orzeczenia dozoru elektronicznego wobec skazanego jest spełnienie łącznie następujących warunków :
-wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności poniżej jednego roku
-rozwiązanie  to wystarczające jest do osiągnięcia celów kary
-skazany posiada określone miejsce stałego pobytu
-osoby pełnoletnie zamieszkujące ze skazanym wyraziły zgodę,aby skazany z nimi zamieszkał i odbywał karę w formie dozoru elektronicznego;
– w odbywaniu kary w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne.
Podczas odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego skazany ma obowiązek przebywania we wskazanym przez sąd penitencjarny miejscu w wyznaczonym czasie, udzielania wyjaśnień z przebiegu dozoru, noszenia nadajnika, dbania o powierzone mu elektroniczne urządzenie rejestrujące, poddawanie się czynnościom kontrolnym oraz odbierania połączeń telefonicznych umieszczonych w specjalnym urządzeniu monitorującym.



Polska ma bardzo rozbudowany aparat organów ścigania. Wynika to z faktu, iż postępowanie przygotowawcze może być prowadzone przez dużą grupę organów ścigania. W zależności od formy postępowania przygotowawczego mogą je prowadzić różne organy – od wyspecjalizowanych w tych czynnościach prokuratury, czy ABW poprzez organy instytucji takich jak organy Inspekcji Handlowej, czy Straży Leśnej Lasów Państwowych.

W początkowej fazie postępowania karnego wszczyna się i prowadzi tzw. postępowanie przygotowawcze, które może być zainicjowane wskutek doniesienia złożonego policji lub prokuraturze, jak również skutek zdobycia przez organy ścigania własnych informacji uzasadniających popełnienie przestępstwa.
W zależności od okoliczności, określonych w Kodeksie Postępowania Karnego, postępowanie przygotowawcze może być prowadzone, jako dochodzenie lub jako śledztwo.
Śledztwo prowadzone jest przez prokuratora w przypadku poważniejszych przestępstw.
W postępowaniu przygotowawczym, prokurator jest uprawniony do wielu istotnych kwestii m.in. przedstawienia zarzutu podejrzanemu.
Stronami w postępowaniu przygotowawczym są pokrzywdzony i podejrzany – uprawnieni m.in. do składania wniosków dowodowych.
Pokrzywdzony jak również podejrzany muszą zostać pouczeni o swoich prawach przed pierwszym przesłuchaniem w takim charakterze.
Na żądanie podejrzanego należy przesłuchać go z udziałem ustanowionego obrońcy.
Celem postępowania przygotowawczego jest ustalenie czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on przestępstwo, wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy, zebranie danych o sprawcy czynu, wyjaśnienie okoliczności sprawy – ustalenie osób pokrzywdzonych i rozmiarów szkody oraz zebranie, zabezpieczenie i utrwalenie dowodów dla sądu.

Centralne Biuro Śledcze Policji jest to jednostka organizacyjna Policji służby śledczej realizująca na obszarze całego kraju zadania w zakresie rozpoznawania, zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej.
Działanie podejmowana przez Centralne Biuro Śledcze mają na celu zwalczanie przestępczości zorganizowanej o charakterze transgranicznym, kryminalnym, narkotykowym i ekonomicznym oraz związanym z aktami terrorystycznymi.
Postępowanie przygotowawcze prowadzone przez Centralne Biuro Śledcze jest zbliżone do postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Policję.
Śledztwo jest prowadzone przez Centralne Biuro Śledcze, natomiast Prokuratura nadzoruje śledztwo, a na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego przedstawia zatrzymanemu zarzuty.

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest służbą specjalną powołaną do ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i obywateli.
Jako służba specjalna podlega kontroli cywilnej, nadzór nad Agencją Bezpieczeństwa Wewnętrznego pełni Premier RP oraz pozostaje w kontroli Sejmu.

 

 



 

Zgodnie z art. 71 § 2 Kodeksu Postępowania Karnego, oskarżonym jest osoba, przeciwko której wniesiony został do właściwego sądu akt oskarżenia lub też, co, do której oskarżyciel publiczny wniósł o warunkowe umorzenie postępowania.
W postępowaniu obowiązuje zasada domniemania niewinności – daną osobę uważa się za winną zarzucanego jej przestępstwa dopiero z chwilą uprawomocnienia się skazującego wyroku sądu.

Oskarżony ma prawo do składania wyjaśnień bądź odmowy składania wyjaśnień jak również ma prawo do składania wniosków o dokonanie określonych czynności w postępowaniu przygotowawczym, do żądania przesłuchania go z udziałem ustanowionego obrońcy. .
Oskarżony ma obowiązek poddać się oględzinom zewnętrznym ciała, jak również poddać się innym badaniom, które nie naruszają integralności jego ciała – np. można pobrać od oskarżonego odciski palców.
Oskarżony przebywający na wolności ma obowiązek powiadomić organ prowadzący postępowanie o każdorazowej zmianie miejsca zamieszkania trwającego dłużej niż 7 dni. W przypadku nieusprawiedliwionego nie stawiennictwa oskarżonego na przesłuchanie, organ prowadzący może zarządzić jego przymusowe doprowadzenie.
Zgodnie z art. 233
§ 3 Kodeksu Karnego „nie podlega karze, kto, nie wiedząc o prawie odmowy zeznania lub odpowiedzi na pytania, składa fałszywe zeznanie z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym„. Reasumując, oskarżony nie ponosi odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Według reguł ogólnych, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z tego faktu skutki prawne, a więc oskarżony nie ma obowiązku dostarczania dowodów ani przeciwko sobie ani na swoją korzyść.

Obwinionym jest osoba przeciwko, której wniesiono wniosek o ukaranie w sprawie o popełnienia wykroczenia.
W postępowaniu obowiązuje zasada domniemania niewinności – daną osobę uważa się za winną zarzucanego jej wykroczenia dopiero z chwilą uprawomocnienia się skazującego wyroku sądu.
Jeżeli obwiniony nie zna języka polskiego, wniosek o ukaranie oraz rozstrzygnięcia podlegające zaskarżeniu lub kończące postępowanie w sprawie ogłasza się lub doręcza obwinionemu wraz z tłumaczeniem.
Obwinionemu przysługuje prawo do obrony, w tym do korzystania z pomocy obrońcy. Obwiniony nie ma obowiązku dowodzenia swojej niewinności ani obowiązku dostarczenia dowodów na swoją niekorzyść, jak również obwiniony może bez podania przyczyny odmówić składania wyjaśnień.




Uposażenie zasadnicze policjanta zależy od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od wysługi lat. Jednak na wysokość jego miesięcznej pensji duży wpływ mają też różnego typu dodatki do uposażenia., m.in. dodatek służbowy. Roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.
Pozostałe rodzaje dodatków, które w określonych sytuacjach mogą zwiększyć miesięczne pobory funkcjonariuszy to dodatek stołeczny, za opiekę nad służbowym koniem lub psem, a także dodatek instruktorski, lotniczy, kontrolerski, specjalny i terenowy. Są one przyznawane funkcjonariuszom ze względu na szczególne właściwości, kwalifikacje, warunki lub miejsce pełnienia służby.

W większości są to dodatki o charakterze stałym. Oznacza to, że są ustalane w stawkach miesięcznych, a nie – że ich wysokość jest niezmienna.

Zarówno samo przyznanie dodatku służbowego, jak i jego wysokość zależą od decyzji przełożonego, a w zasadzie od jego oceny wywiązywania się przez policjanta z obowiązków oraz realizacji zadań i czynności służbowych, ze szczególnym uwzględnieniem ich charakteru i zakresu oraz rodzaju i poziomu kwalifikacji zawodowych policjanta.

Dodatek taki przyznawany jest policjantowi w określonej kwocie na czas nieokreślony w wysokości nieprzekraczającej 50 % podstawy wymiaru, którą stanowi suma należnego mu uposażenia zasadniczego oraz dodatku za stopień w stawce ustalonej dla policyjnego stopnia etatowego odpowiadającego zajmowanemu stanowisku służbowemu.

Przepisy określają zatem tylko górną granicę tego dodatku, resztę pozostawiając uznaniu przełożonych. Uznaniowość wysokości dodatku służbowego oznacza, że nawet policjanci wykonujący te same zadania służbowe mogą mieć dodatek służbowy w różnej wysokości.
Dodatek służbowy może być przyznany na stałe lub na czas określony w związku z powierzeniem policjantowi nowych lub dodatkowych zadań bądź obowiązków służbowych na innym stanowisku, a także za wzorową służbę. Jego wysokość po podwyższeniu nie może być bowiem wyższa niż 50 % podstawy wymiaru.

Możliwe jest też jego zmniejszenie. Obniżka ta nie może wynieść więcej niż 30 % otrzymywanej stawki.

 



W przypadku zwolnienia policjanta ze służby sąd może sprawdzić, czy stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony w świetle wszystkich przepisów prawa. Jednak sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez przełożonego policjanta na podstawie kryteriów słuszności i celowości.

Ustawa o Policji wskazuje sytuację, kiedy policjant zostanie bezwzględnie zwolniony ze służby.
Jednym z powodów zwolnienia policjanta może być ważny interes służbowy.
Przez pojęcie „ważny interes służby” można rozumieć utratę przez policjanta nieposzlakowanej opinii. Zgodnie z art. 25 ustawy służbę w Policji może pełnić osoba, która spełnia określone warunki. Jednym z nich jest właśnie nieposzlakowana opinia.
Policjant może zostać odprawiony ze służby w Policji w przypadkach:

niewywiązywania się z obowiązków służbowych w okresie odbywania służby stałej lub służby kontraktowej;
– skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe;

– powołania do innej służby państwowej, a także objęcia funkcji z wyboru w organach samorządu terytorialnego lub stowarzyszeniach;

– nabycia prawa do emerytury z tytułu osiągnięcia 30 lat wysługi emerytalnej;

– gdy wymaga tego ważny interes służby;

– likwidacji jednostki Policji lub jej reorganizacji połączonej ze zmniejszeniem obsady etatowej;

– upływu 12 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby;

– popełnienia czynu o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego, jeżeli popełnienie czynu jest oczywiste i uniemożliwia jego pozostanie w służbie;

– upływu 12 miesięcy zawieszenia w czynnościach służbowych, jeżeli nie ustały przyczyny będące podstawą zawieszenia.
Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, aby funkcjonariusz Policji mógł wykonywać swoje obowiązki służbowe nie może być podejrzewany o prowadzenie działalności, która byłaby sprzeczna z prawem. Objęcie policjanta aktem oskarżenie powoduje utratę przez niego autorytetu i wiarygodności, które są niezbędne do wykonywania służby.
Zgodnie z wyrokiem  Objęcie policjanta aktem oskarżenia powoduje utratę przez niego autorytetu i wiarygodności, które są niezbędne do wykonywania służby.
Z uwagi na charakter służby pełnionej przez policjantów, w interesie państwa leży jak najszybsze usunięcie ze służby w Policji funkcjonariusza, którego czyn uniemożliwia pełnienie dalszej służby. Nie przeszkadza temu brak prawomocnego wyroku skazującego za przestępstwo, o które jest oskarżony policjant – orzekł Trybunał Konstytucyjny.

 



 

Zgodnie z Ustawą o Policji z 6 kwietnia 1990 r. czas pełnienia służby policjanta jest określany wymiarem jego obowiązków, z uwzględnieniem prawa do odpoczynku. Obowiązki policjanta powinny być ustalone w taki sposób, aby mogły zostać wykonane w ramach 40-godzinnego tygodnia służby w trzymiesięcznym okresie rozliczeniowym.
Policjant w tzw. zmianowym systemie pracy pełni służbę na zmiany trwające po 8 godzin, w nadzwyczajnych sytuacjach przełożony może nakazać pełnienie służby na zmiany trwające po 12 godzin na dobę.
Czas na przygotowanie do pełnienia służby, w szczególności przyjęcie lub zdanie dokumentacji z przebiegu służby, uzbrojenia i wyposażenia wliczony został do czasu pełnienia służby; jednakże czas ten nie powinien być dłuższy niż 30 minut.
Policjantowi, który przekroczył 40-godzinną normę pracy, udzielane zostają dni wolne od służby w tym samym wymiarze albo może być mu przyznana rekompensata pieniężna za tzw. nadgodziny. Jednakże liczba godzin nadliczbowych przekraczającym określoną normę, za która przyznano rekompensatę pieniężną nie może przekraczać 1/4 tygodniowego wymiaru czasu służby policjanta w 3-misięcznym okresie rozliczeniowym.
Wynagrodzenie dla policjantów za godziny nadliczbowe, Komenda Policji otrzymuje z funduszy stanowiących dochody własne powiatu lub gminy.
Rada powiatu lub rada gminy może przekazać, na warunkach określonych w porozumieniu zawartym między organem wykonawczym powiatu lub gminy a właściwym komendantem powiatowym (miejskim) policji, środki finansowe stanowiące dochody własne powiatu lub gminy, dla policji z przeznaczeniem na rekompensaty pieniężne za czas służby przekraczający ustawową normę. Rekompensaty pieniężne za nadobowiązkowe przepracowane godziny wypłacane są „z dołu „, w ciągu 20 dni o terminu przekazania budżetu na ten cel.
Nad to, należy pamiętać, że roszczenia o wypłatę ekwiwalentu za godziny nadliczbowo przepracowane przedawniają się po trzech latach od daty zwolnienia policjanta ze służby.
W rzeczywistości brakuje policjantów do pełnienia obowiązków, w związku z tym większość policjantów przepracowuje więcej godzin niż zakładają to przepisy Ustawy o Policji. Uzyskanie pieniężnej rekompensaty za nadliczbowo przepracowane godziny przez policjanta nie jest takie proste Z reguły w zamian za rekompensaty pieniężne za nadliczbowo przeprowadzone godziny policjantom udzielane są dni wolne od pełnienia obowiązków służbowych.

 



Policjantowi można powierzyć pełnienie obowiązków służbowych na innym stanowisku w tej samej miejscowości na czas nieprzekraczający 12 miesięcy. Uposażenie policjanta nie może być obniżone w wyniku powierzenia pełnienia obowiązków służbowych na innym stanowisku.
Ideą powierzenia obowiązków służbowych policjantowi na innym stanowisku niż dotychczasowo zajmowanego przez niego może być np. sprawdzenie przydatności funkcjonariusza do wykonywania określonego rodzaju zadań należących do konkretnego stanowiska.
Rozkaz personalny o czasowym powierzeniu pełnienia obowiązków na innym stanowisku nie jest decyzją administracyjną; powierzenie funkcjonariuszowi pełnienia obowiązków na innym stanowisku i zwolnienie z nich jest aktem władczym o charakterze wewnętrznym, wynikającym z podległości służbowej.
Decyzja o powierzeniu obowiązków pełnienia służby na innym stanowisku nie jest decyzją uznaniową. Przełożony ma bowiem prawo kształtowania polityki kadrowej zapewniającej w jego ocenie najskuteczniejszą realizację ustawowych zadań służbowych. Posiada też uprawnienie do decydowania o obsadzie stanowisk służbowych w podległych mu jednostkach organizacyjnych, a w tym o powierzaniu obowiązków służbowych podległym funkcjonariuszom.
Czasowe powierzenie innych obowiązków policjantowi nie mieści się w kategorii zmiany stosunku służbowego. Nie zmienia bowiem jego treści.

Czas, na jaki funkcjonariuszowi zostaną powierzone inne obowiązki, określa jego przełożony w wydanym rozkazie personalnym. Jego długość uzależniona jest od określonych potrzeb jednostki, które w ten sposób mają być zaspokojone. Okres powierzenia nie może przekroczyć 12 miesięcy. Limit ten dotyczy oczywiście pojedynczego powierzenia obowiązków. Żaden przepis nie zabrania bowiem przełożonym korzystania z tej instytucji wobec jednego policjanta więcej niż raz.
Czasowe powierzenie pełnienia obowiązków służbowych na innym stanowisku nie może powodować negatywnych skutków dla wysokości uposażenia otrzymywanego przez policjanta, co oznacza, iż nie może ono zostać zmniejszone w stosunku do uposażenia dotychczasowego.



 

 

Przepisy polskiego prawa wprowadzają różne zasady legalizacji pobytu na terytorium Polski cudzoziemców – obywateli UE oraz cudzoziemców – obywateli państw spoza UE.
Co do zasady wymagania, jakie muszą zostać spełnione przez cudzoziemców, aby mogli oni zgodnie z prawem przebywać na terytorium Polski są zaostrzone w stosunku do obywateli państw spoza UE.
Cudzoziemiec planujący przebywać w Polsce dłużej niż 3 miesiące może ubiegać się o zezwolenie na pobyt czasowy w Polsce, jednak owe zezwolenie jest wydawane na okres 3 lat. Okres ważności zezwolenia może być jednak krótszy, jeżeli podstawa ubiegania się o to zezwolenie wskazuje na zasadność pobytu krótszego. Należy mieć na uwadze, iż zezwolenie nie przedłużenia się samoczynnie, jeśli cudzoziemiec planuje pozostać w Polsce, musi ubiegać się o nowe zezwolenie. Cudzoziemiec, który chce uzyskać pozwolenie na pobyt czasowy w Polsce musi przedstawić udokumentowane powody, dla których chce pozostać na terytorium RP.
Cudzoziemiec powinien opuścić Polskę przed upływem terminu ważności zezwolenia na pobyt czasowy, chyba że uzyskał inny, ważny dokument pozwalający mu na legalny pobyt w Polsce.
Procedura legalizacji pobytu czasowego toczy się w urzędzie wojewódzkim w wydziale właściwym ds. cudzoziemców w województwie, w którym mieszka cudzoziemiec.
Zezwolenie na pobyt czasowy może zostać cofnięte, czyli unieważnione, gdy spełnione zostaną określone przesłanki.
Od cudzoziemca ubiegającego się o zezwolenie na pobyt czasowy są pobierane odciski palców do celów umieszczenia ich na karcie pobytu.
W przypadku, gdy cudzoziemiec składa wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy podczas swojego legalnego pobytu w Polsce oraz jeśli wniosek nie zawiera braków formalnych, to wojewoda umieszcza w dokumencie podróży cudzoziemca odcisk stempla potwierdzającego złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Stempel ten legalizuje pobyt cudzoziemca w Polsce do dnia wydania decyzji w sprawie karty pobytu.
Opłata skarbowa za rozpatrzenie sprawy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy wynosi 340 zł. Opłata ta jest zwracana w przypadku decyzji negatywnej na wniosek zainteresowanej osoby. Opłata skarbowa za rozpatrzenie sprawy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy wynosi 440 zł. W przypadku pozytywnej decyzji, należy zapłacić dodatkowo 50 zł za wydanie karty pobytu.
Koszty te można opłacić w kasie urzędu wojewódzkiego, w którym toczy się procedura lub przelać je na konto urzędu miasta. Informacje o numerze konta można uzyskać u właściwego wojewody.
Aby przebywać na terytorium Polski przez okres dłuższy niż 3 miesiące cudzoziemiec musi uzyskać zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony. Uzyskanie takiego zezwolenia będzie możliwe jeśli cudzoziemiec uzasadni potrzebę przebywania w Polsce przez okres dłuższy niż 3 miesiące.
Jednak cudzoziemiec, który chce stale przebywać na terytorium Polski musi uzyskać zezwolenie na osiedlenie się albo zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich.
Zarówno zezwolenie na osiedlenie się, jak i zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE udzielane jest na czas nieoznaczony. Zezwolenie na osiedlenie się wygasa z chwilą otrzymania przez cudzoziemca zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE.
Cudzoziemcom, którym udzielono zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE wydaje się karty pobytu.



Postępowanie sądowe w sprawach budowlanych zazwyczaj jest bardzo trudne i długotrwałe.
Rzadko się zdarza, aby strony postępowania miały wzorcowo udokumentowane kwestie związane z zawarciem umowy o roboty budowlane – zazwyczaj udowodnienie swoich racji wymaga przesłuchania wielu świadków jak również powołanie biegłych sądowych.
Sądem właściwym dla spraw dotyczących nieruchomości jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, jak również miejsce zlecenia wykonania usługi.
Strony w umowie powinny określić, w który sąd będzie właściwy na wypadek powstania sporu.

Sądem właściwym dla spraw o wartości przedmiotu sporu poniżej 75 tys. zł będzie sąd rejonowy, natomiast powyżej 75 tys. zł sąd okręgowy.
Opłata od pozwu wynosi 5 % od wartości przedmiotu sporu.
Przebieg i czas trwania postępowania sądowego w dużym stopniu jest zależny od zachowania stron, ich staranności i sprawności w przedstawianiu dowodów – jednak to sąd czuwa nad przebiegiem całego postępowania. Niezależnie od trybu postępowania każda sprawa w sądzie jest kosztowna i stresująca, dlatego należy dołożyć wszelkiej staranności już na etapie podpisywania umowy o roboty budowlane oraz dokumentując sposób jej wykonania.

Postępowanie o wydanie decyzji dotyczącej warunków zabudowy trawa zazwyczaj kilka miesięcy – cierpi na tym przede wszystkim proces inwestycji budowlanych. Inwestorzy winią za to skomplikowaną, sformalizowaną procedurę, lecz niekoniecznie winne są przepisy; często zawini urzędnik, niewłaściwie stosujący prawo.
Rozpoczęcie inwestycji budowlanej poprzedzone jest wymogiem, aby w miejscach, gdzie nie obowiązuje plan zagospodarowania terenu, uzyskać decyzję o warunkach zabudowy.
Decyzja jest instrumentem planowania przestrzennego. Jej celem jest ustalenie czy dane zamierzenie inwestycyjne nie naruszy ładu przestrzennego. Decyzja może zatem regulować wysokość budynku, jego kształt, kolor elewacji, posadowienie na działce i inne elementy istotne z punktu widzenia urbanistyki i estetyki. Inaczej niż przy pozwoleniu na budowę, do ustalenia warunków zabudowy nie jest niezbędne posiadanie przez wnioskującego praw do nieruchomości. Decyzja sama w sobie nie rodzi prawa do terenu, ani nie narusza prawa własności. O ustalenie warunków zabudowy dla dowolnego terenu może zatem wystąpić każdy.
Organem samorządowym wydającym decyzję o warunkach zabudowy jest wójt burmistrz, prezydent miasta. W praktyce decyzję wydaje w jego imieniu odpowiednia komórka w urzędzie
gminy. Najczęściej jest to wydział urbanistyki, geodezji albo planowania przestrzennego.
Zdarza się tak, że uczestnicy postępowania mają sprzeczne interesy. Inwestorowi chodzi o jego jak najszybsze zakończenie i wydanie pozytywnej decyzji, a pozostałym stronom mogą to postępowanie przedłużać z różnych powodów. Zatem w interesie inwestora leży czuwanie nad aktami sprawy, aby w przypadkach błędów merytorycznych lub proceduralnych jak najszybciej zwrócić na nie uwagę urzędnika prowadzącego sprawę. Inwestor może też z własnej inicjatywy sprawdzać dane w księgach wieczystych i ewidencji gruntów, wreszcie na własną rękę poszukiwać stron postępowania, nieznanych organowi z miejsca pobytu.



Pod pojęciem umowy o roboty budowlane kryje się zobowiązanie wykonawcy do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej, oraz inwestora do dokonania przez niego wymaganych właściwymi przepisami czynnościami związanym z przygotowaniem robót, a w szczególności do przekazania terenu budowy, dostarczenia projektu, a w końcowej fazie odbioru budynku i zapłaty umówionego wynagrodzenia.

Umowa o roboty budowlane jest rodzajem umowy cywilnoprawnej, odmianą umowy o dzieło. Nie oznacza to jednak, że wszystkie postanowienia dotyczące umowy o dzieło należy stosować przy umowie o roboty budowlane.
W przypadku, gdy strony umówiły się na wynagrodzenie ryczałtowe, wykonawca zamówienia nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, chociażby w czasie zawierania umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów pracy.

W stosunku do umów o roboty budowlane stosuje się postanowienia o rękojmi za wady fizycznej rzeczy sprzedanej. W zależności od tego, czy dany obiekt budowlany jest nieruchomością czy ruchomością, okres rękojmi wynosi odpowiednio: 5 lat albo 2 lata.
Przy rozróżnieniu umowy o roboty budowlane od innych umów prawa cywilnego najważniejsze znaczenie ma jej przedmiot, jakim jest wykonanie obiektu budowlanego, i ustalenie, czy proces inwestycyjny był wykonywany według rygorów i procedur przewidzianych przepisami prawa budowlanego.

 

 


Procesem budowlanym jest zainicjowanie budowy obiektu budowlanego w określonym miejscu lub terenie. W obowiązującym porządku prawnym uruchomienie procesu budowlanego jest związane z przestrzeganiem Ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo Budowlane; ustawa ta definiuje obowiązki i prawa uczestników procesu budowlanego odpowiedzialnych za jego uruchomienie.
W większości przypadków uczestników procesu budowlanego ustala odpowiedni organ administracyjny w postępowaniu o wydanie pozwolenie na budowę, rozbiórkę. Uczestnicy procesu budowlanego wymienieni w prawie budowlanym nie są jedynymi uczestnikami tego procesu, jednak to właśnie oni odpowiadają za prawidłowy jego przebieg.
Określenie „proces budowlany” dotyczy tak naprawdę jednego z procesów nazwanych w ustawie Prawo Budowlane jako roboty budowlane. Jest to oczywiście budowa czyli wykonywanie obiektu lub jego nadbudowa, rozbudowa a także może to być jego odbudowa w określonym miejscu. Uczestnicy procesu budowlanego są więc związani z jednym obiektem, a nie koniecznie z całym zamierzeniem budowlanym, w którym tych obiektów może być więcej.
Bardzo często zdarza się, że inwestorzy gubią się w lawinie przepisów, znajdujących się w kilkunastu ustawach i rozporządzeniach; w skomplikowanych procedurach administracyjnych, wymagających uzyskania niezbędnych, decyzji, pozwoleń, zaświadczeń, dokumentów.
Konsekwencją wzniesienia obiektu budowlanego bez wymaganych pozwoleń – samowoli budowlanej – jest nakaz rozbiórki lub zapłacenie wysokiej opłaty . Rozbiórka wykonywana jest na koszt inwestora, który nie działał zgodnie z prawem omeprazole 40 mg capsule.
Największym miastem w Polsce, z uwagi na liczbę powstałych samowoli budowlanych jest Zakopane, niektóre obiekty wzniesione bez zachowania odpowiednich reguł liczą nawet 30 lat.

 

 



 

Procedura administracyjna uregulowana została w przepisach Kodeksu Postępowania Administracyjnego, regulując tryb postępowania organów administracji publicznej.
W Kodeksie Postępowania Administracyjnego uregulowane zostały cztery rodzaje postępowań:
ogólne, którego przedmiotem jest indywidualna sprawa rozstrzygana decyzją administracyjną;
– w sprawach sporów o właściwość, którego przedmiotem jest rozstrzygnięcie sporów kompetencyjnych między organami administracji rządowej;
– w sprawach skarg i wniosków, którego celem jest właściwe rozpoznanie skarg obywateli na organy administracyjne lub pracowników tam zatrudnionych;
– w sprawach wydawania zaświadczeń, które reguluje tryb i sposób wydawania wszelkich zaświadczeń.

Przedmiotem postępowania administracyjnego są również postępowania szczególne dotyczące spraw podatków oraz wszelkich należności z z nimi zrównanych oraz postępowania w sprawach ubezpieczeń społecznych uregulowanych w ordynacji podatkowej.

Wykonywanie orzeczeń jest uregulowane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Określa ono środki przymusu stosowane przez organy administracji rządowej i organy gminy w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym, a także sposób zabezpieczenia wykonania tych obowiązków. Egzekucja administracyjna obejmuje obowiązki wynikające m.in. z:
– podatków;

– opłat i innych należności, do których stosuje się przepisy o zobowiązaniach podatkowych;

– grzywien i kar pieniężnych.


Postępowanie sądowoadministracyjne toczy się przed sądami administracyjnymi w sprawach z zakresu kontroli administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
– decyzje administracyjne;

– postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

– postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;

– inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z prawa;

– bezczynność organów w powyższych przypadkach;

– akty prawa miejscowego organów samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;

– inne akty jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, podejmowane w sprawach administracji publicznej;

 – akty nadzoru nad działalnością organów samorządowych.

Postępowanie administracyjne składa się z:

– postępowania uregulowanego w Kodeksie Postępowania Administracyjnego;

– postępowań szczególnych;

– postępowania egzekucyjnego;

– postępowania sądowoadministracyjnego.

 

 



 

 

Istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, która była przedmiotem rozstrzygnięcia organu I instancji, a nie jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu w stosunku do decyzji organu I instancji.
Jeśli się nie zgadzamy z decyzją wydaną przez organ administracji przysługuje nam możliwości odwołania się od tej decyzji, jak również możliwość zaskarżenia decyzji .

Odwołanie jest podstawowym środkiem zaskarżenia przysługującym osobie niezgadzającej się z decyzją organu administracyjnego, odwołanie rozpatrywane jest przez organ II instancji. Odwołanie wnosi się do właściwego organu za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w odpowiednim terminie.
Kodeks postępowania administracyjnego nie zakłada by treść odwołania musiała spełniać szczególne wymogi formalne. Jest ono bowiem podaniem więc, powinno zatem zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, adresu jej zamieszkania, żądanie oraz podpis wnoszącego. Przepisy szczególne mogą nakładać na składającego odwołanie inne, dodatkowe wymagania. W przypadku jeżeli odwołanie zawiera braki formalne, organ powinien wezwać do ich usunięcia w terminie 7 dni oraz pouczyć o tym, że pozostawi odwołanie bez rozpoznania w przypadku jeżeli odwołujący się nie uzupełni braków. Jeżeli w odwołaniu nie został podany adres wnoszącego a organ nie będzie go mógł ustalić w inny sposób, wtedy od razu pozostawi odwołanie bez rozpoznania.
Niedopuszczalność wniesienia odwołania jest stwierdzana przez organ wyższej instancji w drodze postanowienia, na które nie służy zażalenie. Dzieje się tak gdy uchybiono terminowi do złożenia odwołania, jednostka wnosząca odwołanie nie jest podmiotem legitymowanym, zachodzi brak przedmiotu zaskarżenia (zaskarżony akt nie istnieje), wyczerpano przysługujące środki odwoławcze lub możliwość odwołania została wyłączona przez ustawę. Nie jest możliwe, aby postanowienie o niedopuszczalności odwołania zostało wydane na podstawie oceny samych zarzutów podniesionych w odwołaniu.

Skargę na decyzje administracyjną wnosi się odpowiednio do sądu administracyjnego pod
warunkiem, iż wydana decyzja administracyjna jest decyzją ostateczną tzn. nie przysługuje od niej już zwykły środek odwoławczy w postaci odwołania. Skargę wnosimy do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Właściwym miejscowo jest sąd na którego obszarze właściwości zlokalizowana jest siedziba organu administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona



Pracodawca w przypadku ustania stosunku pracy pracownika ma liczne obowiązki. Jednym z nich jest niezwłoczne wydanie świadectwa pracy. W przypadku, kiedy pracodawca wydał świadectwo pracy zawierające błędy musi je sprostować. Pracodawca wydaje świadectwo pracy bezpośrednio pracownikowi lub osobie przez pracownika upoważnionej do jego odebrania. W przypadku, kiedy nie jest możliwe wydanie świadectwa pracy, w dniu w którym ustał stosunek pracy, pracodawca ma obowiązek najpóźniej w ciągu 7 dni od dnia ustania stosunku pracy przesłać świadectwo pracownikowi lub osobie upoważnionej za pośrednictwem poczty lub doręczyć w inny sposób. Zdarza się, że pracodawca wyda pracownikowi świadectwo zawierające błędy. W związku z tym w razie wydania błędnego świadectwa pracy pracownik ma prawo w ciągu 7 dni wystąpić do pracodawcy o sprostowanie świadectwa. Pracodawca natomiast ma obowiązek zbadania wniosku oraz zawiadomienia pracownika na piśmie o podjętej przez siebie decyzji. Pracodawca ma na to 7 dni od dnia otrzymania wniosku o sprostowanie.

Świadectwo pracy to dokument, w którym zawarte są informacje dotyczące okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy, w szczególności zaś informacje o rodzaju wykonywanej przez pracownika pracy, wynagrodzeniu i kwalifikacjach pracownika oraz o trybie ustania stosunku pracy. Świadectwo pracy wymagane jest przez kolejnego pracodawcę, który przyjmuje pracownika do pracy. 



 

Za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć (wszystkie wymienione warunki muszą być spełnione jednocześnie), które nastąpiło w związku z pracą:
– podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności bądź poleceń przełożonych (podejmowanych nie tylko w miejscu wykonywania pracy, ale także poza takim miejscem),
– podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia,
– w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
Pracownik może żądać od pracodawcy odszkodowania za wypadek przy pracy, gdy świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie pokryje wszystkich kosztów leczenia poszkodowanego.
Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami, każdy pracodawca ma obowiązek odprowadzenia składek dla pracowników do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – właśnie z tych składek, w razie wypadku podczas wykonywania obowiązków służbowych, wypłacane jest odszkodowanie pracownikowi.
Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, pracownik, który w wyniku wypadku w pracy, doznał uszczerbku na zdrowiu lub rozstrojenia zdrowia, ma prawo ubiegać się o świadczenie pieniężne od pracodawcy w celu wyrównania doznanej szkody, której Zakład Ubezpieczeń Społecznych w całości nie pokrył. Odpowiedzialność pracodawcy ma bowiem charakter uzupełniający i z żądaniem odszkodowania możemy wystąpić do niego dopiero gdy uzyskamy świadczenie z ZUS-u.
Jeżeli pracodawca ponosi winę za wypadek swojego pracownika, musi pokryć koszty jego leczenia, a w przypadku gdy stał się on inwalidą wypłacić musi sumę, która umożliwi mu przekwalifikowanie się do innego zawodu.

 



Pracownik, z którym rozwiązano umowę o pracę może domagać się przywrócenie do pracy dokładnie na tych samych warunkach, na których pracował przed zwolnieniem.  Pracownik może ubiegać się o przywrócenie do pracy na tych samych warunkach w dwóch sytuacjach :

-gdy pracodawca rozwiązał z nim za wypowiedzeniem umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony bez uzasadnienia lub z naruszeniem innych przepisów o wypowiadaniu umów o pracę

-gdy pracodawca rozwiąże z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów prawa o rozwiązywaniu umów w tym trybie.

Orzeczenie o przywrócenie do pracy wydaje właściwy sąd. Pracownik w ciągu 7 dni od dnia uprawomocnienie się wyroku przywracającego go do pracy musi zgłosić chęć do podjęcia pracy u tego pracodawcy.

Sprawy sądowe dotyczące ustania stosunku z powództwa pracownika niejednokrotnie kończą się jego wygraną.
Wyrok zapadły przed sądem pracy w wyniku sprawy wniesionej przez pracownika  pracownika może zakończyć się orzeczeniem o odszkodowaniu lub o przywróceniu do pracy. W przypadku przywrócenia do pracy następuje wznowienie stosunku pracy przerwanego przez bezprawne rozwiązanie umowy o pracę przez pracodawcę. Następuje więc niejako „reaktywowanie” dotychczasowego zatrudnienia, co powoduje, że nie ma potrzeby zawierania z przywróconym pracownikiem nowej umowy o pracę.
Takie odnowienie stosunku pracy następuje jednak pod warunkiem spełnienia przez pracownika określonego wymogu. Jest nim zgłoszenie powrotu do pracy w terminie 7 dni od uprawomocnienia się orzeczenia sądu o przywróceniu do pracy. Pracodawca przegrywając sprawę jest zmuszony zaakceptować pracownika na stanowisku z którego został zwolniony Jeżeli wspomniane stanowisko zostało już zlikwidowane lub pracuje na nim inna osoba, pracodawca może skierować przywróconego pracownika do innej pracy na 3 miesiące w roku kalendarzowym. W razie braku zgody pracownika na kontynuowanie pracy na nowym stanowisku, konieczne jest wypowiedzenie mu dotychczasowych warunków pracy i płacy. Na czas trwania wypowiedzenia zmieniającego, jeżeli nie ma możliwości świadczenia pracy na „wyprocesowanym” stanowisku, pracodawca powinien zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.
Pracownik, który podjął pracę na stanowisku przywróconym mu na mocy wyroku sądu, może zakładać, że po powrocie będą mu przysługiwały dokładnie te same uprawnienia jak przed rozwiązaniem stosunku pracy. Zakres uprawnień po przywróceniu do pracy odbiega jednak na niekorzyść pracownika w zakresie urlopu wypoczynkowego. Pomimo że restytucja stosunku pracy zakłada ciągłość zatrudnienia, to za czas między rozwiązaniem stosunku pracy a ponownym jej podjęciem pracownik nie nabywa prawa do urlopu wypoczynkowego. To uprawnienie jest bowiem ściśle związane z istnieniem stosunku pracy, a przepisy przewidujące przywrócenie do pracy nie wprowadzają fikcji prawnej polegającej na przyjęciu, iż w okresie pomiędzy zwolnieniem z pracy, a ponownym jej podjęciem na mocy wyroku występował stosunek pracy.
W przypadku bezprawnego rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, prawo do wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy obejmuje okres bezczynności zawodowej, nie więcej jednak niż za 3 miesiące i nie mniej niż za miesiąc. Również przy tym trybie rozwiązania umowy pracownicy szczególnie chronieni zachowują prawo do wynagrodzenia za cały czas bezrobocia. Okres bez pracy, za który przyznano wynagrodzenie, wlicza się do okresu zatrudnienia przywróconego pracownika. Natomiast czasu pozostawania bez pracy, za który nie przyznano wynagrodzenia, nie uważa się za przerwę w zatrudnieniu, która pociągałaby za sobą utratę uprawnień uzależnionych od nieprzerwanego stażu pracy.


article-img

Ustawodawca przewidział, że każdy pracownik może wnieść odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę do sądu pracy – szczególnie, gdy nie zostało ono dokonane zgodnie z prawem. Termin na wniesienie takiego pisma jest krótki, bo tylko 7 dniowy – liczony od dnia doręczenia pracownikowi zawiadomienia wypowiadającego stosunek pracy. Sprawy z zakresu prawa pracy mogą być wytoczone bądź przed sąd właściwości ogólnej pozwanego, bądź przed sąd, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana, bądź też przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład pracy. Pozew o zapłatę wynagrodzenia powinien zostać skierowany do właściwego sądu. Ważną kwestią jest to, że pozew jest wolny od jakichkolwiek opłat.

W razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nie określony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy – stosownie do żądania pracownika – orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu – o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu. Sąd pracy może nie uwzględnić żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, jeżeli ustali, że uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub niecelowe – w takim przypadku sąd pracy orzeka o odszkodowaniu.



 

Za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć (wszystkie wymienione warunki muszą być spełnione jednocześnie), które nastąpiło w związku z pracą:
– podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności bądź poleceń przełożonych (podejmowanych nie tylko w miejscu wykonywania pracy, ale także poza takim miejscem),
– podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia,
– w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
Pracownik może żądać od pracodawcy odszkodowania za wypadek przy pracy, gdy świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie pokryje wszystkich kosztów leczenia poszkodowanego.
Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami, każdy pracodawca ma obowiązek odprowadzenia składek dla pracowników do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – właśnie z tych składek, w razie wypadku podczas wykonywania obowiązków służbowych, wypłacane jest odszkodowanie pracownikowi.
Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, pracownik, który w wyniku wypadku w pracy, doznał uszczerbku na zdrowiu lub rozstrojenia zdrowia, ma prawo ubiegać się o świadczenie pieniężne od pracodawcy w celu wyrównania doznanej szkody, której Zakład Ubezpieczeń Społecznych w całości nie pokrył. Odpowiedzialność pracodawcy ma bowiem charakter uzupełniający i z żądaniem odszkodowania możemy wystąpić do niego dopiero gdy uzyskamy świadczenie z ZUS-u.
Jeżeli pracodawca ponosi winę za wypadek swojego pracownika, musi pokryć koszty jego leczenia, a w przypadku gdy stał się on inwalidą wypłacić musi sumę, która umożliwi mu przekwalifikowanie się do innego zawodu.

 



Powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy to uprawnienie przysługujące każdemu zatrudnionemu na innej podstawie niż umowa o pracę- umowa o dzieło, umowa zlecenie- jeśli warunki w jakich wykonuje świadczenie odpowiadają stosunkowi pracy. Instytucja ta ma na celu przeciwdziałanie niezgodnemu z prawem zastępowaniu umów o pracę tzn. „śmieciówkami”. Zgodnie z przepisem art.22 § 12 Kodeksu pracy zakazane jest zastępowanie umów o pracę umowami cywilnoprawnymi przy zachowaniu warunków, jakie spełniać powinien stosunek pracy. Zastępowanie umów o pracę, umowami cywilnoprawnymi jest dla pracodawców korzystne, z uwagi na zwolnienie ich z większości zobowiązań, jakie ciążyłyby na nich zgodnie z przepisami prawa pracy.
Pracownik zatrudniony na podstawie umowy zlecenie czy umowy o dzieło nie będzie mógł skorzystać z płatnego urlopu, nie przysługuje mu gwarancja minimalnego wynagrodzenia, a zakończenie z nim współpracy może nastąpić z dnia na dzień. Niestety wielu z nas godzi się na takie warunki zatrudnienia, głównie ze strachu przed bezrobociem. Często dzieje się tak, że zakres czynności wykonywanych przez osobę zatrudnioną na podstawie umowy cywilnoprawnej odpowiada w rzeczywistości stosunkowi pracy.
Z żądaniem ustalenia istnienia stosunku pracy można wystąpić w razie wątpliwości, że dana osoba zatrudniona była nie na podstawie umowy cywilnoprawnej lecz na podstawie umowy o pracę. Z powództwem takim można zwrócić się do sądu pod warunkiem posiadania interesu prawnego.
Nie można jednoznacznie określić schematu postępowania w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy. Jest to uzależnione od konkretnego stanu faktycznego. W każdym bądź razie zadaniem sądu jest ustalenie czy w danej sprawie więcej cech świadczy o istnieniu stosunku cywilnoprawnego, czy też o istnieniu stosunku pracy. W pierwszym przypadku sąd oddali powództwo, w drugim je uwzględni.

 

 

 

 



 

Pod pojęciem zarządzania przedsiębiorstwem rozumie się celowe podejmowanie przez odpowiednie osoby i organy decyzji , dzięki wykorzystaniu posiadanych zasobów do osiągnięcia celów lub celowego dysponowania zasobami. Ogólnie rzecz biorąc chodzi o ustalenie celów, ich hierarchizację i powodowanie żeby te cele były zrealizowane.
Zarządzanie pojmowane instytucjonalnie oznacza grupę osób, którym w przedsiębiorstwie dano uprawnienia do wydawania poleceń.
Podejście funkcjonalne w pojęciu zarządzania oznacza czynności i różne funkcje mające na celu kierowanie wszystkimi działaniami w ramach określonych struktur organizacyjnych (tradycyjne i nowoczesne).Chodzi tu o działania niezbędne do realizacji zadań przedsiębiorstwa, które muszą być realizowane, podejmowane, aby realizować określone cele.
Można zarządzać zasobami:
– rzeczowymi, materiałowymi;
– ludzkimi, intelektualnymi;
– informacyjnymi;
– finansowymi.

Regulamin pracy to wewnątrzzakładowy akt normatywny wydawany przez pracodawcę, ustalający organizację i porządek w procesie pracy oraz związane z tym prawa i obowiązki pracowników i pracodawcy. Regulaminu pracy nie musi tworzyć pracodawca, u którego pracuje mniej niż 20 pracowników lub który jest objęty zakładowym lub ponadzakładowym układem zbiorowym.
Postanowienia regulaminu pracy nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż przepisy kodeksu pracy, ustaw, rozporządzeń wykonawczych, układów zbiorowych oraz porozumień zbiorowych.
Zmiana regulaminu pracy następuje w takim samym trybie, jak jego wprowadzenie. Zmiany dokonywane są:
– samodzielnie przez pracodawcę, jeżeli w zakładzie pracy nie działa zakładowa organizacja związkowa, lub jeżeli zmiana regulaminu nie zostanie uzgodniona z zakładową organizacją związkową, albo gdy kilka organizacji nie przedstawi wspólnego stanowiska w terminie 30 dni od otrzymania projektu zmian regulaminu,
– w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową, jeżeli działa ona w zakładzie pracy.
Uzyskanie mocy obowiązującej przez regulamin pracy uwarunkowane jest podaniem go do wiadomości pracowników. Pracodawca ma zapewnić faktyczną możliwość dotarcia do tekstu regulaminu, natomiast decyzja o zapoznaniu się przez pracownika z jego treścią zależy od niego samego.

Układem zbiorowym pracy jest porozumienie zawarte między pracodawcą a pracownikami, reprezentowanymi przez zakładową organizację związkową. Porozumienie to określa wzajemne prawa i obowiązki wynikające ze stosunku pracy, a więc m.in. warunki pracy i płacy, inne świadczenia związane z pracą, tryb rozstrzygania sporów wynikających ze stosunku pracy, tryb rozstrzygania sporów wynikających ze stosowania danego układu itp.
Prawo pracy, ze względu na zakres podmiotowy, rozróżnia dwa rodzaje układów zbiorowych pracy:
-zakładowe układy zbiorowe pracy, które obowiązują u danego pracodawcy
-ponadzakładowe układy zbiorowe pracy, które wykraczają poza granice jednego zakładu pracy – np. dla pracowników tej samej branży.
Podział ten nie wyczerpuje oczywiście wszelkich możliwych układów zbiorowych, które mogą być zawierane także tylko dla określonych grup.

 

 



Do obowiązków pracownika należy zaliczyć również zachowanie w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Rozszerzeniem tego obowiązku jest umowa o zakazie konkurencji. Kodeks Praca wyróżnią dwa rodzaje umów o zakazie konkurencji, a mianowicie umowy zawarte na czas trwania stosunku pracy oraz umowy zawarte na okres po ustaniu stosunku pracy.
Przez zawarcie umowy o zakazie konkurencji pracownik zobowiązuje się, że nie będzie prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy.
Jeżeli pracownik zawarł umowę o zakazie konkurencji nie ma znaczenia, czy podjęte przez niego czynności w zakresie konkurencyjnym do działalności pracodawcy są odpłatne czy nieodpłatne.
Umowa o zakazie konkurencji musi być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Może to być część umowy o pracę albo odrębna umowa. Umowa o zakazie konkurencji może być zawarta jednocześnie z umową o pracę albo w okresie późniejszym.
Pracodawca może uzależnić zawarcie umowy o pracę od podpisania przez pracownika umowy o zakazie konkurencji
Jeżeli pracodawca proponuje pracownikowi zawarcie umowy o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy, to odmowa zawarcia takiej umowy może stanowić przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę. Wyjątek będzie dotyczył sytuacji, gdy proponowane przez pracodawcę warunki zakazu konkurencji są niezgodne z przepisami Kodeksu pracy.



Niektóre ze sporów sporów można rozwiązać poza salą sądową, korzystając z alternatywnej możliwości  wobec sądowego rozstrzygania sporów w sprawach cywilnych przed sądami powszechnymi oraz polubownymi , jaką jest mediacja. Instytucję mediacji określa się jako : metodę rozwiązywania sporu z udziałem mediatora -bezstronnej osoby trzeciej, której zadaniem jest pomoc skonfliktowanym stronom w osiągnięciu rozwiązania satysfakcjonującego dla każdej z nich”. Ustalenia poczynione w mediacji, mogą, o ile nie stanowią naruszenia lub obejścia obowiązującego porządku prawnego, zostać zatwierdzone przez sąd, dzięki czemu nabierają mocy prawnej.

Celem mediacji powinno być rozwiązanie problemu będącego podstawą sporu w sposób zadowalający dla obu stron konfliktu. Jest to podstawowy czynnik wyróżniający mediację jako alternatywną metodę rozwiązywania sporów. Zawarte w ten sposób porozumienie to wynik poszukiwania takich rozwiązań, które pozwalają stronom na zakończenie sporu przy jednoczesnym przekonaniu o zabezpieczeniu swoich interesów. W drodze mediacji mogą być regulowane wszelkie sprawy cywilne, które podlegają rozstrzygnięciu w drodze ugody zawartej przed sądem oraz wynikają ze stosunków rodzinnych i opiekuńczych omeprazole otc.

 



 

Zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane. Jeśli na gruncie wybuduje budynek osoba, która nie jest właścicielem tego gruntu, to pojawia się konflikt interesów pomiędzy właścicielem gruntu a faktycznym inwestorem.

Regulacja art. 231 Kodeksu Cywilnego dotyczy relacji między właścicielem nieruchomości a jej samoistnym posiadaczem.
Przepis ten przewiduje roszczenia obu stron. Z jednej strony samoistny posiadacz gruntu w dobrej wierze, który wzniósł na powierzchni lub pod powierzchnią gruntu budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby właściciel przeniósł na niego własność zajętej działki za odpowiednim wynagrodzeniem. Z drugiej zaś strony właściciel gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby ten, kto wzniósł budynek lub inne urządzenie, nabył od niego własność działki za odpowiednim wynagrodzeniem.
W świetle art. 231 Kodeksu Cywilnego rozróżnić należy dwa rodzaje podmiotów, właściciela nieruchomości oraz jej samoistnego posiadacza.
Posiadacz samoistny gruntu to posiadacz w dobrej wierze, jeśli jest w sposób uzasadniony przekonany, że posiada określoną nieruchomość zgodnie z przysługującym mu prawem, nawet gdy w rzeczywistości przysługuje ono innemu podmiotowi. Pozostawanie przez posiadacza w dobrej wierze jest zatem związane ze stanem jego świadomości i wiedzy, przy czym „dla oceny dobrej wiary i powstania uprawnienia do żądania przeniesienia własności zabudowanej działki na podstawie art. 231 § 1 KC właściwa jest chwila budowy a nie nabycia posiadania.



 

Kancelarie Adwokackie KOLCZYK zajmują się reprezentowaniem klientów indywidualnych i biznesowych zarówno na etapie postępowania przedsądowego jak również sądowego. Działania podejmowane przez Adwokatów Kancelarii przed rozpoczęciem sprawy sądowej to niezbędna korespondencja z drugą stroną sporu, prowadzenie negocjacji mających na celu ustalenie stanowisk stron, konieczne konsultacje i wnikliwa analiza powierzonych spraw. 

Adwokaci Kancelarii KOLCZYK dokonują wnikliwej analizy powierzonych spraw w tym ustalają istnienie koniecznych przesłanek stanowiących podstawę złożenia pozwu lub wniosku do sądu.

Przykładowo zasiedzenie jest jednym ze sposobów nabycia prawa własności nieruchomości, w skutek upływu czasu. Aby można było stwierdzić, iż doszło do nabycia prawa własności w drodze zasiedzenia należy spełnić łącznie dwie przesłanki.
Mianowicie, istotny jest upływ czasu; posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa prawo własności, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwalnie od lat 20 jako posiadacz w dobrej wierze. Jeżeli jednak posiadacz był w złej wierze, to nabywa nieruchomości po upływie lat 30.
Drugą przesłanką niezbędną do nabycia własności poprzez zasiedzenie jest fakt posiadania danej nieruchomości w sposób samoistny; oznacza to, że posiadacz rzeczy włada nią jak właściciel, pobierał z niej pożytki i łożył na jej utrzymanie.

W drodze zasiedzenia można nabyć tylko takie prawa rzeczowe, z którymi łączy się władztwo nad rzeczą. Z praw rzeczowych ograniczonych można zasiedzieć zatem niektóre służebności gruntowe, użytkowanie wieczyste, udział we współwłasności. Można zasiedzieć każdą nieruchomość, zarówno gruntową jak i budynkową. Wskazać jednak należy, że nieruchomość lokalową można zasiedzieć jedynie w całości. Niedopuszczalne jest zatem zasiedzenie jednego z kilku pokoi wchodzącego w skład mieszkania.
Jeżeli wszystkie przesłanki zasiedzenia, o których była mowa powyżej zostały spełnione, osoba, która co do zasady nabyła własność w drodze zasiedzenia, powinna żądać potwierdzenia powyższego w drodze orzeczenia sądowego. Bowiem orzeczenie to jest dowodem nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie i stanowi podstawę wpisu prawa własności do księgi wieczystej. Do zgłoszenia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia własności uprawniony jest każdy zainteresowany.
Od wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie pobiera się opłatę stałą w wysokości 2000 zł.

 

 



Rozpoczęcie budowy wiąże się również z uzyskaniem licznych pozwoleń administracyjnych wydawanych przez stosowne organy. Często zdarza się tak, że organ odmawia wydania pozwolenia z uwagi, iż widzi istotne przesłanki wykluczające wydanie decyzji. W takich sytuacjach konieczna jest znajomość prawa i posiadanie umiejętności wykorzystania wiedzy w każdym indywidualnie rozpoznawanym przypadku.

Pozwolenie na budowę jest najważniejszym dokumentem w budowlanym procesie inwestycyjnym. Pozwolenie jest to decyzja administracyjna zezwalająca na rozpoczęcie i prowadzenie budowy lub wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu budowlanego.
Pozwolenie na budowę wydaje:
– starosta,
– wojewoda
– okręgowe urzędy górnicze w dziedzinie górnictwa – dotyczy to tylko zakładów i obiektów górniczych.

Starosta jest organem administracji architektoniczno-budowlanej pierwszej instancji. Wojewoda jest organem wyższego stopnia w stosunku do starosty, i oznacza to, że jest instancją, do której strona postępowania o wydanie pozwolenia na budowę może złożyć odwołanie od decyzji starosty.
Wojewoda jest organem pierwszej instancji dla takich obiektów i robót budowlanych jak:
-drogi publiczne krajowe i wojewódzkie wraz z ich infrastrukturą,
-usytuowane na obszarach kolejowych,
-lotniska cywilne wraz z obiektami i urządzeniami towarzyszącymi,
-usytuowanych na terenach zamkniętych,
-obiekty hydrotechniczne piętrzące, upustowe, melioracje,
-porty i przystanie morskie, a także obiekty przeznaczone do utrzymania ruchu i transportu morskiego.

Pozwolenie na budowę dotyczy całego zamierzenia budowlanego, jeżeli zamierzenie budowlane dotyczy więcej niż jednego obiektu, pozwolenie to na wniosek inwestora może dotyczyć tylko wybranego obiektu. Istnieje tutaj jednak warunek, że obiekty te mogą samodzielnie funkcjonować zgodnie z przeznaczeniem. Ważne przy tym jest, że podział pozwolenia na budowę występuje tylko i wyłącznie na życzenie inwestora.
Zgodnie z Prawem Budowlanym, aby uzyskać pozwolenie na budowę należ do właściwego organu złożyć wniosek w tej sprawie. Ponadto należy złożyć oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Do projektu powinno zostać również dołączone zaświadczenie potwierdzające uprawnienia projektanta do projektowania oraz jego przynależność do stosownej izby inżynierów. Zaświadczenie powinno być ważne na dzień opracowania projektu.
W przypadku, gdy wniosek nie będzie kompletny, organ, do którego go złożono, wezwie do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Jeśli dokumenty we wskazanym terminie nie zostaną uzupełnione, wniosek zostanie pozostawiony bez rozpatrzenia.
Zgodnie z Prawem Budowlanym decyzja o pozwoleniu na budowę wygasa, jeżeli budowa nie została rozpoczęta przed upływem lat trzech od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna lub budowa została przerwana na czas dłuższy niż 3 lata.

 

 

 

 



Umowa najmu to umowa, w której wynajmujący zobowiązuje się oddać przedmiot najmu do używania najemcy, na czas oznaczony lub nieoznaczony, w zamian za wynagrodzenie w postaci czynszu płaconego przez najemcę.
Przedmiotem najmu mogą być rzeczy ruchome, jak również nieruchomości, a także części rzeczy jako całości lub nawet jej części składowe. Wyłączone z najmu są rzeczy zużywalne a także prawa. Wynajmujący ma obowiązek wydania najemcy rzeczy w stanie przydatnym do umówionego użytku i utrzymywanie go w odpowiednim stanie przez cały czas trwania umowy na swój koszt. Najemca ma obowiązek płacenia czynszu, który może być ustalony w pieniądzach lub innych świadczeniach, a także używania rzeczy w sposób przewidziany w umowie i sprawowania nad nią pieczy. Stosunek najmu wygasa automatycznie z upływem okresu na jaki umowa została zawarta. Jeśli czas nie został oznaczony wygasa na skutek wypowiedzenia.
Umowa najmu lokalu mieszkalnego jest szczególnym rodzajem umowy najmu dotycząca lokalu służącego najemcy do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych jego i jego rodziny.

Umowa dzierżawy jest jedynym z typów umów prawa cywilnego, polega na udostępnieniu innej osobie prawa lub rzeczy, natomiast nie przenosi własności. Przedmiotem dzierżawy może być tylko rzecz lub prawo przynoszące pożytki.
Istotą dzierżawy jest to, że wydzierżawiający na oznaczony czas oddaje dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków, w zamian za co dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu czynsz. Konieczną cechą dzierżawy jest zatem jej odpłatność.
Dzierżawca powinien wykonywać swoje prawo zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki i nie może zmieniać przeznaczenia przedmiotu dzierżawy bez zgody wydzierżawiającego. Nie może również bez zgody wydzierżawiającego oddawać rzeczy osobie trzeciej. W trakcie dzierżawy dzierżawca zobowiązany jest do dokonywania napraw niezbędnych do zachowania rzeczy w stanie nie pogorszonym. Dzierżawić można zarówno rzeczy, jak i prawa. Odpłatność z tytułu umowy dzierżawy może ulec ograniczeniu do samego uiszczania należnych podatków i ponoszenia innych ciężarów związanych z własnością lub posiadaniem gruntu.
Stosunek dzierżawy jest podobny do innych stosunków prawnych polegających na korzystaniu z cudzej rzeczy. Od stosunku najmu dzierżawę różni, przewidziane wprost przez ustawę, uprawnienie dzierżawcy do pobierania pożytków z dzierżawionej rzeczy.

Ograniczone prawa rzeczowe są ustanawiane w drodze umowy zawartej między właścicielem rzeczy a nabywcą ograniczonego prawa rzeczowego na tej rzeczy. Oświadczenia właściciela nieruchomości o ustanowieniu ograniczonego prawa rzeczowego powinno być dokonane w formie aktu notarialnego. Ograniczone prawa rzeczowe na tej samej rzeczy mogą pozostawać w kolizji między sobą. Tak np. na nieruchomości może być ustanowiona służebność, a po jakimś czasie użytkowanie na rzecz innej osoby. Uprawnienia z tytułu służebności mogą znajdować się w kolizji z uprawnieniami z tytułu użytkowania.

 

 



Umowa sprzedaży nieruchomości musi być zawarta w formie aktu notarialnego. Dotyczy to zarówno umowy zobowiązującej, jak i rozwiązującej. W formie aktu notarialnego musi być również zawarta umowa przenosząca własności nieruchomości.
Umowę sprzedaży nieruchomości dokonuje się wyłącznie przed notariuszem. Notariusz sporządza projekt aktu notarialnego – w tym celu gromadzi wszelkie niezbędne informacje i dokumenty. Zwyczajowo również przekazuje taki projekt stronom do akceptacji. Następnie zaakceptowany przez obydwie strony akt notarialny jest odczytywany przez notariusza w obecności stron. Strony umowy oraz notariusz parafują poszczególne strony aktu notarialnego oraz podpisują go.
Oryginał aktu notarialnego zostaje u notariusza, natomiast strony dostają jego odpisy. Odpisy przesyłane są również do sądu hipotecznego i innych urzędów.

Umowa deweloperska to umowa powszechnie występująca na pierwotnym rynku obrotu nieruchomościami. Jest ona zawierania pomiędzy nabywcą mieszkania lub domu jednorodzinnego a deweloperem jeszcze przed wybudowaniem budynku mieszkalnego. Określa wzajemne obowiązki stron umowy, w szczególności zobowiązanie dewelopera do ustanowienia i przeniesienia na nabywcę prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego albo prawa własności nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności nieruchomości wybudowanej na tym gruncie. W obszarze stosunków pomiędzy deweloperami a osobami fizycznymi, które nabywają od nich nieruchomości konieczna jest silna ochrona praw nabywców.

Umowa przedwstępna to taka umowa, przez którą jedna ze stron lub obie strony zobowiązują się do zawarcia w przyszłości umowy przyrzeczonej. Jednym z podstawowym warunków zawarcia umowy przedwstępnej jest zawarcie w niej istotnych postanowień umowy przyrzeczonej.
W obrocie nieruchomościami umowy przedwstępne pełnią funkcję ostrzegawczo-zabezpieczającej.
Roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się z upływem roku od dnia, w którym umowa przyrzeczona miała być zawarta. Konsekwencją niezawarcia umowy przyrzeczonej będzie wypłata odszkodowanie drugiej stronie przez stronę, która uchyla się od zawarcia umowy przyrzeczonej oraz dochodzenie na drodze sądowej zawarcia umowy przyrzeczonej.

 

 



 

Zdarzają się sytuacje, że spadkodawca pomija w testamencie najbliższą rodziną, zapisując cały swój majątek dalszym krewnym lub wręcz osobom trzecim. W takiej sytuacji członkom najbliższej rodziny przysługuje w stosunku do spadkobiercy roszczenie o wypłatę tzw. zachowku.
Zachowek zabezpiecza interesy osób tak by po śmierci spadkodawcy miały jakieś korzyści ze spadku nawet jeśli zostały pominięte w testamencie. Zachowek należy się tylko najbliższej rodzinie zmarłego. Uprawnieni stale niezdolni do pracy bądź małoletni mają prawo do wyższego zachowku w wysokości dwóch trzecich.
Należy pamiętać, że zachowek nie należy się uprawnionemu, który otrzymał od spadkodawcy darowiznę, został powołany do spadku, albo otrzymał zapis testamentowy. Jeżeli wartość powyższych przysporzeń jest niższa od wartości zachowku uprawnionemu przysługuje roszczenie o zapłatę sumy potrzebnej do uzupełnienia wartości zachowku.
Zachowek stanowi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli jednak uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – ma prawo do dwóch trzecich wartości udziału.
Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku ulegają przedawnieniu.
Spadkodawca może w testamencie wydziedziczyć zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli spełnione zostaną ustawowe określone przesłanki, mianowicie spadkobiercy wbrew woli spadkodawcy postępują uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, dopuścili się względem spadkodawcy albo innej bliskiej mu osoby umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu oraz uporczywie nie dopełniają względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Warto pamiętać, że zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę – przykładowo wydziedziczenie dziecka nie pozbawia prawa do zachowku wnuków.



Testament jest szczególnym oświadczeniem woli, jego ważność zależy od zawarcia w nim stosownej przewidzianej przez przepisy prawa treści. Zdarza się tak, że osoba sporządzająca testament może popełnić wiele błędów – część z nich może stwierdzić sąd, inne trzeba odkryć i jeżeli jest to konieczne lub w interesie osoby podważającej ważność testamentu wykazywać powody dla których należy uznać sporządzoną ostatnią wolę spadkodawcy za nieważną. Nie bez znaczenia jest stan zdrowia psychicznego spadkodawcy w chwili kiedy dokonuje czynności rozporządzającej. Obalenia testamentu można dokonać na etapie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku- składając wniosek o uznanie testamentu za nieważny. Zarzuty można podnieść na rozprawie lub sformułować je w formie pisma sądowego. 

Testament to czynność prawna, w której określona osoba rozporządza swoim majątkiem na wypadek swojej śmierci, czyli wskazuje jaka jest jej wola co do tego, kto i w jakich częściach powinien odziedziczyć jej majątek. W jednym testamencie może być zawarte rozrządzenie majątkiem tylko jednej osoby. Nawet małżonkowie nie mogą sporządzić testamentu wspólnie. Testamentu nie można sporządzić przez przedstawiciela ustawowego czy pełnomocnika. W testamencie można popełnić wiele błędów, dlatego trzeba być ostrożnym aby do tego nie dopuścić.
Czasami zachodzi konieczność skorzystania z wiedzy specjalistycznej poprzez sporządzenie opinii przez stosownych biegłych.



 

 

Spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi tzn. przyjęcie proste, bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności tzn. przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, bądź też spadek może odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku należy złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Brak oświadczenia w terminie 6 miesięcy, oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się przed właściwym sądem lub przed notariuszem.
Nabycie spadku przez spadkobierców następuje z mocy prawa z chwilą śmierci spadkodawcy.
W praktyce spadkobiercom zmarłego byłoby trudno udowodnić osobom trzecim swój status, gdyby nie posiadały odpowiednich dokumentów – temu właśni służy sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo wydawany przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia.
Należy pamiętać, że prawo do spadku nie ulega przedawnieniu, postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku może być przeprowadzone nawet kilka lat po śmierci spadkodawcy.
Postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku jest dokumentem legitymującym spadkobiercę jako uprawnionego do władania spadkiem wobec osób trzecich. Zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego uważa się, że osoba, która legitymuje się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku jest spadkobiercą.
W postępowaniu toczącym się przed właściwym sądem ustalanie są wszyscy spadkobiercy oraz przypadające im udziały w spadku.
Akt poświadczenia dziedziczenia jest odpowiednikiem sądowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, różni się jedynie tym, że akt poświadczenia dziedziczenia jest sporządzony przez notariusza dobrowolnie wybranego na terytorium całego kraju, a sądowe postanowienia o nabyciu spadku jest wydawane przez właściwy Sąd.
Akt poświadczenia dziedziczenia nie może być sporządzony jeżeli spadkodawca zmarł przed rokiem 1984, dziedziczenie następuje na podstawie jednego z testamentów szczególnych i między spadkobiercami istnieją odmienne zdania co do tytułu dziedziczenia, kręgu osób uprawnionych do spadku lub udziałów w spadku.
Zgodnie z kodeksem cywilnym stwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od daty śmierci spadkodawcy, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Ograniczenie to dotyczy jednak jedynie możliwości wydania stosownego postanowienia przez sąd i nie ma przeszkód żeby stosowny wniosek złożyć wcześniej.
Z wnioskiem o stwierdzenia nabycia spadku mogą wystąpić wszystkie zainteresowane osoby, które wiążą skutki prawne z wydaniem postanowienia przez Sąd.
Osobami zainteresowanymi są oczywiście spadkobiercy, ale oprócz nich wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku zainteresowani są także zapisobiercy, uprawnieni do zachowku oraz wierzyciele spadkodawcy albo spadkobiercy.



Zabezpieczenie spadku przeprowadza się w sytuacji, gdy istnieje poważne ryzyko rozporządzenia rzeczami lub prawami pozostałymi po zmarłym. Chodzi tu o obawę uprawnionych do spadku, iż osoba, która bezprawnie włada rzeczami lub bezprawnie dysponuje prawami należącymi do spadku dokona niekorzystnego rozporządzenia nimi.
Do zabezpieczenia spadku właściwy jest sąd, w którego okręgu znajdują się rzeczy będące w chwili otwarcia spadku we władaniu spadkodawcy.
Spadek zabezpiecza się, gdy z jakiejkolwiek przyczyny grozi naruszenie rzeczy lub praw pozostałych po spadkodawcy, zwłaszcza przez usunięcie, uszkodzenie, zniszczenie albo nieusprawiedliwione rozporządzenie. Zabezpieczenie może by motywowane nie tylko interesem spadkobierców lub innych osób poszukujących ochrony, ale także interesem publicznym. Zabezpieczenie spadku jest w zasadzie aktualne do czasu objęcia go przez spadkobiercę. Sąd z urzędu uchyla orzeczenie zabezpieczające, gdy ustanie przyczyna dla której zarządzono zabezpieczenie.
Zabezpieczenia spadku dokonuje się na wniosek lub z urzędu. Wniosek o zabezpieczenie może złożyć każdy, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą. Uprawionym do złożenia wniosku o zabezpieczenie spadku jest również wykonawca testamentu, współwłaściciel rzeczy, współuprawniony co do praw pozostałych po spadkodawcy, wierzyciel mający pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy oraz właściwy urząd skarbowy.
Każda osoba zgłaszająca żądanie o wydanie postanowienia o zabezpieczeniu spadku powinna uprawdopodobnić istnienie podstaw uzasadniających wniosek. Niewykazanie lub nieuprawdopodobnienie przymiotu wnioskodawcy oraz przyczyn zabezpieczenia powoduje oddalenie przez sąd wniosku o zabezpieczenie.
Zabezpieczenia spadku dokonuje się z urzędu, jeżeli sąd poweźmie wiadomość, że spadkobierca jest nieznany, nieobecny lub nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych (jest małoletni lub ubezwłasnowolniony całkowicie lub częściowo) i nie ma ustawowego przedstawiciela (nie pozostaje pod władzą rodzicielską, opieką lub kuratelą).
Wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu spadku oraz dokonanie spisu inwentarza sąd zleca komornikowi lub innemu organowi (np. komornikowi skarbowemu), w którego okręgu znajdują się rzeczy podlegające zabezpieczeniu lub wciągnięciu do spisu inwentarza. Postanowienie ulega wykonaniu z chwilą jego wydania. Sąd może jednak wstrzymać jego wykonalność jeżeli zostało zaskarżone. Na postanowienie sądu w sprawie zabezpieczenia spadku przysługuje zażalenie.

Środkami zabezpieczenia są:
-spisanie majątku ruchomego i oddanie go pod dozór,
-złożenie rzeczy lub pieniędzy do depozytu,
-ustanowienie zarządu tymczasowego,
-ustanowienie dozoru nad nieruchomością.

Zastosowanie jednego z tych środków nie wyłącza zastosowania innych, równocześnie lub kolejno. Wyliczenie powyższych środków zabezpieczenia ma charakter przykładowy i obejmuje tak zwane ostateczne środki zabezpieczenia. Sąd, w zależności od rodzaju prawa lub rzeczy, może także stosować inne środki zabezpieczenia, w tym środki tymczasowe mające na celu włącznie zapobieżenie usunięciu lub ukryciu rzeczy przed ich spisaniem. Środki zabezpieczenia, które mają być zastosowane, powinny być określone w sentencji postanowienia o zabezpieczeniu spadku; w razie potrzeby sąd może je zmienić.



Dział spadku jest to faktyczne podzielenie masy spadkowej między uprawnionych spadkobierców. Jeżeli do schedy spadkowej należy nieruchomość dokonanie działu spadku może nastąpić w formie ugody sądowej lub notarialnej albo na drodze procesu sądowego. W ramach działu spadku dokonuje się ustalenia wartości całej masy spadkowej, miedzy innymi zaliczając otrzymane darowizny. Celem działu spadku jest definitywny podział i rozliczenie masy spadkowej między spadkobiercami, określenie podziału miedzy uprawnionymi spadkobiercami.
W sytuacji, gdy spadek po jednym spadkodawcy dziedziczy kilka osób, to do wspólności majątku spadkowego stosowane są przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Taka wspólność, nie ma charakteru ostatecznego, istnieje jedynie do momentu działu spadku. Współspadkobiercy, nie muszą dokonywać działu spadku, ponieważ ustawa nie nakłada na nich takiego obowiązku.
Dział spadku powoduje skutki prawne i faktyczne. Skutki prawne polegają przede wszystkim na tym, że do majątków osobistych poszczególnych spadkobierców wchodzą przyznane im prawa majątkowe. Zmienia się także odpowiedzialność za długi spadkowe. Od chwili działu spadku każdy z dotychczasowych współspadkobierców odpowiada za długi samodzielnie, w stosunku do wielkości przysługującego mu udziału. Skutki faktyczne polegają na tym, że majątek objęty dotychczas wspólnością, przestaje istnieć jako całość.
Dział spadku polega na tym, że wraz z chwilą zakończenia trwania współwłasności, ustalana jest wartość całego majątku spadkodawcy a następnie określana jest wielkość schedy każdego ze spadkobierców. Dział spadku może być dokonany w drodze umowy lub w drodze postępowania przed sądem. Umowny dział spadku możliwy jest tylko wtedy gdy istnieje zgodna wola współspadkobierców, w przypadku braku zgodnej woli podziału dokonuje sąd.

 



Stwierdzenie nabycia spadku to postępowanie, które ma na celu stwierdzenie, kto nabył prawa do spadku po spadkodawcy. Postępowanie sprowadza się do tego, że sąd określa krąg podmiotów uprawnionych do dziedziczenia majątku po zmarłej osobie, w drodze spadku oraz przysługujące im udziały.
Prawo do spadku nie ulega przedawnieniu. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku może być przeprowadzone nawet wiele lat po śmierci spadkodawcy.
Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ma charakter nieprocesowy i odbywa się na wniosek osoby zainteresowanej; Sąd nie inicjuje takiego postępowania sam.
Sądem właściwym do stwierdzania nabycia spadku jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Gdyby jednak nie dało się ustalić ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy wtedy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy. W sprawach spadkowych mamy do czynienia z właściwością wyłączną. Uczestnicy postępowania nie mogą jej zatem zmienić umownie.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami stwierdzenie nabycia spadku może nastąpić również przed notariuszem. Notariusz sporządzi stosowny dokument zwany poświadczeniem dziedziczenia.
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku stanowi dokument legitymujący spadkobiercę jako uprawnionego do władania spadkiem wobec osób trzecich. Zgodnie z kodeksem cywilnym domniemywa się, iż osoba, która legitymuje się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku jest spadkobiercą. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców i przypadające im udziały spadkowe.
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że nie tworzy ono nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan, jaki powstał przed wydaniem tego orzeczenia i niezależnie od jego wydania. Osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą. Na podstawie dokumentu potwierdzającego nabycie spadku dokonuje się zmiany w księgach wieczystych i Krajowym Rejestrze Sądowym.

 



Zawierając umowę oczekujemy, że zobowiązanie będzie wykonane i to w należyty sposób. W przypadku, gdy zobowiązanie nie zostanie wykonane lub zostanie wykonane w nienależyty sposób możemy zażądać odszkodowania.
Zawierając umowę zobowiązujemy się przed drugą stroną, iż spełnimy wszystkie przyrzeczone jej świadczenia.
Kwestie niewykonanie umowy regulują przepisy określające tzw. odpowiedzialność kontraktową. Zgodnie z art. 471 Kodeksu cywilnego „dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi”.
W przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, poszkodowanej stronie będzie przysługiwało roszczenie odszkodowawcze.Strona będzie mogła domagać się zrekompensowania szkód majątkowych, jakie poniosła wskutek zawinionego przez kontrahenta zachowania niezgodnego z umową.
Wysokość odszkodowania będzie uzależniona od wysokości szkody, która powstała w majątku poszkodowanego w związku z niewykonaniem lub nieprawidłowym wykonaniem umowy.

 



 

Postępowanie, którego przedmiotem są sprawy o zapłatę to najczęściej występujący rodzaj postępowań toczących się przed sądami cywilnymi. Dotyczą one najczęściej niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań, np. z tytułu umowy sprzedaży,najmu lub usługi.
Posiadając niezaspokojoną wierzytelność, w sytuacji kiedy upomnienia nie przynoszą jakiegokolwiek rezultatu oraz brak widoków na to, że druga strona dobrowolnie ureguluje swoją zaległość, rozwiązaniem staje się zainicjowanie sprawy przed sądem.
Obowiązujące przepisy kodeksu postępowania cywilnego przewidują alternatywne możliwości dochodzenia wymagalnej już należności.
Niezależnie od rodzaju procedury, wszczęcie postępowania sądowego powinno być poprzedzone skierowaniem do dłużnika pisemnego wezwania do zapłaty. W treści tego dokumentu koniecznym staje się precyzyjne oznaczenie żądanej kwoty, tytułu z jakiego ona wynika, a ponadto wskazanie ostatecznego terminu zapłaty i sposobu uregulowania zaległości.
Istnieje kilka trybów postępowania, dzięki którym, w zależności od specyfiki danej sprawy, rodzaju zobowiązania, wysokości kwoty pieniężnej, możliwe jest zaspokojenie swojej wierzytelności.
Wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu :
– upominawczym jest niejako uniwersalnym rodzajem sądowego postępowania w sprawach o zapłatę, gdyż praktycznie jedyną przesłanką jego zastosowania, będzie okoliczność, że powód dochodzi roszczenia pieniężnego. W sytuacji braku podstaw do wydania nakazu zapłaty, sędzia najczęściej będzie zobowiązany do wyznaczenia rozprawy. Nakaz zapłaty nie będzie mógł być wydany, jeżeli według treści pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne, przytoczone okoliczności budzą wątpliwość co do zgodności z prawdziwym stanem rzeczy, zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego albo miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w kraju. W nakazie zapłaty nakazuje się pozwanemu, aby w ciągu dwóch tygodni od doręczenia tego nakazu zaspokoił roszczenie w całości wraz z kosztami albo wniósł w tym terminie sprzeciw;
– uproszczonym ma na celu przyspieszenie rozpoznawania stosunkowo drobnych spraw. Jednak z uwagi na to, że pozew, odpowiedź na pozew, sprzeciw od wyroku zaocznego i pisma zawierające wnioski dowodowe wnoszone w postępowaniu uproszczonym powinny być sporządzone na urzędowych formularzach, jest to postępowanie dość sformalizowane;
– nakazowym jest jednym z postępowań odrębnych, które zostało uregulowane kodeksie postępowania cywilnego. Wyraźnie jednak należy wskazać, że nakaz zapłaty w tym trybie może być wydany, wyłącznie w enumeratywnie wymienionych w ustawie przypadkach i to dopiero po przedstawieniu wymaganych dokumentów. Postępowanie to ma charakter fakultatywny. Wszczyna się je na wniosek powoda, który musi zostać zawarty w pozwie. Pozew w tym trybie można wnieść, gdy dochodzone roszczenie ma charakter pieniężny lub dotyczy innych rzeczy zamiennych. Nakaz zapłaty wydany w tym postępowaniu stanowi jednocześnie tzw. tytuł zabezpieczenia, co bez wątpienia stawia wierzyciela w korzystnej pozycji.



Dobra osobiste są wartościami niematerialnymi, ściśle związanymi z osobą. Wartości te są na tyle istotne, że podlegają ochronie prawnej. Dobra osobiste chronione są przez prawo cywilne. W przypadku, kiedy dobra osobiste zostały naruszone, osoba pokrzywdzona może żądać, aby osoba, która naruszyła jej dobra, usunęła powstałe skutki. Osoba, która poniosła szkodę majątkową na skutek naruszenia jej dóbr osobistych może żądać jej naprawienia poprzez zapłatę odszkodowania. Dodatkowo osoba, która doznała w takiej sytuacji krzywdy, może żądać zapłaty odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany przez nią cel społeczny.

Zadośćuczynienie jest świadczeniem przysługującym w przypadku szkody o charakterze niemajątkowym na osobie, które ma za cel zrekompensować poszkodowanemu krzywdę.

Kodeksu Cywilny nie zawiera definicji dóbr osobistych, poprzestając na ich przykładowym wyliczeniu. Prawo cywilne do dóbr osobistych człowieka zalicza zdrowie, wolność, cześć, swobodę sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnicą korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukową, artystyczną, wynalazczą i racjonalizatorską. Daje się zauważyć, że pod wpływem orzecznictwa sądów i doktryny prawa lista dóbr osobistych jest stale poszerzana – wskazuje się takie dobra osobiste jak: prawo do prywatności, prawo do spokoju (wolność od strachu), prawo do pozostawienia w spokoju, prawo do kultu po osobie zmarłej.
Dobra osobiste pozostają pod ochroną prawa cywilnego i to niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Osoba, której dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym, bezprawnym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W razie, gdy doszło już do naruszenia, osoba ta może także żądać, aby osoba, która naruszyła jego dobro, usunęła skutki tego naruszenia, w szczególności aby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Osoba, która poniosła szkodę majątkową na skutek naruszenia jej dóbr osobistych (np. bezprawnego wejścia do mieszkania lub pogorszenia stanu zdrowia) może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych (tj. poprzez zapłatę odszkodowania). Dodatkowo osoba, która doznała w takiej sytuacji krzywdy, czyli negatywnych odczuć psychicznych, może żądać zapłaty odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany przez nią cel społeczny.
Warto zaznaczyć, że sprawca naruszenia dobra osobistego, będzie zwolniony od odpowiedzialności w sytuacji, gdy jego działanie nie nosiło cech bezprawności, np. zwolniony od odpowiedzialności będzie dziennikarz, który opublikował materiał naruszający dobra osobiste, jeśli działał w obronie uzasadnionego interesu społecznego i zachował szczególną staranność oraz rzetelność przy zbieraniu i wykorzystaniu tego materiału. Należy jednak dodać, że Kodeks cywilny przewiduje zasadę domniemania bezprawności i to pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych (czyli w powyższym przypadku dziennikarz) ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających to działanie, a więc wyłączających bezprawność.

 

 



W prawie cywilnym umową jest w porozumienie dwóch lub więcej stron ustalające ich wzajemne prawa lub obowiązki. Według bardziej szczegółowej definicji umowa to stan faktyczny polegający na złożeniu dwóch lub więcej zgodnych oświadczeń woli zmierzających do powstania, uchylenia lub zmiany uprawnień i obowiązków podmiotów składających te oświadczenia woli. Umowy są zawsze co najmniej dwustronnymi czynnościami prawnymi.

Oprócz umów w rozumieniu prawa cywilnego, istnieją również umowy administracyjne i międzynarodowe.
Regulacje dotyczące umów znajdziemy w Księdze III Kodeksu Cywilnego. Księga ta zawiera zarówno przepisy regulujące kwestie wspólne dla wszystkich umów, jak również przepisy regulujące konkretne typy umów, najczęściej spotykane w obrocie prawnym, na czele ze sprzedażą. Oprócz umów regulowanych przez prawo zobowiązań jest również kilka typów umów regulowanych przez inne podgałęzie prawa cywilnego: prawo rzeczowe i prawo spadkowe.
Zgodnie z art. 353¹ Kodeksu cywilnego strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się naturze stosunku ani zasadom współżycia społecznego.
Wyróżnić należy umowy jednostronnie zobowiązującego, gdzie tylko jest osoba jest zobowiązania, a druga uprawniona – do umów jednostronnie zobowiązujących należy zaliczyć umowę darowizny; dwustronnie zobowiązujące, gdzie obie strony są względem siebie zobowiązane i uprawnione np. umowa pożyczki.
Umowy dzielą się ponadto na:
– nazwane –uregulowane w Kodeksie cywilnym lub innych ustawach, np. sprzedaż
– nienazwane –tworzone na zasadzie swobody umów, np. franczyza.

Prawo uzależnia skutki prawne umowy od zawarcia jej z zachowaniem określonej formy. Ze względu na formę wyróżnia się umowy zawarte:
– w drodze czynności konkludentnych – takich, które nie mogą być uznane za formę ustną, a są zrozumiałe dla stron umowy
– ustnie,
– w formie pisemnej,
w formie pisemnej z urzędowym potwierdzeniem podpisu,
– w formie pisemnej z urzędowym potwierdzeniem daty,
– w formie aktu notarialnego,
– w formie przewidzianej ustawą szczególną.

Rozwiązanie umowy może nastąpić poprzez:
– wypowiedzenie umowy, rozwiązanie następuje po upływie okresu wypowiedzenia określonego w umowie lub w ustawie;
– zawarcie umowy rozwiązującej, prawo polskie nie reguluje tego typu umów, jednakże jest ono dopuszczalne na podstawie zasady swobody umów. Rozwiązanie następuje w momencie zawarcia umowy rozwiązującej lub w terminie określonym przez strony.

 



 

 

Samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne. Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył.
Należne właścicielowi wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy to kwota, którą posiadacz musiałby zapłacić właścicielowi gdyby jego posiadanie opierało się na prawie, czyli wynagrodzenie to obejmuje wszystko, co uzyskałby właściciel, gdyby ją wynajął, wydzierżawił lub oddał do odpłatnego korzystania, przy czym chodzi o stosowanie średniej stawki rynkowej.
Kryteria ustalania wysokości wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości, oparte są na układzie odpowiednich cen rynkowych właściwych dla najmu lub dzierżawy gruntu, niemniej jednak powinny podlegać stosownej modyfikacji, tj. uwzględniać stopień ingerencji w treść prawa własności, wartość nieruchomości i w takim też kontekście należy oceniać spodziewane korzyści z uszczuplenia prawa własności. Przysługujące od samoistnego posiadacza wynagrodzenie, nie jest naprawieniem szkody wyrządzonej właścicielowi, lecz wynagrodzeniem zapłaty za korzystanie z jego rzeczy. Tym samym tak wypłacone świadczenie nie jest odszkodowaniem, do którego miałyby zastosowanie przepisy prawa cywilnego regulujące wysokość lub zasady ustalania roszczeń odszkodowawczych. Rozwiązanie to oznacza, że wysokość świadczenia ustalana zostaje w oparciu o ceny występujące na rynku obrotu nieruchomościami za korzystanie z rzeczy określonego rodzaju.

Wynagrodzenie powinno być nie tylko proporcjonalne do stopnia ingerencji posiadacza w treść cudzego prawa własności ale powinno także uwzględniać wartość wykorzystywanej nieruchomości, czasową perspektywę posiadania służebności. Nie można wykluczyć, że wynagrodzenia ustalone według tych kryteriów mierzone w skali roku w odległej perspektywie czasowej będzie znikome. Nie oznacza to jednak, że możliwość dalszego wykorzystania nieruchomości, brak faktycznych utrudnień w wykonywaniu prawa własności, niweczy zupełnie oparte prawo właściciela do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości w związku z utrzymaniem na niej np.urządzeń przesyłowych.

 



 

 

Brak tytułu prawnego do zajmowania mieszkania, pociąga za sobą obowiązek wyprowadzenia się z lokalu na żądanie właściciela i wydania go właścicielowi. Stan taki może powstać w wyniku:

  • -samowolnego zajęcia lokalu
  • -utraty tytułu prawnego do lokalu np. umowy najmu

Eksmisja z mieszkania może być tylko i wyłącznie przeprowadzona na podstawie prawomocnego wyroku sądu. Polskie prawo przewiduje okresy ochronne, w których eksmisji wykonać nie wolno.

Właściciel mieszkania nie ma prawa wyrzucić lokatora z zajmowanego przez niego mieszkania z błahego powodu. Właściciel najpierw musi rozwiązać umowę najmu, i dopiero wtedy może wystąpić do sądu o eksmisje, gdy lokator nie będzie chciał opuścić zajmowanego mieszkania.
Wedle obowiązujących przepisów wymaga się w każdym przypadku, aby sąd wydając wyrok nakazujący opuszczenie lokalu zdecydował również czy eksmitowanej osobie przysługuje prawo do lokalu socjalnego. Należy pamiętać, iż niemożliwym jest wykonanie nakazuje eksmisji w okresie zimowym- od 1 listopada do 31 marca kolejnego roku.
Przymusowe opuszczenie mieszkania może dotknąć każdego, kto używa go w sposób sprzeczny z umową najmu lub niezgodny z jego przeznaczeniem, zalega z czynszem, dewastuje lokal.
Eksmisja jest ostatecznością, właściciel mieszkania przed pójściem do sądu, najpierw powinien spróbować innych form wyegzekwowania swoich praw, np. pisemne upomnienia lokatora. W sytuacji, gdy upomnienia nie przynoszą zamierzonego efektu, właściciel ma prawo rozwiązać umowę najmu, a gdy lokator nie będzie chciał opuścić lokalu, wnieść pozew o eksmisje.
Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego szczegółowo wylicza, wobec jakich osób zagrożonych eksmisją sąd musi orzec prawo do lokalu socjalnego. Są to np. kobiety w ciąży, rodziny z małoletnimi dzieć­mi, osoby niepełnosprawne lub ubezwłasnowolnione oraz spra­wujące opiekę nad takimi osobami i wspólnie z nimi mieszkające.

Uprawnionym do wykonania eksmisji jest komornik sądowy po otrzymaniu od właściciela lokalu prawomocnego wyroku sądowego, w którym zawarta jest klauzula wykonalności.
Kosztami za wszystkie swoje czynności komornik obciąża osobę eksmitowaną.

Umowę najmu można wypowiedzieć lokatorowi, jeśli zwleka z zapłatą czynszu lub innych opłat za używanie lokalu co naj­mniej za trzy pełne okresy płatności. Przedtem jednakże trzeba uprzedzić go na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczyć dodatkowy miesięczny termin do zapłaty zaległych i bieżących należności.

Spełnienie wszystkich wymaganych formalności przez właściciela mieszkania przed złożeniem pozwu o eksmisję decyduje o jego skuteczności.



 

 

Służebności są to prawa majątkowe, które umożliwiają innym osobom-uprawnionym- korzystanie w określonym zakresie z cudzej nieruchomości. Obecnie rozróżnia się ich trzy rodzaje:
służebność gruntowa – ustanawiana na rzecz właściciela innej nieruchomości.
Służebność gruntowa to instrument prawny poprawiający sytuację właściciela nieruchomości, który nie może w pełni korzystać z prawa własności (np. nie może dostać się bezpośrednio z drogi publicznej na własną działkę). Ustanowienie służebności gruntowej wymaga co najmniej dwóch nieruchomości.

służebność osobista – ustanawiana na rzecz konkretnej osoby fizycznej; nie może być przeniesiona na inną osobę.
Służebność osobista należy do zamkniętego katalogu ograniczonych praw rzeczowych. Służebność osobista różni się od służebności gruntowych przede wszystkim tym, że uprawnionym z tytułu służebności osobistej nie jest każdorazowy właściciel nieruchomości władającej, lecz imiennie oznaczona osoba fizyczna − zadaniem i celem służebności osobistej jest zaspokojenie osobistych potrzeb uprawnionego.
służebność przesyłu – ustanawiana na rzecz przedsiębiorcy będącego właścicielem urządzeń przemysłowych lub zamierzającego wybudować urządzenia przesyłowe.
Wiele urządzeń przesyłowych (służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej) wybudowanych na prywatnych gruntach ma nieuregulowany stan prawny. Sytuacja taka prowadziła w wielu przypadkach do konfliktów między właścicielami nieruchomości a przedsiębiorstwami przesyłowymi, które nierzadko swój finał znajdowały przed sądem. Dzięki wejściu w życie nowych przepisów powstała szansa, aby dotychczasową praktykę w tym przedmiocie zmienić, a stan prawny uregulować.
Niezależnie od tego, z jakiego rodzaju służebnością mamy do czynienia, ich ustanowienie wymaga zawarcia umowy, choć podobnie jak przy hipotece, jedynie oświadczenie właściciela nieruchomości musi być zawarte w akcie notarialnym.

 

 

 



 

Często zdarza się, iż prawo własności rzeczy czy nieruchomości przysługuje kilku osobom. Sytuacja taka może być następstwem czynności prawnej- np. zawartej umowy. Zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu lub w drodze porozumienia stron. Współwłasność rzeczy bądź nieruchomości często rodzi konflikty pomiędzy współwłaścicielami w zakresie władania rzeczą bądź też kosztów utrzymania, nakładów na rzecz czy nieruchomość. Zgodnie bowiem z art. 210 Kodeksu Cywilnego każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności poprzez podział rzeczy wspólnej. Dodatkowo przepisy kodeksu cywilnego regulują również dwie inne możliwości zniesienia współwłasności, poprzez przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli – za dokonaniem spłaty jak również sprzedaż rzeczy wspólnej.

Współwłasność polega na tym, że dana rzecz należy niepodzielnie do wszystkich współwłaścicieli, zaś każdemu ze współwłaścicieli przysługują wszystkie atrybuty prawa własności. Niepodzielność oznacza, że każdemu ze współwłaścicieli przysługuje prawo do całej rzeczy, a nie do jej części odpowiadającej udziałowi.
Przedmiotem współwłasności jest zawsze konkretna rzecz. Masa majątkowa, złożona z wielu praw różnego rodzaju, może być przedmiotem wspólności, ale nie współwłasności.
Wobec tego, że w polskim prawie cywilnym brak ogólnych przepisów regulujących wspólność praw, regulacje dotyczące współwłasności często stosuje się przez analogię do innego rodzaju praw przysługujących kilku podmiotom.
Polskie prawo rozróżnia dwa rodzaje współwłasności: współwłasność w częściach ułamkowych i współwłasność łączną. Współwłasność w częściach ułamkowych, w której każdemu współwłaścicielowi przysługuje udział w prawie własności określony ułamkiem, jest samoistnym stosunkiem prawnym, regulowanym wyłącznie przez prawo rzeczowe.
Natomiast współwłasność łączna, w której nie wyróżnia się udziałów, jest zawsze stosunkiem prawnym związanym z innym stosunkiem prawnym – jego prawną konsekwencją. Współwłasność łączna nie jest instytucją jednolitą, każdy jej przypadek regulują przepisy szczególne, które ją ustanawiają. Najbardziej typowymi podstawami współwłasności łącznej są małżeńska wspólność majątkowa i wspólność majątku wspólników spółki cywilnej . Współwłasność łączna z mocy prawa powstaje i ustaje wraz z powstaniem i ustaniem tych stosunków prawnych. W jednym, i w drugim przypadku, wbrew nazwie, w istocie nie jest to współwłasność, lecz wspólność, skoro obejmuje nie konkretną rzecz, lecz masę majątkową.
Zniesienie współwłasności to przeniesienie udziałów we wspólnym prawie. Może tego żądać każdy ze współwłaścicieli współwłasności ułamkowej. Zniesienie następuje przez podział fizyczny, chyba, że jest sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.
Jeśli współwłaściciele są zgodni co do podziału rzeczy może to nastąpić w drodze umowy i oświadczeń woli, a w przypadku podziału nieruchomości tylko formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności.
Istnienie współwłasności lub jej zniesienie w konsekwencji bardzo często prowadzi do chęci dysponowania nadal swoim prawem własności np. przy prawie do sprzedaży lub darowizny. Powstają często trudne stany faktyczne wynikające z braku porozumienia miedzy stronami.
W przypadku niezgodności właścicieli co do podziału rzeczy pozostaje skorzystanie z pomocy drogi sądowej. Nawet jeśli własności ułamkowe są nieproporcjonalne można wnioskować o podział równy z wyrównaniem różnicy dopłatą pieniężną.
Tak wiec przed sądem można dochodzić zniesienia współwłasności w następujący sposób, można dokonać podziału rzeczy wspólnej z możliwością ewentualnego zasądzenie dopłaty pieniężnej, przyznania rzeczy jednemu z właścicieli z obowiązkiem spłaty drugiego, jak również sprzedania rzeczy i podziału uzyskanych pieniędzy pomiędzy współwłaścicieli.W celu rozporządzenia rzeczą wspólną przekraczającą zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda współwłaścicieli, którzy posiadają co najmniej połowę udziałów aby skierować sprawę do rozstrzygnięcia sądowego. Natomiast z żądaniem zniesienia współwłasności może wystąpić każdy ze współwłaścicieli. Roszczenie o zniesienie współwłasności nie Zgodnie z art. 606 k.p.c. w sprawach z zakresu zniesienia współwłasności właściwy jest sąd położenia rzeczy, a zatem sąd, w okręgu którego leży nieruchomość.ulega przedawnieniu i może zostać podniesione przez uprawnionego w każdym czasie.
Sądowe zniesienie współwłasności następuje w specjalnym postępowaniu o zniesienie współwłasności, stanowiącym jedną z odmian cywilnego postępowania nieprocesowego. 



 

Ochrona własności – zwana również ochroną petytoryjną – jest to zespół środków prawnych służących właścicielowi w przypadku naruszenia prawa. Ochrona własności realizowana jest przez prawo karne, cywilne i administracyjne na drodze sądowej. Ochrona własności zagwarantowana jest w Konstytucji RP. Wynikające z niej szczegółowe uprawnienia właściciela w stosunku do osób naruszających jego własność zapewnione są także dość szeroko w Kodeksie Cywilnym.
Zasadniczą instytucją prawa cywilnego służącą ochronie własności jest roszczenie petytoryjne, przybierające formę roszczenia windykacyjnego lub roszczenia negatoryjnego oraz roszczenia uzupełniające.
Zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego, właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba ze osobie tej przysługuje skuteczne względem wierzyciela uprawnienie do władania rzeczą, uprawnieniem takim może być najem, użytkowanie wieczyste czy też służebność gruntowa.
Roszczenie windykacyjne może dotyczyć zarówno nieruchomości, ruchomości, jak i znajdującej się we władaniu osoby nieuprawnionej części rzeczy.
Podczas procesu windykacyjnego właściciel ma obowiązek udowodnienia własności , np. przedstawienie odpisu z księgi wieczystej, potwierdzający stan prawny nieruchomości. W sytuacji braku pisemnych dowodów można przeprowadzić dowód z zeznań świadków.
Oprócz właściciela z powództwem windykacyjnym może wystąpić także współwłaściciel i użytkownik wieczysty. Ponadto, osoba uprawniona z tytułu np. służebności oraz najemca i dzierżawca w zakresie ochrony posiadania również może wystąpić z powództwem.
Właścicielowi, który został pozbawiony korzystania z rzeczy przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, roszczenie o odszkodowanie z powodu utraty rzeczy oraz roszczenie o zwrot pożytków. Uprawnienia te nie przysługują właścicielowi, jeśli posiadacz samoistny pozostawał w dobrej wierze. Natomiast, gdy posiadacz dowiedział się o toczącym się przeciwko niemu powództwie o wydanie rzeczy jest zobowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy, jak również jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę. Posiadacz samoistny w złej wierze obowiązany jest zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdy znajdowała się w posiadaniu uprawnionego.
Roszczenie negatoryjne stanowi istotną formę ochrony własności w sytuacji, kiedy właściciel nie jest pozbawiony faktycznego władztwa nad rzeczą, ale działania drugiej strony, spowodowały, iż ma ograniczoną możliwości do korzystania z rzeczy w należyty sposób.
Właścicielowi w takim stanie rzeczy przysługuje roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem.
Uprawnienia do złożenia powództwa posiada właściciel, współwłaściciel, dzierżawca, najemca, użytkownik wieczysty, a także osoba uprawniona z tytułu ograniczonych praw rzeczowych.
Roszczenie windykacyjne i negatoryjne nie ulega przedawnieniu jeżeli dotyczy nieruchomości. W przypadku rzeczy ruchomych mają zastosowanie ogólne terminy określone w kodeksie cywilnym.

 

 

 



 

 

Posiadanie jest to stan polegający na faktycznym władztwie nad rzeczą. Posiadanie w wielu przypadkach występuje w parze z jakimś innym prawem, np. z dzierżawą. Na proces posiadania składają się dwa elementy władztwo nad rzeczą i domniemanie psychicznego nastawienia wykonywania władztwa dla siebie samego.
Domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Niemożność posiadania wywołana przez przemijającą przeszkodę nie przerywa posiadania. Domniemywa się, że posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym. Prawo chroni zatem posiadanie, choć w sądzie dopuszczalny jest przeciwdowód i obalenie wskazanych domniemań.
Co do zasady, nie wolno naruszać samowolnie posiadania, chociażby posiadacz władał rzeczą w złej wierze. Możemy jednak zastosować obronę konieczną, żeby odeprzeć samowolne naruszenie. Jeżeli chodzi o naruszenie posiadania nieruchomości to można niezwłocznie po naruszeniu przywrócić własnym działaniem stan poprzedni, nie wolno jednak stosować przy tym przemocy względem innych osób.
Zgodnie z kodeksem cywilnym przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń.
Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem.
Naruszenie posiadania to ingerowanie w cudze prawo, polegające na jego zakłóceniu lub częściowym albo całkowitym pozbawieniu faktycznego władztwa nad rzeczą. Do naruszenia posiadania może dojść zarówno w stosunku do osoby, której posiadanie wynika z umowy lub przepisu prawa jak i do osoby, która nie posiada tytułu prawnego. Naruszenie posiadania nie będzie działaniem bezprawnym tylko wówczas jeśli odebranie posiadania opiera się na wyraźnym przepisie prawa, orzeczeniu sądowym, decyzji administracyjnej lub zgodzie posiadacza.
Uprawniony do wystąpienia z roszczeniem o ochronę posiadania jest tylko posiadacz . Powództwo o ochronę posiadania wytacza się przeciw temu, kto posiadanie naruszył, jak również przeciw temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło. Naruszenie następuje na korzyść określonej osoby wtedy, gdy osoba ta z naruszenia tego odnosi konkretną korzyść majątkową lub niemajątkową.

 

 




Zasiedzenie jest jednym ze sposobów nabycia własności nieruchomości . Następuje z mocy prawa, po spełnieniu określonych ustawowo określonych przesłanek. Przepisy prawa wymagają złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia prawa własności w drodze zasiedzenia przez sąd. Orzeczenie sądu ma charakter potwierdzenia, iż nastąpiło już zasiedzenie.
Do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia konieczne jest spełnienia dwóch przesłanek, po pierwsze samoistne posiadanie nieruchomości; po drugie upływu określonego w ustawie czasu, przez który samoistnie posiadamy nieruchomość – posiadacz samoistny nieruchomości, który nie jest jej właścicielem nabywa własność, tej nieruchomości jeżeli posiada ją nieprzerwalnie od 30 lat, w dobrej wierze -20 lat.
Zgodnie z art. 176 Kodeksu Cywilnego, jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadasz może doliczyć okres posiadania swojego poprzednika do czasu, przez który sam posiada, np. syn może doliczyć okres posiadania przez matkę danej działki do okresu, przez który sam posiada daną działkę.
Posiadanie samoistne to władanie rzeczą tak jak właściciel, we własnym imieniu, we własnym interesie. Zewnętrznym przejawem samoistnego posiadania może być np. postawienie ogrodzenia i zabudowanie działki, opłacanie podatku od nieruchomości.
Zgodnie z art. 339 kodeksu cywilnego domniemywa się samoistność posiadania. Oznacza to, że wnioskodawca musi jedynie udowodnić, że posiadał nieruchomość przez określony okres czasu – właściciel nieruchomości przeciwko któremu biegnie zasiedzenie powinien natomiast wykazać przed sądem, że posiadanie nie było samoistne, albo że nastąpiło przerwanie biegu zasiedzenia – jeżeli tego nie udowodni sąd stwierdzi zasiedzenie.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami istnieje możliwość zasiedzenia nieruchomości, która należy do Skarbu Państwa. Do 1990 r. przepisy wyłączały możliwość takiego zasiedzenia. W aktualnym porządku prawnym nie istnieje możliwość zasiedzenia nieruchomości należącym do Skarbu państwa jedynie w przedmiocie gruntów przeznaczonych na drogi publiczne.
Zasadą jest, że za wniesienie do sądu pisma rozpoczynającego postępowanie pobierana jest opłata sądowa. Opłata ta stanowi rodzaj zryczałtowanego wynagrodzenia sądu za prowadzenie sprawy, a jej nieuiszczenie ma doniosłe konsekwencje. Zgodnie z art.40 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wysokość opłaty od wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie pobierana jest opłata stała w wysokości 2.000 zł.
Strona postępowania może domagać się zwolnienia od kosztów sądowych, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku



 

 

Każdemu podmiotowi poszkodowanemu w wyniku niezgodnego z prawem działania lub zaniechania organu administracji przysługuje uprawnienie do dochodzenia odszkodowania.
W judykaturze ukształtowane zostało stanowisko, iż „konieczność rekompensowania uszczerbków majątkowych spowodowanych przez administrację jest jedną z niekwestionowanych konsekwencji państwa prawa, jakkolwiek nie zawsze i nie wszędzie zakres i system reżimów kompensacyjnych jest jednakowo rozwinięty.
Warunkiem kwalifikującym uprawnienie do dochodzenia naprawienia szkody jest uznanie postępowania organu administracji za niezgodne z prawem, przez co należy rozumieć brak podstawy prawnej do podjętego działania lub zaniechanie działania w sytuacji, gdy norma prawna nakazuje jego podjęcie przez organ administracji. Uprawnienie przedsiębiorców do żądania naprawienia szkody wyrządzonej bezprawnym działaniem organu władzy publicznej ma swoje źródło w samej ustawie zasadniczej.
Podmiotem zobowiązanym do naprawienia szkody jest Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego lub osoba prawna wykonująca władzę publiczną z mocy prawa.
Dla zaistnienia roszczenia o naprawienie szkody łącznie zaistnieć muszą następujące przesłanki:
– wystąpienie szkody majątkowej i niemajątkowej;
– szkoda jest następstwem niezgodnego z prawem wykonania władzy publicznej;
– pomiędzy powstaniem szkody a niezgodnym z prawem wykonaniem czynności z zakresu władzy publicznej istnieje normalny związek przyczynowy.
W przypadku szkody będącej następstwem wydania decyzji lub orzeczenia przez organ wykonujący władzę publiczną ustawodawca wskazał, iż musimy mieć do czynienia z prawomocnym orzeczeniem lub decyzja ostateczną tzn. takimi przejawami władzy, od których nie przysługuje środek odwołania w toku instancji.
Dla naprawienia szkody będącej następstwem wydania prawomocnego orzeczenia lub wydania ostatecznej decyzji konieczne jest stwierdzenie we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. Stwierdzenie niezgodności z prawem aktu władzy publicznej może nastąpić na podstawie przepisów postępowania, w którym zostało wydane rozstrzygnięcie bądź też na drodze postępowania sądowo-administracyjnego.
Konieczność przeprowadzenia postępowania w celu stwierdzenia niezgodności z prawem aktu władzy publicznej nie należy do kompetencji sądów cywilnych, które zakresem swojego działania nie obejmują kontroli prawidłowości aktów władzy publicznej.

 



 

 

Sprawy o odszkodowanie z tytułu śmierci osoby bliskiej są jednymi z najbardziej skomplikowanych, a szczególnie szeroki wachlarz możliwych roszczeń powoduje, iż najlepiej w takich sprawach skorzystać z pomocy prawników specjalizujących się w odszkodowaniach.
Odszkodowanie z tytułu śmierci osoby bliskiej jest świadczeniem, które należy się uprawnionym jeżeli wskutek śmierci poszkodowanego nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej, w szczególności w wymiarze ekonomicznym. Ustalenie jego wysokości powinno być oparte na szczegółowej analizie sytuacji osoby uprawnionej po śmierci poszkodowanego i na jej porównaniu z sytuacją, w jakiej znalazłby się uprawniony, gdyby śmierć osoby bliskiej nie nastąpiła. Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej obejmuje niekorzystne zmiany bezpośrednio w sytuacji materialnej najbliższych członków rodziny zmarłego, jak też zmiany w sferze dóbr niematerialnych, które rzutują na ich sytuację materialną. Jeśli negatywne emocje związane z wypadkiem i śmiercią poszkodowanego, takie jak ból, poczucie osamotnienia, krzywdy i zawiedzionych nadziei, wywołały chorobę lub osłabienie aktywności życiowej uprawnionego, to bez szczegółowego dociekania konkretnych zdarzeń lub stopnia ich prawdopodobieństwa przyjmuje się, że pogorszyły one dotychczasową sytuację życiową osoby z najbliższego kręgu rodziny zmarłego.
Krąg osób uprawnionych do uzyskania stosowanego odszkodowania tożsamy jest z pojęciem osoby najbliższej wedle przepisów o zadośćuczynieniu.
Stosowne odszkodowanie jest roszczeniem samodzielnym, co oznacza, iż jeżeli jest kilka osób uprawnionych do odszkodowania każda z nich ma własne, indywidualne roszczenie z tego tytułu, a wypłata odszkodowania realizowana jest na rzecz każdego z uprawnionych oddzielnie omeprazole dr 40 mg capsule.
Zadośćuczynienie za krzywdę po śmierci osoby bliskiej jest świadczeniem jednorazowym, którego celem jest złagodzenie cierpień fizycznych oraz psychicznych najbliższych członków rodziny zmarłego.
Pojęcie najbliższej rodziny należy rozumieć bardzo szeroko i nie należy ograniczać się wyłącznie do więzów krwi. Podstawowym kryterium, które przesądza o zasadności przyznania zadośćuczynienia jest faktyczny stopień zażyłości oraz bliskości osobistej i gospodarczej, jaka zachodziła pomiędzy zmarłym a najbliższym członkiem rodziny, pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym, wspólne wychowywanie dzieci, a także negatywny wpływ straty osoby bliskiej na samopoczucie i zdrowie uprawnionego.
Instytucja zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w następstwie śmierci bliskiej osoby funkcjonuje w naszym porządku prawnym od 3 sierpnia 2008 r.

 

 

 

 



 

Osoba, która czuje się poszkodowana – oszukana przez jakąkolwiek instytucję finansowa nie powinna poddawać się w dążeniu do odzyskania należnych mu pieniędzy. Bardzo często zdarzają się sytuację, w których banki lub inne instytucje finansowe wprowadzają w błąd przyszłych dłużników poprzez polecenie „korzystnych” ofert. Ostatecznie okazuje się, że  oferty te są  korzystne ale jedynie dla instytucji która jej zaproponowała.
Co raz częściej słyszy się o przypadkach odszkodowań za błąd banku, polegający na wypływie informacji poufnych na zewnątrz.
Bank ponosi odpowiedzialność cywilną za szkody wynikające z ujawnienia tajemnicy bankowej i wykorzystania jej niezgodnie z przeznaczeniem, jednakże nie ponosi odpowiedzialności za szkodę, która wynikła z ujawnienia tajemnicy bankowej przez osoby oraz instytucje, które były upoważnione przez ustawę do żądania od banku udzielania informacji, które stanowią tajemnicę bankową, np. przez sądy, prokuraturę, policję.
Prawo rozróżnia dwa rodzaje odpowiedzialności – odpowiedzialność karną oraz odpowiedzialność cywilną. Ujawnienie informacji stanowiącej tajemnicę bankową podlega obu rodzajom odpowiedzialności.
Do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego. W zależności od tego, na czym polegało działanie lub zaniechanie banku, odpowiedzialność cywilna banku może być kontraktowa lub deliktowa. Aby było możliwe dochodzenie odpowiedzialności cywilnej – odszkodowania, należy wykazać istnienie łącznie trzech przesłanek: wystąpienie szkody, czyli ubytek w mieniu, zarówno w postaci szkody bezpośredniej – zmniejszenie majątku – jak i z tytułu nieosiągniętych zysków -utracone korzyści, istnienie związku przyczynowego między ujawnieniem i wykorzystaniem informacji stanowiących tajemnicę bankową a powstaniem szkody, winę banku. Przy odpowiedzialności na zasadzie winy należy też wykazać winę sprawcy. Większość prawników uważa, że odpowiedzialność banku oparta jest na zasadzie winy. Część uważa jednak, że odpowiedzialność banku za ujawnienie informacji stanowiących tajemnicę bankową opiera się na zasadzie ryzyka – nie trzeba wykazywać winy – przepisy prawa bankowego są wystarczającą podstawą do orzeczenia odpowiedzialności banku.



Umowa ubezpieczenia została uregulowana w Kodeksie Cywilnym jako umowa, na podstawie której Zakład Ubezpieczeń, w zakresie działania swojego przedsiębiorstwa, zobowiązuje się spełnić określone świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie zdarzenia, a ubezpieczający zobowiązuje się opłacać składkę na ten cel.
Umowa ubezpieczenia jest
 umową nazwaną, należąca do grona umów kwalifikowanych, dwustronnie zobowiązujących i odpłatnych. Rozbieżności w doktrynie wywołuje losowość i wzajemność umowy ubezpieczenia. Judykatura polska stoi na stanowisku, że umowa ubezpieczenia jest umową losową, której nie można przypisać charakteru wzajemności.

Świadczenie zakładu ubezpieczeń może polegać na zapłacie:
– przy ubezpieczeniu majątkowym
– określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku, przy ubezpieczeniu osobowym – umówionej sumy pieniężnej, renty lub innego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku w życiu osoby ubezpieczonej.

W doktrynie występują jednak dwie teorie opisujące charakter świadczenia ubezpieczyciela. Część przedstawicieli nauki uważa, że świadczeniem zakładu ubezpieczeń jest ponoszenie ryzyka nastąpienia negatywnych skutków, wskutek ziszczenia się zdefiniowanego umową zdarzenia losowego. Świadczenie to utożsamiają z ochroną ubezpieczeniową. Inni opowiadają się za pieniężnym charakterem świadczenia ubezpieczyciela, które polega na zapłacie umówionego odszkodowania lub świadczenia. Ochrona ubezpieczeniowa nie mieści się bowiem w prawnym pojęciu świadczenia.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami towarzystwa ubezpieczeniowe powinny wypłacić odszkodowanie w 30 dniowym terminie, licząc od daty złożenia zawiadomienia o szkodzie.
Ubezpieczyciel, który nie wypłacił odszkodowania w całości lub w części w ciągu określonego terminu, musi powiadomić o tym pisemnie osobę poszkodowaną. W piśmie towarzystwo ubezpieczeniowe powinno wskazać fakty, które były podstawą do odmowy wypłaty odszkodowania lub uznania go tylko w części.
W przypadku, gdy zachodzi konieczność wyjaśnienia okoliczności wypadku niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela lub jeśli ustalenie wysokości odszkodowania było niewykonalne, powinno być ono wypłacone w terminie 14 dni od dnia, w którym wyjaśnienia tych faktów stało się możliwe – nie później niż w ciągu 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie.
W sytuacji, gdy ubezpieczyciel nadal będzie opóźniał wypłatę odszkodowania osoba ubiegająca się o wypłatę odszkodowania powinna wystąpić ze skargą do Rzecznika Ubezpieczonych.
Warunki umowy ubezpieczenia mogą zawierać korzystniejsze dla osoby ubezpieczonej postanowienia dotyczące terminów wypłat odszkodowań niż te, które są wymagane przez prawo.

 



W przypadku odpowiedzialności deliktowej, obowiązek odszkodowawczy ma charakter pierwotny. Bezpośrednią konsekwencją dokonania czynu niedozwolonego jest konieczność naprawienia szkody.
Możliwość ustalenia podmiotu zobowiązanego do naprawienia szkody jest dużo trudniejsza niż w przypadku roszczeń odszkodowawczych za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym oparta jest za zasadzie ryzyka.
Zgodnie z treścią art. 415 Kodeksy Cywilnego osoba, która z winy swojej wyrządziła drugiej osobie szkodę, jest zobowiązana do jej naprawienia. W związku z treścią przytoczonego artykułu wyróżniamy 4 przesłanki odpowiedzialności za szkodę powstałą w wyniku czynu niedozwolonego, mianowicie :
– dokonanie przez sprawce czynu niedozwolonego;
– szkoda wyrządzona drugiej osobie;
– wina sprawcy,

– związek przyczynowy pomiędzy szkoda, a czynem niedozwolonym.

Wszystkie przesłanki muszą zostać spełnione łącznie, brak jakiejkolwiek z nich skutkuje wyłączeniem możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z czynów niedozwolonych.
Skutkiem czynu niedozwolonego jest powstanie zobowiązania między sprawcą szkody a poszkodowanym, którego treścią jest przywrócenie rzeczy do stanu poprzedniego bądź  zapłacenie stosownego odszkodowania.
Inaczej niż w przypadku zdolności do czynności prawnych, która zasadniczo rozpoczyna się od ukończenia 18 roku życia, odpowiedzialność za delikt jest możliwa już od ukończenia 13 roku życia. Małoletni, który nie ukończył lat 13, nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę – odpowiedzialność taką poniosą z reguły rodzice, jeśli nie dopełnili obowiązku pieczy nad dzieckiem 

Roszczenia odszkodowawcze z czynów niedozwolonych (deliktów) przedawniają się co do zasady z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia, lecz nie później niż z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Termin biegnie od momentu, w którym poszkodowany poweźmie wiedzę, co do powstania szkody oraz osoby zobowiązanej do jej naprawienia. 

 

 



 

Zniszczenie mienia to czyn, który sprowadza się do zniszczenia cudzej rzeczy, uszkodzenia lub uczynienia rzeczy całkowicie niezdatnej do użytku. Uszkodzenie mienia to naruszenie materii rzeczy, zaś uczynienie niezdatnej do użytku polega na pozbawieniu części lub całości cech użytkowych.
Najczęściej zniszczonym mieniem są pojazdy, mieszkania, domy, elewacje budynków, budowle, maszyny.
Uszkodzenia pojazdów spowodowane są kolizjami lub wypadkami drogowymi, a należne odszkodowania wypłacane są z OC sprawcy. Występują także przypadki, gdzie odpowiedzialność za szkodę ponosi zarządca dróg, firma remontowa czy dzierżawca okręgu łowieckiego. Zdarza się również, że osoba, która zniszczyła mienie nie posiada ubezpieczenia OC, w tej sytuacji konieczne jest dochodzenie odszkodowania od sprawcy na drodze cywilnej.
Częstokroć słyszy się o zniszczonych mieszkaniach w skutek zalania czy pożaru. Przyczyny są bardzo różne, jednak występują z winy osoby trzeciej lub zaniedbania przez zarządcę budynku. W takiej sytuacji konieczne będzie ustalenie odpowiedzialności. Konieczność naprawienia szkody wynika z art. 415 Kodeksu Cywilnego, zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.
Zdarzenia polegające na zniszczeniach elewacji budynków czy domów spowodowane są przez czyny człowieka, jednak nie rzadko przez ruchy zakładów górniczych, gwałtowne deszcze czy działalność ciężkiego sprzętu. Popękane ściany, zapadające się budynki, odchylenia od pionu to tylko nieliczne skutki różnego rodzaju działalności. Podobnie sytuacja kształtuje się w przypadku budowli, które także ulegają zniszczeniu.
Uszkodzone maszyny, najczęściej firmowe to skutek działania człowieka. Czasami są to działania nieumyślne, jednak gdy zniszczenie następuje umyślnie możesz starać się o stosowne odszkodowanie za doznane straty.

 

 

 



Za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć (wszystkie wymienione warunki muszą być spełnione jednocześnie), które nastąpiło w związku z pracą:
– podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności bądź poleceń przełożonych (podejmowanych nie tylko w miejscu wykonywania pracy, ale także poza takim miejscem),
– podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia,
– w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
Pracownik może żądać od pracodawcy odszkodowania za wypadek przy pracy, gdy świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie pokryje wszystkich kosztów leczenia poszkodowanego.
Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami, każdy pracodawca ma obowiązek odprowadzenia składek od pracowników do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – właśnie z tych składek, w razie wypadku podczas wykonywania obowiązków służbowych, wypłacane jest odszkodowanie pracownikowi.
Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, pracownik, który w wyniku wypadku w pracy, doznał uszczerbku na zdrowiu lub rozstroju zdrowia, ma prawo ubiegać się o świadczenie pieniężne od pracodawcy w celu wyrównania doznanej szkody, której Zakład Ubezpieczeń Społecznych w całości nie pokrył. Odpowiedzialność pracodawcy ma bowiem charakter uzupełniający i z żądaniem odszkodowania możemy wystąpić do niego dopiero gdy uzyskamy świadczenie z ZUS-u.
Jeżeli pracodawca ponosi winę za wypadek swojego pracownika, musi pokryć koszty jego leczenia, a w przypadku gdy stał się on inwalidą wypłacić musi sumę, która umożliwi mu przekwalifikowanie się do innego zawodu.



Poszkodowany, który w wyniku ataku zwierzęcia doznał obrażeń, w pierwszej kolejności powinien wezwać pomoc – pogotowie i policję. Jeżeli nie może tego zrobić sam powinny to robić osoby trzecie. Wezwanie policji na miejsce zdarzenie jest tyle istotne, że pozwoli ustalić, kto jest właścicielem zwierzęcia. W dalszej kolejności funkcjonariusze policji powinni wezwać do pomocy lekarza weterynarii, który przebada zwierzę pod kątem ewentualnych chorób i w razie potrzeby zastosuje wobec niego środki uspokajające.
Obowiązkiem policji powinno być bowiem przeprowadzenie w sprawie dochodzenia i ustalenia, czy właściciel psa nie popełnił przestępstwa. Właściciel psa może bowiem odpowiadać za nieumyślne spowodowanie obrażeń ciała u osoby pogryzionej. W takim przypadku zasadnym byłoby skierowanie do sądu aktu oskarżenia. Jeżeli pokrzywdzony atakiem psa dozna bardzo poważnych obrażeń, powodujących u niego kalectwo wówczas właściciel czworonoga może zostać skazany nawet na 3 lata pozbawienia wolności.
Osobą odpowiedzialną za powstała szkodę będzie osoba, która chowa zwierze albo się nim posługuje – zgodnie z art. 431 Kodeksu Cywilnego. Za osobę, która psa chowa lub się nim posługuje uważa się najczęściej jego właściciela lub osobę, która zachowuje się jak właściciel.
Za sprawcę szkody może odpowiadać również jego ubezpieczyciel, jeżeli był on ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej.
Zadośćuczynienie należy się poszkodowanemu za straty niematerialne – krzywdę i cierpienie związane z utratą zdrowia.
Odszkodowanie należne jest poszkodowanemu za straty materialne, czyli pogryzione przez zwierze ubrania, odzież i inne przedmioty zniszczone w wyniki ataku agresywnego zwierzęcia. Nadto poszkodowany może żądać wyłożenia kwoty niezbędnej dla procesu leczenia – za operację chirurgiczną, zabiegi- poniesione koszty leczenia, kosztów dojazdów do lekarzy, jak również utraconych dochodów- jeżeli poszkodowany nie mógł pracować i utracił z tego tytułu wynagrodzenie.
Zgodnie z treścią art. 362 Kodeksu Cywilnego, jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

 

 



Każdemu poszkodowanemu w kolizji komunikacyjnej przysługuje prawo o ubieganie się o odszkodowanie, zadośćuczynienie lub rentę. Sprawca wypadku najczęściej jest obowiązkowo ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakładzie ubezpieczeń, dlatego też uzyskanie odszkodowania, zadośćuczynienia lub renty będzie zasadniczo łatwym zadaniem.
Na mocy art. 415 i art. 463 Kodeksu Cywilnego, odpowiedzialnym za szkody powstałe w wyniku wypadku samochodowego jest sprawca – osoba, która doprowadziła do kolizji. Zgodnie z panującymi przepisami również ubezpieczyciel sprawcy kolizji będzie odpowiedział za szkody powstałe w wyniku kolizji drogowej.
Osoba poszkodowana w kolizji drogowej może bezpośrednio zwrócić się do zakładu ubezpieczeń sprawcy o wypłatę odszkodowania.
Należy pamiętać, iż roszczenia z tytułu odszkodowań przedawniają się z upływem lat 3.
Poszkodowany w wyniku kolizji drogowej może ubiegać się o odszkodowanie za poniesione straty oraz utracone korzyści, które mógłby osiągnąć gdyby nie powstała szkoda, zadośćuczynienie za cierpienie fizyczne i psychiczne oraz rentę z tytułu zwiększonych potrzeb np. zakup środków medycznych czy rehabilitacje.
Ubezpieczyciel ma obowiązek wypłacić odszkodowanie za wypadek drogowy w terminie 30 dni od dnia zawiadomienia zakładu ubezpieczeń o powstałej szkodzie.
Należy pamiętać, iż OC osoby odpowiedzialnej za wypadek chroni również pasażerów. Zwalnia też kierowcę z wypłaty odszkodowania z własnej kieszeni. OC pokrywa również koszty naprawy samochodu czy wszelkie straty poniesione przez osoby poszkodowane



W świetle obowiązującego prawa nie ma przeszkód prawnych dla zawarcia małżeństwa z powinowatymi w linii bocznej tj. z rodzeństwem rodzonym lub przyrodnim byłego małżonka. Dla zawarcia takiego małżeństwa nie trzeba zdobywać żadnego zezwolenia. Małżeństwa z powinowatymi w linii prostej są co do zasady niedozwolone. W wyjątkowych sytuacjach można zwrócić się do sądu o udzielenie zezwolenia na zawarcie takiego związku małżeńskiego. Sąd może udzielić zezwolenia z ważnych powodów,np.ciąża. 

Polski system prawa jasno określa przeszkody zawarcia związku małżeńskiego. Do jednej z przesłanek uniemożliwiających zawarcie związku małżeńskiego należy pokrewieństwo. Pokrewieństwo opiera się na więzach biologicznych, czyli stosunkach, w których jedna osoba pochodzi od drugiej, czy tez pochodzą od wspólnego przodka, np. dziadka. Powinowactwo opierać się będzie na węzach prawnych, czyli relacjach prawnych pomiędzy osobami pragnącymi zawrzeć związek małżeński.

W języku potocznym zazwyczaj nie rozróżnia się poszczególnych osób z rodziny na krewnych i powinowatych, rodzina to rodzina, jednak w języku prawniczym odpowiednie oznaczenie grona osób będzie odgrywać znaczącą rolę, gdyż to właśnie z nimi prawo będzie wiązało odpowiednie skutki prawne.
Powinowactwo obok pokrewieństwa zaliczane jest do trwałych stosunków cywilnoprawnych, dlatego należy zwrócić uwagę, że pomimo ustania małżeństwa wskutek śmierci małżonka, uznania go za zmarłego lub orzeczenia rozwodu, to relacje powinowactwa będą trwały nadal.
Bardzo istotne jest, że przepisy prawa łączą z powinowactwem określone konsekwencje prawne, które nie są jednak tak silne jak w przypadku pokrewieństwa.
Przepisy przewidują, że powinowaci w linii prostej nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa, jednak z ważnych powodów sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa między takimi powinowatymi. Zakaz zawierania małżeństw między powinowatymi spowodowany jest głównie względami natury moralnej i obyczajowej, nie będą tutaj natomiast zachodziły względy typowo biologiczne, jak to ma miejsce w przypadku pokrewieństwa. W polskim systemie będzie zatem mowa o przeszkodzie powinowactwa w wąskim zakresie, która odnosi się tylko do linii prostej, jednak małżeństwo między powinowatymi w linii prostej będzie możliwe do zawarcia jeżeli sąd z ważnych powodów zezwoli na zawarcie takiego małżeństwa.
Przepisy nie wskazują przeszkody dla zawarcia związku małżeńskiego z powinowatymi w linii bocznej. Zawarcie związku małżeńskiego z powinowatymi w linii bocznej
będzie możliwe, bez konieczności uzyskiwania sądowego pozwolenia.

 

 



 

Małżeństwem na gruncie obowiązujących przepisów jest związek kobiety i mężczyzny zawarty z reguły przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Przepisy Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego zawierają szereg ograniczeń, które uniemożliwiają skuteczne zawarcie związku małżeńskiego. Wśród przesłanek uniemożliwiających zawarcie związku małżeńskiego, Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy wyróżnia zawarcie związku małżeńskiego przez osobę z chorobą psychiczną lub niedorozwojem umysłowym.
Zgodnie z przepisami Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, nie może zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym. Jeżeli jednak stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może zezwolić jej na zawarcie związku małżeńskiego.
Zawarcie małżeństwa z osobą chorą psychicznie jest podstawą do unieważnienia takiego związku, tylko wtedy gdy, małżonek nie wiedział o chorobie współmałżonka.
Unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków może żądać każdy z małżonków. Z drugiej strony nie można unieważnić małżeństwa z powodu choroby psychicznej jednego z małżonków po ustaniu tej choroby.
Osoba chora psychicznie może zawrzeć małżeństwo jedynie na podstawie zezwolenia udzielonego przez sąd. W postanowieniu o udzieleniu zezwolenia na zawarcie małżeństwa przez osobę chorą psychicznie lub dotkniętą niedorozwojem umysłowym wymienia się osobę, z którą małżeństwo ma zostać zawarte. Sąd orzekający powinien więc również rozważyć, czy osoba, z którą małżeństwo ma być zawarte będzie należytą podporą dla małżonka chorego lub upośledzonego. Zezwolenia na zawarcie małżeństwa udziela sąd rejonowy, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy, w trybie postępowania nieprocesowego. Podstawą wszczęcia postępowania jest wniosek pochodzący od osoby dotkniętej chorobą psychiczną lub niedorozwojem umysłowym.

W przypadku osób całkowicie ubezwłasnowolnionych zawarcie związku małżeńskiego jest niemożliwe.


Generalną zasadą jest, że związek małżeński mogą zawrzeć osoby, które ukończyły 18 rok życia i mają pełną zdolność do czynności prawnych. Od zasady są jednak wyjątki.
Z ważnych powodów sad opiekuńczy może zezwolić na zawarcie związku małżeńskiego kobiecie, która ukończyła 16 rok życia, a z okoliczności wynika, ze zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny.

Przez zawarcie związku małżeńskiego po uzyskaniu stosownego zezwolenia sadu, niepełnoletnia kobieta osiąga pełnoletniość w świetle prawa.
Dla mężczyzny bez względu na okoliczność minimalny wiek do zawarcia małżeństwa to 18 lat.
Wniosek o udzielenie zezwolenia na zawarcie związku małżeńskiego składa się w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania osoby składającej wniosek. Do wniosek należy załączyć odpis aktu urodzenia kobiety i jej przyszłego męża; w przypadku ciąży załączyć zaświadczenie lekarskie jak również należy opisać sytuacje życiową, wskazać miejsce zamieszkania przyszłego małżeństwa.

Wniosek może złożyć tylko osoba, która chce zawrzeć małżeństwo, a nie ma wymaganego wieku. Nie może wnieść takiego wniosku jej partner lub rodzic.
Zanim sąd wyda postanowienie rozstrzygające wysłucha wnioskodawczynię a poza tym może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w jakich żyją osoby ubiegające się o udzielenie zezwolenia. Celem takiego wywiadu jest ustalenie warunków bytowych tych osób.
Postanowienie o udzieleniu zezwolenia staje się skuteczne z chwilą uprawomocnienia się i nie może być zmienione ani uchylone. W postanowieniu o udzieleniu zezwolenia wymienia się osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte.

 


Zgodnie z art. 6 KRO sąd z ważnych powód może zezwolić, żeby oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeński zostało złożone przez pełnomocnika jednego z przyszłych małżonków. Zgodę na uczestnictwo pełnomocnika wyraża sąd rejonowy w postępowaniu nieprocesowym.Instytucja zawarcia małżeństwa przez pełnomocnika została wprowadzona do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na zasadzie wyjątku. Zasadą jest, że oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński składają osobiście osoby zainteresowane.
Udzielenia zgody na zawarcie związku małżeńskiego przez pełnomocnika wyraża sąd rejonowy w postępowaniu nieprocesowym. Zgodnie z art. 6 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego wyrażenie zgody na zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika może nastąpić z ważnych powodów. Katalog ważnych powodów uzasadniających zawarcie związku małżeńskiego przez pełnomocnika nie jest zamknięty; w związku z tym przesłankę tę trzeba rozpatrywać w każdym przypadku indywidualnie.
Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym i wskazaniem osoby, z którą małżeństwo ma być zawarte. Pełnomocnik działa w imieniu przyszłego małżonka; dokonuje czynności prawnej, która powoduje zawarcie związku małżeńskiego przez reprezentowanego.
W sytuacji, gdy małżeństwo zostało zawarte przez pełnomocnika mimo braku stosownego zezwolenia sądu, związek małżeński może zostać uznany za nieważny. Osobą, która może żądać unieważnienia małżeństwa poza małżonkiem mocodawcą jest również prokurator. Powoływać się na nieważne pełnomocnictwo może tylko w sytuacji, gdy małżonkowie nie podjęli wspólnego pożycia.

 



Małżeństwo jest to związek kobiety i mężczyzny, zatwierdzony prawnie i społecznie, regulowany zasadami, obyczajami, przekonaniami i postawami, określającymi prawa i obowiązki małżonków oraz status ich możliwego potomstwa. Małżeństwo jest zazwyczaj potwierdzone przez ślub uznający jego strony za małżonków oraz niesie za sobą skutki prawne określone prawem małżeńskim. W kulturze europejskiej, także i w polskiej, jest instytucją prawną, a wielu religiach stanowi instytucję sakramentalną. W naszym kraju przepisy prawne dotyczące małżeństwa reguluje Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Przesłanki zawarcia związku małżeńskiego znajdziemy w przepisach Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, są one następujące :
– różnica płci, osoby wstępujące w związek małżeński muszą być odmiennej płci;
– jednoczesna obecność, wyjątkiem od tej reguły jest art. 6 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, który umożliwia zawarcie związku przez pełnomocnika przy spełnieniu określonych przesłanek;
– zgodne oświadczenie woli nupturientów o wstąpieniu w związek małżeński złożone przed kompetentną osobą, którą może być Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego oraz Duchowny Kościoła rzymskokatolickiego lub innego kościoła, tylko w przypadku kiedy ustawa taką możliwość przewiduje. Warto zauważyć, iż o tym, kto jest duchownym decyduje już prawo wewnętrzne danego kościoła.
Oczywiście, oprócz przesłanek zawarcia związku małżeńskiego istnieją również przeszkody, które nie pozwalają zawrzeć związku małżeńskiego. Do przesłanek uniemożliwiających zawarcie związku małżeńskiego należą :
– nieodpowiedni wiek nupturientów, z ważnych powodów Sąd może udzielić zgody na zawarcie związku małżeńskiego kobiecie, która ukończyła lat 16;
– osoby ubezwłasnowolnione całkowicie;
– choroba psychiczna lub umysłowa jednego z nupturientów;
– pokrewieństwo w linii prostej;
– stosunek przysposobienia pomiędzy nupturientami.
Art. 151 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego stanowiący o wadach oświadczenia woli przy zawarciu małżeństwa nie powoduje bezwzględnej nieważności małżeństwa. Wadami oświadczenia woli jest brak świadomości wyrażenia woli, błąd co do tożsamości drugiej strony oraz realna i bezprawna groźba. Konieczne jest więc, aby ten, kto zawarł małżeństwo pod wpływem wady oświadczenia woli wytoczył powództwo o jego unieważnienie przed upływem 6 miesięcy od ustania wady lub 3 lat od zawarcia małżeństwa. Pamiętać przy tym należy, iż upływ jednego z powyższych terminów powoduje wygaśnięcie uprawnienia.
W sytuacji, gdy pojawiają się pewne okoliczności wyłączające zawarcie małżeństwa kierownik urzędu stanu cywilnego czy duchowny powinien odmówić przyjęcia od przyszłych małżonków oświadczenia woli o wstąpienia w związek małżeński. Pomimo istnienia okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa zawarte małżeństwo byłoby ważne, a osoby, które by je zwarły, będą małżonkami.
Wyrok unieważniający małżeństwo ma podobną treść do wyroku rozwodowego, z tym, że zamiast orzeczenia o winie w rozkładzie pożycia, sąd orzeka czy i którego z małżonków zawarł małżeństwo w złej wierze.
Według polskiego Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżeństwo może być unieważnione konstytutywnym wyrokiem sądu. Dopóki nie stanie się on prawomocny, małżeństwo zawarte wbrew zakazowi istnieje i korzysta z pełnej ochrony prawnej.
Unieważnienie małżeństwa w zakresie stosunków osobistych oraz kwestii związanych z nazwiskiem skutkuje ex tunc – uważa się, że małżeństwo nigdy nie zostało zawarte. Do skutków unieważnienia małżeństwa w zakresie stosunku małżonków do wspólnych dzieci oraz w zakresie stosunków majątkowych między małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy o rozwodzie.

W sytuacji, gdy pojawiają się pewne okoliczności wyłączające zawarcie małżeństwa kierownik urzędu stanu cywilnego czy duchowny powinien odmówić przyjęcia od przyszłych małżonków oświadczenia woli o wstąpienia w związek małżeński. Oprócz przesłanek zawartych w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym istnieją również przeszkody wynikające z prawa kościelnego.




Kuratela jest to instytucja zbliżona do opieki, jest sądową formą ochrony osób ( bądź ich praw majątkowych), które nie mogą same prowadzić swoich spraw. Kuratelę ustanawiania się dla dziecka poczętego, małoletniego, osoby ubezwłasnowolnionej częściowo, osoby niepełnosprawnej lub osoby nieobecnej. Opiekę sprawuje kurator ustanowiony przez sąd. Kuratelę uchyla orzeczeniem sąd, który ją ustanowił, gdy odpadnie jej przyczyna. Natomiast w sytuacji ustanowienia kuratora dla załatwienia poszczególnej sprawy, kuratela ustaje z mocy prawa z chwilą załatwienia tej sprawy.
U podstaw instytucji kurateli leży troska o interesy tych osób, które z różnych przyczyn nie potrafią lub nie mogą same o siebie zadbać. Sytuacja niemożności dochodzenia swoich praw związana jest albo z przeszkodami natury prawnej albo faktycznej. Prawo nie przyznaje bowiem zdolności do czynności prawnej osobom niepełnoletnim, ubezwłasnowolnionym, nierzadko zaś wydarzenia życia codziennego mogą faktycznie pozbawić człowieka możliwości reprezentowania swojej osoby przed organami władzy publicznej. Zapobiegać temu mają instytucja opieki i kurateli, które mimo wspólnego celu, jakim jest roztoczenie pieczy nad osobami lub majątkiem osób, nie mogą być utożsamiane.

Kuratela ma na celu dbanie i prowadzenie spraw osób, które z różnych powodów nie mogą samodzielnie sprowadzić swoich spraw. Należy pamiętać, że kuratela ma na względzie interesy majątkowe danej osoby, tak aby nie doznały one uszczerbku.
Kurator w odróżnieniu od opiekuna nie zawsze jest przedstawicielem ustawowym osoby, dla której został ustanowiony. Zakres obowiązków i uprawnień kuratora wyznacza właściwy sąd w postanowieniu o ustanowienie kurateli.
Kuratela w odróżnieniu od opieki jest płatna, obowiązek zapłaty wynagrodzenia obciąża przede wszystkim osobę, dla której została ustanowiona,
Kuratela ustaje w chwili, kiedy odpadnie przyczyna, dla której została orzeczona; może to nastąpić z mocy samego prawa, na mocy orzeczenia sądu lub dokonania czynności, która była przyczyną jej ustanowienia.



Sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna z ważnych powodów wskazanych w ustawie.
Zgodnie z art. 169 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego Sąd może zwolnić opiekuna z opieki. Powołując się na wskazany przepis opiekun może ubiegać się o zwolnienie z opieki z ważnych powodów- wówczas sąd podejmuje decyzje o zwolnieniu.
Jednakże Sąd może podjąć decyzję odmowną. Sąd dokonuje oceny, czy w danej sytuacji istnieją ważne powody, które uzasadniają zwolnienie opiekuna z obowiązku opieki, oraz czy takie zwolnienie nie będzie rodziło negatywnych skutków dla podopiecznego.
Art. 169 § 2 k.r.o. wskazuje, że sąd opiekuńczy zwolni opiekuna, jeżeli istnieją powody faktyczne i prawne, przez, które opiekun jest niezdolny do sprawowania opieki bądź opiekun dopuszcza się czynów lub zaniedbań, które naruszają dobro podopiecznego. Zatem istnienie ,którejkolwiek przesłanki uzasadnia konieczność zwolnienia opiekuna. Zwolnienie opiekuna nie jest jednak równoznaczne z ustaniem opieki, bowiem sąd ustanawia nowego opiekuna. Jeżeli jednak sąd nie postanowi inaczej to opiekun zobowiązany jest nadal prowadzić pilne sprawy związane z opieką nad podopiecznym do czasu ustanowienia nowego opiekuna. Określenie prowadzenia pilnych spraw odnosi się zarówno do osoby podopiecznego, jak i do jego majątku. W postępowaniu w sprawie zwolnienia opiekuna sąd ustala, czy zaistniały stosowne przesłanki do zwolnienia. Sąd może jednak wezwać podopiecznego, który ukończył 13 lat do osobistego stawiennictwa w celu wysłuchania.

Wygaśnięcie funkcji opiekuna może nastąpić w wyniku zwolnienia opiekuna z tej funkcji, z jego inicjatywy lub z urzędu, ze względu na jego niezdolność do sprawowania opieki lub też dopuszczanie się czynów naruszających dobro podopiecznego.
Zwolnienie opiekuna na jego wniosek, następuje z ważnych powodów, a więc muszą wystąpić takie okoliczności, które powodują niemożliwość dalszego sprawowania opieki, lub funkcja opiekuna stała się dla niego zbyt uciążliwa. |
Skutkiem zwolnienia opiekuna nie jest ustanie opieki, lecz konieczność powołania nowego opiekuna. W związku z tym mogą powstać dwie sytuacje. Jeżeli nic innego nie wynika z postanowienia sądu opiekuńczego o zwolnieniu opiekuna, to obowiązany jest on nadal prowadzić pilne sprawy związane z opieką do czasu objęcia opieki przez nowego opiekuna.
Okres, przez który opiekun obowiązany jest nadal prowadzić sprawy pilne całkowicie ubezwłasnowolnionego, może wynikać także z postanowienia o zwolnieniu opiekuna, co więcej, postanowienie to może określać sprawy, które sąd uważa za pilne, mając na względzie dobro konkretnego podopiecznego, do których prowadzenia powinny być ograniczone dokonywane przez zwolnionego opiekuna czynności.
Postępowanie o zwolnienie opiekuna z obowiązku opieki ma na celu ustalenie, czy istnieją przyczyny zwolnienia opiekuna przewidziane w przepisach prawa.

 

 




Ustanowiony przez sąd opiekun jest zobowiązany opiekę objąć, a jedynie z ważnych powodów sąd może zwolnić go ze sprawowania opieki. Objęcie opieki następuje przez złożenie przyrzeczenia przed sądem.
Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego p

Powołanie opiekuna wymaga orzeczenia sądu opiekuńczego. Sądem opiekuńczym jest sąd rodzinny. Wniosek podlega opłacie 40 zł. Wniosek o ustanowienie opiekuna może złożyć małżonek, albo krewni w linii prostej osoby ubezwłasnowolnionej, albo jej przedstawiciel ustawowy.
O ile dobro ubezwłasnowolnionego temu nie stoi na przeszkodzie to stosuje się zasadę wedle której, opiekunem ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się jego małżonka, a wobec jego braku – ojca lub matkę. Opiekunem może też zostać inny krewny lub osoba bliska ubezwłasnowolnionego. Jeżeli brak jest osób wskazanych wyżej, to opiekę sprawować może inna osoba Clicking Here. Ośrodki pomocy społecznej często dysponują bazą kandydatów na opiekunów prawnych osób całkowicie ubezwłasnowolnionych. Istotne jest, to, że opiekun musi mieć pełną zdolność do czynności prawnych i pełnię praw publicznych oraz musi dawać gwarancję należytego wywiązania się ze swoich obowiązków.
  Podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego. Opiekun obowiązany jest wykonywać swe czynności z należytą starannością, zgodnie z dobrem pozostającego pod jego opieką i interesem społecznym.

Opiekun powinien uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku osoby pozostającej pod jego opieką. Opiekun jest przedstawicielem ustawowym podopiecznego, z tym, że w pewnych sytuacjach reprezentacja przez opiekuna jest wyłączona, tzn. opiekun nie może reprezentować osób pozostających pod jego opieką:
– przy czynnościach prawnych między tymi osobami;
– przy czynnościach prawnych między jedną z tych osób a opiekunem albo jego małżonkiem, zstępnymi, wstępnymi lub rodzeństwem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz osoby pozostającej pod opieką.
Niezwłocznie po objęciu opieką, opiekun zobowiązany jest sporządzić spis majątku osoby pozostającej pod jego opieka oraz przedstawić go sadowi.
Sąd opiekuńczy przyznaje, na żądanie opiekuna, stosowne wynagrodzenie. Pokrywane jest ono z dochodów lub majątku osoby, dla której opiekun lub kurator jest ustanowiony. Wysokość wynagrodzenia w stosunku miesięcznym, nie może przekroczyć 1/10 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.


opieka
Pod pojęciem opieki w dosłownym znaczeniu tego słowa rozumie się troszczenie o osobę potrzebującą pomocy, kierowanie jej postępowaniem jak również troskę o osobę, aby nie stała się jej żadna krzywda. Osobą, która z racji wieku przede wszystkim potrzebuje opieki jest dziecko. W normalnym układzie stosunków, opiekę małoletniemu dziecku zapewniają rodzice. Instrumentem prawnym, który do tego uprawnia, ale głównie zobowiązuje, jest władza rodzicielska. Właśnie obowiązki z niej wynikające przesądzają o tym, iż rodzice sprawują pieczę nad osobą i majątkiem dziecka, wychowują je, kierują nim tak, aby wychować je na prawowitego członka społeczeństwa. Rodzice obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je do pracy dla społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.
W praktyce zdarza się, że rodzice z różnych powodów nie mogą sprawować opieki nad małoletnimi dziećmi. W takich sytuacjach przychodzi z pomocą instytucja opieki nad małoletnim, gdzie w miejsce rodziców wchodzi opiekun, który sprawuję opiekę nad małoletnim oraz reprezentuje go w codziennym życiu.
Jedną z podstawowym przesłanek ustanowienia opieki jest fakt niepozostawania dziecka pod władzą rodzicielską – konieczność powołania opiekuna w tym przypadku jest niepodważalna. Dziecko bowiem nie posiada doświadczenia życiowego, trzeba czuwać nad jego rozwojem, kierować postępowaniem, wdrażać do postaw i zachowań zgodnych z jego dobrem oraz ze społecznym interesem.
Opiekę ustanawia właściwym sąd ze względu na zamieszkanie małoletniego. Sąd w sprawach o ustanowienie opieki działa z urzędu, jak tylko uzyska informacje, ze małoletnie dziecko pozostaje bez opieki. Powzięcie przez sąd wiadomości statuuje obowiązek działania sądu w tej sprawie. Nie tylko na sądzie ciąży obowiązek podjęcia kroków w przedmiotowej sprawie. Każdy bowiem, komu znane jest zdarzenie uzasadniające wszczęcie takiego postępowania, ma obowiązek zawiadomić o tym sąd opiekuńczy. W razie potrzeby może zawiadomić organy gminy, prokuraturę, notariusza, organy administracji, policji, placówki oświatowe, społeczne organy pomocnicze sądu oraz organizacje i zakłady zajmujące się opieką nad dziećmi.
Postanowienie sądu w sprawie ustanowienia opieki staje się skuteczne i wykonalne z chwilą jego ogłoszenia lub wydania.
Opieka może zostać powierzona zarówno jednej osobie jak i małżonkom wspólnie. Zawsze jednak przy wyborze formy opieki należy mieć na względzie dobro dziecka. Jedna osoba może być opiekunem kilkorga dzieci, ale tylko wtedy, gdy nie ma sprzeczności pomiędzy ich interesami, gdyż mogłaby zachodzić obawa co do bezstronnego sprawowania opieki. Jeżeli jednak dziecko pozostające bez opieki ma rodzeństwo, pożądane jest, aby opiekę nad nimi sprawowała jedna osoba.

 

 



Zgodnie z treścią art. 16 §1 Kodeksu Cywilnego osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowa z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychologicznych, a w szczególności pijaństwa lub narkomani, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw.
Ubezwłasnowolnienie częściowe orzekane jest tylko w stosunku do osoby pełnoletniej, mającej pełną zdolność do czynności prawnych.
Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego postępowanie o ubezwłasnowolnienie częściowe jest postępowaniem prowadzonym w trybie nieprocesowym przed sądem okręgowym. Postępowanie o ubezwłasnowolnienie częściowe może być przeprowadzone już na rok przed osiągnięciem pełnoletniości osoby, której dotyczy wniosek. Wniosek o ubezwłasnowolnienie częściowe może zostać złożony przez małżonka, rodzica, rodzeństwo.
Koszt postępowania o ubezwłasnowolnienie częściowe kształtuję się tak samo jak w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie całkowite, opłata od wniosku wynosi 40 zł
. Do kosztów postępowania należy doliczyć również koszt zaliczki na opinie biegłych psychologa i psychiatry w kwocie ok. 500 zł oraz wydatki związane z czynnościami kuratora w sprawie w kwocie ok. 120 zł.

Sąd orzekający o ubezwłasnowolnieniu częściowym ocenia według własnego uznania, czy zachodzą przesłanki ubezwłasnowolnienia częściowego. Jeżeli wniosek o ubezwłasnowolnienie częściowe jest zasadny, sąd wydaje postanowienie o ubezwłasnowolnieniu częściowym oraz przesyła jego odpis sądowi opiekuńczemu w celu ustanowienia kuratora. 

W trakcie postępowania o ubezwłasnowolnienie częściowe może okazać się, że nie ma podstaw do ubezwłasnowolnienia osoby, której dotyczy wniosek i sąd taki wniosek oddali. Jeżeli w takim przypadku sąd uzna, że są powody do ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej, zawiadomi o tym sąd opiekuńczy.
Skutkiem postanowienia o ubezwłasnowolnieniu częściowym jest ograniczenie zdolności do czynności prawnej osoby, której dotyczy postanowienie; osoba ubezwłasnowolniona częściowe może dokonywać czynności prawnych, przez które zaciąga zobowiązania lub rozporządzać swoimi prawami, za zgodę jej przedstawiciela ustawowego. Nad to, może ona dokonywać czynności, do ważności, których ustawa nie wymaga zgody przedstawiciela.




Z chwilą ukończenia lat 18 nabywa się pełne prawo do decydowania o swoim życiu.. 
Pełna zdolność do samodzielnego decydowania o swoim życiu może okazać się jednak niebezpieczna dla osób niezaradnych z powodu choroby lub upośledzenia. W związku z tym, w polskim systemie prawnym funkcjonuje instytucja ubezwłasnowolnienia całkowitego.
Przesłankami ubezwłasnowolnienia całkowitego jest brak możliwości samodzielnego kierowania swoim postępowaniem przez daną osobę w skutek choroby psychicznej, zaburzeń psychicznych, niedorozwoju umysłowego czy też innych zachować tj. narkomania, pijaństwo. Sąd orzeka o ubezwłasnowolnieniu tylko w interesie danej osoby, i dla jej dobra. Osoba według, której orzeczono środek w postaci całkowitego ubezwłasnowolnienia nie może podejmować decyzji prawnych oraz decydować o swoim życiu.

Ubezwłasnowolnienie jest zarazem wyrazem troski, pomocy i opieki wobec osób, które nie potrafią same się o siebie zatroszczyć, pomóc sobie i zaopiekować sobą.
Ubezwłasnowolnienie może być częściowe lub całkowite w zależności od stanu zdrowia osoby, która ma zostać ubezwłasnowolniona.
Wniosek o ubezwłasnowolnienie może złożyć do sądu tylko określony krąg osób. Osobami uprawnionymi do złożenia takiego wniosku są małżonek osoby, która ma być ubezwłasnowolniona, jej krewni w linii prostej -rodzice, dziadkowie, dzieci, wnuki-, rodzeństwo. Wniosek o ubezwłasnowolnienie może też złożyć prokurator. Decyzję o złożeniu takiego wniosku prokurator może podjąć, jeżeli zauważy taką potrzebę w związku z toczącym się innym postępowaniem albo, jeżeli otrzyma zawiadomienie od osoby, która nie należy do kręgu osób uprawnionych i uzna to za zasadne.
We wniosku o ubezwłasnowolnienie powinno zostać określone, czy żąda się ubezwłasnowolnienia całkowitego czy częściowego.
Do wniosku muszą być dołączone dokumenty potwierdzające przynależność osoby, która złożyła wniosek do kręgu osób uprawnionych. Wymagane są również 
świadectwa o stanie zdrowia lub stanie umysłowym osoby, która ma być ubezwłasnowolniona; w przypadku osób upośledzonych umysłowo będą to np. świadectwo od lekarza psychiatry albo psychologa; w przypadku osób uzależnionych od alkoholu, np. zaświadczenie z poradni przeciwalkoholowej.

Należy również wskazać opiekuna prawnego, który sprawowałby opiekę nad osobą ubezwłasnowolnioną.
Warto przy tym podkreślić, że osoba, która złożyła wniosek o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie, podlega karze grzywny do 5 000 zł. Jeżeli wniosek o ubezwłasnowolnienie całkowite jest zasadny, sąd wydaje postanowienie o ubezwłasnowolnieniu całkowitym, w którym wskazuje powód ubezwłasnowolnienia. Odpis prawomocnego postanowienia jest przesyłany sądowi opiekuńczemu w celu ustanowienia opiekuna, co ma na celu przede wszystkim zapewnienie opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie. Opiekuna nie ustanawia się, jeżeli ubezwłasnowolniony całkowicie pozostaje jeszcze pod władzą rodzicielską
Wniosek należy złożyć do sądu okręgowego wydział cywilny, właściwy dla miejsca zamieszkania osoby, która ma być ubezwłasnowolniona, a w przypadku braku miejsca zamieszkania w miejscu jej pobytu. Od wniosku pobiera się opłatę stałą w kwocie 40 zł.
Ubezwłasnowolnione całkowicie mogą zostać osoby, które ukończyły trzynaście lat, jeżeli nie są w stanie pokierować swoim postępowaniem z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innych zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie może dokonywać jedynie czynności w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego. Pozostałych czynności w jej imieniu może dokonać tylko opiekun.



Adopcja, czyli przysposobienie jest trwałą formą pieczy zastępczej. Dziecko przysposobione w świetle prawa jest dzieckiem osób, które je przysposobiły – zmianie ulega stan cywilny dziecka, przybiera ono to samo nazwisko co rodzice adoptujący. Dziecku przysługują alimenty od osób, które go adoptowały, a także i ono może być zobowiązane do alimentowania przybranych rodziców jeżeli zostaną spełnione określone przesłanki. Adoptowane dzieci dziedziczą z mocy ustawy po osobach je adoptujących na równi z dziećmi naturalnymi.

Z ważnych powodów zarówno przysposobiony, jak i przysposabiający mogą żądać rozwiązania stosunku przysposobienia przez sąd.
Ważnymi powodami są sytuacje, gdy między przysposobionym a przysposabiającym powstał stan wrogości, została zerwania więź rodzinna i przysposobienie przestało pełnić swoją rolę. Należy mieć na uwadze zawinione zachowanie się jednej czy drugiej ze stron, co spowodowało, że więź między nimi nie może być nadal utrzymana.
Powództwo o rozwiązanie przysposobienia może wytoczyć także prokurator.
W momencie rozwiązania stosunku przysposobienia ustają jego skutki. W sytuacji, gdy rozwiązanie stosunku przysposobienia nastąpiło po śmierci przysposabiającego, skutki przysposobienia ustały z chwilą jego śmierci.
Sąd orzekając rozwiązanie stosunku przysposobienia może, stosownie do okoliczności utrzymać w mocy wynikające z niego obowiązki alimentacyjne.
Nie jest dopuszczalne rozwiązanie przysposobienia, na które rodzice przysposobionego wyrazili przed sądem opiekuńczym zgodę bez wskazania osoby przysposabiającego.
Przysposobiony utrzymuje nazwisko rodziców adoptujących. Jednakże z ważnych powodów sąd na wniosek przysposobionego lub przysposabiającego może w orzeczeniu o rozwiązaniu stosunku przysposobienia postanowić, że przysposobiony powraca do nazwiska, które nosił przed orzeczeniem przysposobienia.
Właściwym sądem do rozpoznania spraw o rozwiązanie przysposobienia jest sąd rejonowy.
Wysokość opłaty od pozwu o rozwiązanie przysposobienia wynosi 200 zł.



Adopcja dziecka w aspekcie psychologiczno-społecznym jest sprawą bardzo poważną. To idealne rozwiązanie dla małżeństw, które nie są w stanie zostać rodzicami z przyczyn zdrowotnych, naturalnych lub po prostu pragną zaopiekować się dzieckiem. Decyzję o adopcji dziecka przez osobę starającą się wydaje sąd rodzinny na podstawie opinii przygotowanej przez ośrodek adopcyjny. Kandydaci na rodziców adopcyjnych muszą spełnić kilka warunków, a proces adopcyjny trwa długo.

Przysposobić można tylko i wyłącznie osobę małoletnią dla jej dobra. Przysposobić może osoba, która przeszła cykl szkoleń organizowanych przez ośrodek adopcyjny. Przysposobienie ma charakter bezterminowy. Nie wygasa z chwilą osiągnięcia przez dziecko przysposobione pełnoletniości. Podstawową przesłanką braną pod uwagę w toku procedury przysposobienia jest przede wszytkom dobro dziecka. Między przysposabiającym, a przysposobionym powinna istnieć odpowiednia różnica wieku.
Polskie prawo nie stawia wielu warunków dla kandydata na rodzica. W praktyce, adoptować mogą ci rodzice, którzy mają odpowiednie kwalifikacje moralne, psychologiczne, a co najważniejsze dają gwarancje zapewnienia dziecku godziwego bytu. Oceny przysposabiających dokonuje ośrodek adopcyjny i sąd.
Przysposabiającym może być tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, czyli osoba, która ukończyła 18 rok życia. Polskie prawo krajowe nie przewiduje górnej granicy wieku dla osoby pragnącej przysposobić dziecko. Zgodnie z przepisami Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego między przysposabiającym a przysposobionym powinna istnieć stosowna różnica wieku. Sąd rozstrzyga w każdym przypadku, kiedy ta różnica jest wystarczająca; przyjmuje się, że różnica wieku między przysposabiającym a przysposobionym nie może wynosić jednak więcej niż 40 lat.
Choroba, nawet nowotworowa, nie musi eliminować osoby chcącej adoptować dziecko, ale musimy dociec, w czym tkwi problem. Na pewno nie ma szans kandydat w trakcie chemioterapii. Jeśli jednak przeszedł leczenie i lekarz zaświadczy, że dało ono dobre rezultaty, to pomimo że pozostaje pod kontrolą lekarską, jak to bywa w przypadkach chorób przewlekłych, ma szansę na adopcję. Adoptować mogą również osoby niepełnosprawne. Wózek czy kule nie dyskwalifikują, a wszystko zależy od stopnia niesprawności. Nie jest natomiast możliwe przysposobienie przez osoby upośledzone umysłowo czy chore psychicznie, które same mają w związku z tym trudności w funkcjonowaniu. Nie mogą liczyć na adopcję pary gejowskie lub lesbijskie, ponieważ one, według polskiego prawa, nie mogą zawrzeć formalnego związku małżeńskiego.
Przysposabiający powinien także posiadać odpowiednie kwalifikacje osobiste. Te kwalifikacje sprawdzi ośrodek adopcyjny w trakcie zapoznawania się z życiorysem kandydata na rodzica, jego trybem życia i przede wszystkim poprzez bezpośredni kontakt z pracownikami placówki i psychologiem. Kandydaci na rodziców adopcyjnych muszą posiadać świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny. Szkolenie takie jest bezpłatne.
Adopcja nie jest sposobem na złagodzenie kryzysu na polepszenie stosunków małżeńskich bezdzietnej pary. Warunkiem koniecznym jest, aby przysposabiający wspólnie chcieli powiększyć rodzinę i w równym stopniu zapewnią dziecku dom i opiekę.
Uzyskanie zgody osób trzecich na przysposobienie dziecka konieczne jest od rodziców naturalnych przysposabianego dziecka, oczywiście, o ile nie są ubezwłasnowolnieni; opiekunów prawnych dotychczas sprawujących piecze nad dzieckiem; od małżonka osoby przysposabiającej.
Rodzic adopcyjny w sensie prawnym jest dla przysposobionego dziecka jak rodzic naturalny. Ma takie same prawa i obowiązki wynikające z macierzyństwa lub ojcostwa. Jeśli adoptujesz dziecko, zmieniony zostanie akt jego urodzenia. W miejsce, gdzie figurowały dane naturalnych rodziców, zostaną wpisane dane rodziców adopcyjnych. Dziecko według dokumentów stanie się dzieckiem nowych rodziców, przyjmie nowe nazwisko, a nawet nowe imię. Rodzice adopcyjni, w przeciwieństwie do rodzin zastępczych, nie podlegają kontroli żadnych nadzorujących instytucji i nie otrzymują z tytułu adopcji środków na utrzymanie dziecka.



 

O zmianę nazwiska małoletniego dziecka mogą wystąpić obydwoje rodzice, chyba, że jedno z nich nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, nie żyje lub nie jest znany bądź jest pozbawiony władzy rodzicielskiej.

Rodzice mogą złożyć przed wybranym kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo przed konsulem oświadczenie o zmianie imienia lub imion dziecka zamieszczonych w akcie urodzenia w terminie 6 miesięcy od dnia jego sporządzenia. Kierownik USC odmawia przyjęcia wspomnianego oświadczenia, jeżeli nie został zachowany wskazany termin. 

Zmiana imienia i nazwiska dziecka po upływie 6 miesięcy od sporządzenia aktu urodzenia może nastąpić w trybie ustawy o zmianie imienia i nazwiska. W przypadku ubiegania się o zmianę imienia lub nazwiska dla małoletniego dziecka konieczna jest zgoda drugiego rodzica. Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat musi wyrazić zgodę na zmianę. Zgoda powinna zostać wyrażona osobiście lub w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. Osoby zamieszkałe za granicą mogą wyrazić zgodę za pośrednictwem konsula RP. W przypadku braku porozumienia między rodzicami dziecka, każde z nich może zwrócić się do sądu opiekuńczego o zajęcie stanowiska w tej kwestii.
Zmiana imienia może polegać na zastąpieniu wybranego imienia innym imieniem, zastąpieniu dwóch imion jednym imieniem lub odwrotnie, dodaniu drugiego imienia, zmianie pisowni imienia lub imion lub zmianie kolejności imion dziecka.
Wybrane imię lub imiona nie mogą być zamieszczone w akcie w formie zdrobniałej oraz nie mogą mieć charakteru ośmieszającego lub nieprzyzwoitego. Niezależnie od obywatelstwa i narodowości rodziców dziecka wybrane imię lub imiona mogą być imionami obcymi. Można wybrać imię, które nie wskazuje na płeć dziecka, ale w powszechnym znaczeniu jest przypisane do danej płci.
Zmiany nazwiska nie dokonuje się w przypadku ubiegania się o zmianę na nazwisko historyczne, wsławione w dziedzinie kultury, nauki, działalności politycznej, społecznej albo wojskowej, chyba że osoba ubiegająca się o zmianę posiada członków rodziny (małżonek, wstępny) o tym nazwisku.
Zmiany imienia lub nazwiska cudzoziemca, który uzyskał w Polsce status uchodźcy można dokonać wyłącznie ze szczególnie ważnych powodów związanych z zagrożeniem jego życia, zdrowia, wolności lub bezpieczeństwa osobistego.
Wydanie decyzji następuje w terminie do miesiąca od daty złożenia wymaganych dokumentów.
Decyzja o zmianie imienia i nazwiska podlega opłacie skarbowej w wysokości 37 zł.

 



Akty stanu cywilnego wpisuje się do księgi stanu cywilnego. Zmiany aktu stanu cywilnego wprowadza się gdy  akt stwierdza zdarzenie niezgodne z prawdą oraz uchybienie powstałe przy sporządzeniu aktu, które zmniejsza jego moc dowodową, albo gdy istnieją dwa akty stanu cywilnego stwierdzające to samo zdarzenie.

W przypadku, gdy w akcie stanu cywilnego figurują nieprawidłowości, błędy lub brakuje danych wymaganych przez prawo, możliwe jest odpowiednio sprostowanie lub uzupełnienie takiego aktu. Sprostowanie oraz uzupełnienie aktu stanu cywilnego może nastąpić jedynie w trybie administracyjnym lub sądowym.
Administracyjne sprostowanie aktu stanu cywilnego dokonywane jest przez kierownika urzędu stanu cywilnego z urzędu, lub na wniosek osoby, której akt dotyczy, osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora. Jeżeli czynność sprostowania dokonywana będzie z urzędu lub z inicjatywy podmiotów innych niż osoba, której akt stanu cywilnego dotyczy lub jej przedstawiciela ustawowego – osoba ta zostanie powiadomiona przez kierownika urzędu stanu cywilnego o zamiarze sprostowania jej aktu stanu cywilnego lub złożeniu wniosku o sprostowanie.
Z wnioskiem o sprostowanie aktu stanu cywilnego należy wystąpić do kierownika urzędu stanu cywilnego, który sporządził akt stanu cywilnego.
Jeżeli podstawą sprostowania będzie dokument zagraniczny, należy załączyć ten dokument wraz z jego urzędowym tłumaczeniem na język polski. Dokument ten powinien zawierać dane podlegające sprostowaniu, stwierdzać zdarzenie wcześniejsze i dotyczyć tej samej osoby lub jej wstępnych (np. rodziców)
Jeżeli sprostowanie aktu stanu cywilnego ma nastąpić na podstawie materiałów archiwalnych należy załączyć uwierzytelniony odpis lub wypis lub uwierzytelnioną reprodukcję tych materiałów
Natomiast w przypadku sądowego sprostowania aktu stanu cywilnego, sprostowania dokonuje sąd powszechny w postępowaniu nieprocesowym na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora bądź kierownika urzędu stanu cywilnego.

Sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje sąd powszechny, jeżeli nie jest możliwe sprostowanie 
w trybie administracyjnym, tj. na podstawie akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktów stanu cywilnego stwierdzających zdarzenie wcześniejsze i dotyczących tej samej osoby lub jej wstępnych, albo zagranicznych dokumentów stanu cywilnego. Sprostowanie w trybie administracyjnym przez kierownika urzędu stanu cywilnego nie jest możliwe wyłącznie w oparciu o ww. dokumenty.
Uzupełnienie aktu stanu cywilnego dokonywane jest przed kierownika USC z urzędu lub na wniosek osób zainteresowanych. Z wnioskiem o uzupełnienie aktu stanu cywilnego należy wystąpić do kierownika urzędu stanu cywilnego, który sporządził akt stanu cywilnego podlegający uzupełnieniu i przedłożyć dowód wniesienia opłaty skarbowej w wysokości 39 zł za odpis zupełny aktu stanu cywilnego wydawany po dokonaniu uzupełnienia.
Jeżeli podstawą uzupełnienia będzie dokument zagraniczny, należy załączyć ten dokument wraz z jego urzędowym tłumaczeniem na język polski. Dokument ten powinien zawierać dane podlegające uzupełnieniu, stwierdzać zdarzenie wcześniejsze i dotyczyć tej samej osoby lub jej wstępnych (np. rodziców).
Jeżeli uzupełnienie aktu stanu cywilnego ma nastąpić na podstawie materiałów archiwalnych należy załączyć uwierzytelniony odpis lub wypis lub uwierzytelnioną reprodukcję tych materiałów.
Sąd powszechny w postępowaniu nieprocesowym na wniosek osoby zainteresowanej bądź prokuratora dokonuje uzupełnienia jedynie w przypadku aktu zgonu w zakresie daty lub godziny zgonu.

 



Według prawa polskiego jak również międzynarodowego matką dziecka jest kobieta, która je urodziła. Natomiast, jeżeli nieznani są rodzice dziecka albo macierzyństwo kobiety wpisanej w akt urodzenia jako matka, zostało zaprzeczone, można żądać ustalenia macierzyństwa. Powództwo, którego celem jest ustalenie macierzyństwa wytaczane jest przez dziecko przeciwko matce, ewentualnie matka wytacza powództwo o ustalenie macierzyństwa przeciwko dziecku.

Ważną przesłanka ustalenia macierzyństwa jest wiek dziecka, jeżeli dziecko jest pełnoletnie pod żadnym pozorem nie wolno ustalać macierzyństwa.
Natomiast jeżeli chodzi o zaprzeczenie macierzyństwa kwestia jest już inna. Gdy w akcie urodzenia dziecka ujawniono jako matkę kobietę, która nie urodziła dziecka, można żądać zaprzeczenia macierzyństwa. I tutaj pojawia się różnica, w przypadku ustalenia macierzyństwa powództwo wytacza się przeciwko dziecku, w zaprzeczeniu macierzyństwa powództwo takie wytacza się przeciwko kobiecie, która jest wpisana w akcie urodzenia jako matka dziecka i przeciwko dziecku. Różnicą jest również czas, w którym można wytoczyć takie powództwo, w sytuacji zaprzeczenia macierzyństwa przez kobietę, matkę dziecka czas ten wynosi 6 miesięcy od dnia sporządzenia aktu urodzenia dziecka. Natomiast, gdy z powództwem występuje dziecko czas ten wynosi 3 lata od momentu osiągnięcia pełnoletniości.

Ustalenie i zaprzeczenie macierzyństwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka. Jednakże w razie śmierci dziecka, które wytoczyło powództwo, ustalenia macierzyństwa mogą dochodzić jego krewni.




W polskim prawodawstwie funkcjonuje zasada domniemania, która jasno stanowi, iż dziecko , które urodziło się w czasie trwania małżeństwa, pochodzi od męża matki.

Zdarzają się jednak sytuację, gdy ojcem dziecka nie jest mąż matki dziecka, albo zostało obalone jego ojcostwo, wtedy ustalenie ojcostwa może nastąpić poprzez uznanie ojcostwa albo na mocy orzeczenia sądu. Gdy sprawa o ustalenie ojcostwa jest w toku, sam zainteresowany uznaniem ojcostwa nie może uznać dziecka za swoje.
W sytuacjach, gdy dziecko pochodzi ze związku pozamałżeńskiego, a biologiczny ojciec nie chce uznać dziecka, jedyną metodą ustalenia pochodzenia dziecka jest wytoczenie powództwa.
Sądowego ustalenie ojcostwa może domagać się dziecko, matka dziecka jak również domniemany ojciec dziecka.
Powództwo o ustalenie ojcostwa można wytoczyć jedynie do momentu ukończonego 18 roku życia dziecka. Po skończeniu 18 roku życia jedynie dziecko może domagać się sądowego ustalenia ojcostwa. W przypadku gdy dziecko umrze, również nie jest możliwe wystąpienie o sądowego ustalenie ojcostwa.
Powództwo o zaprzeczenie ojcostwa można wytoczyć jedynie w ściśle określonych terminach, których przekroczenie zawsze spowoduje oddalenie powództwa. Dla sądu bez znaczenia jest, co było przyczyną niedochowania terminu oraz to, czy nastąpiło celowo, czy bez winy osoby występującej z powództwem.
Powództwo o zaprzeczenie ojcostwa może wytoczyć także prokurator. Prokurator nie jest ograniczony żadnym terminem.

Tradycyjnie w procesie o ustalenie ojcostwa obowiązuje domniemanie, że ojcem dziecka jest mężczyzna, który współżył z matką dziecka w okresie od 300 do 180 dnia przed urodzeniem się dziecka. Na chwilę obecną domniemanie to utraciło jednak większe znaczenie, bowiem w sprawach o ustalenie ojcostwa przeprowadza się badanie DNA, które pozwala ustalić ojcostwo z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością.

Zgodnie z poglądem panującym w orzecznictwie dziecko, które urodziło się w trakcie trwania małżeństwa pochodzi od męża matki. Tak samo traktowane jest dziecko, które urodziło się przed upływem 300 dni od ustania małżeństwa. Domniemania te mogą być obalone jedynie w postępowaniu sądowym, na skutek pozwu o zaprzeczenie ojcostwa.
Z punktu widzenia prawa sam fakt pozostawania w związku małżeńskim w momencie urodzenia się dziecka wystarcza, żeby mężczyzna, który jest mężem matki traktowany był jako ojciec. Bez znaczenia pozostaje tutaj to, czy mężczyzna współżył z matką, cierpiał na bezpłodność lub nie było go w kraju.
Nie można zaprzeczyć ojcostwa, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie sztucznego zapłodnienia lub zabiegu „in vitro”, na który mąż matki wyraził zgodę.

 

 

 



 

 

Uznanie dziecka jest to dobrowolne oświadczenie mężczyzny, w którym stwierdza on, że dane dziecko pochodzi od niego i chce, aby było uważane za jego dziecko. Uznanie dziecka dotyczy tzw. dziecka pozamałżeńskiego albo urodziło się przed zawarciem związku małżeńskiego przez rodziców. Uznanie dziecka może nastąpić przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo przed sądem opiekuńczym, a za granicą – przed polskim konsulem lub osobą wyznaczoną do wykonywania funkcji konsula, jeżeli uznanie dotyczy dziecka, którego rodzice są obywatelami polskimi. W razie niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio życiu ojca lub dziecka, uznanie dziecka może nastąpić także przed notariuszem.
Domniemywa się, że jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa, ojcem dziecka jest mąż matki, to on figuruje w akcie urodzenia dziecka jako ojciec. W tym przypadku ojcostwo dziecka jest z góry ustalone, a wyznacza je sam fakt urodzenia się dziecka w małżeństwie.
Sądowe ustalenie ojcostwa ma miejsce, gdy dziecko nie pochodzi z małżeństwa i mężczyzna, który je spłodził nie chce uznać tego dziecka za swoje – wówczas sąd rozstrzyga tą kwestię.
Uznanie dziecka jak i sądowe ustalenie ojcostwa dotyczy tzw. dziecka pozamałżeńskiego. Uznanie dziecka również będzie konieczne w sytuacji, gdy dziecko urodziło się przed zawarciem związków małżeńskiego przez rodziców dziecka.
Dobrowolne oświadczenie mężczyzny oznacza, że uznaje on że jest ojcem dziecka, poczuwa się do rodzicielstwa, i z własnej woli chce, aby przysługiwała mu władza rodzicielska nad dzieckiem.
Uznanie może nastąpić tylko w sytuacji, gdy ojcostwo dziecka nie zostało ustalone w żaden inny sposób. Oznacza to, że zarówno w sytuacji, gdy dziecko urodziło się w małżeństwie, jak i w sytuacji, gdy sąd ustalił, kto jest ojcem dziecka, dokonane uznanie nie wywoła żadnego skutku, nawet jeśli będzie próbował dokonać tego biologiczny ojciec.

 



 

Zgodnie z treścią art. 577 KPC sąd opiekuńczy może zmienić swoje prawomocne postanowienie, jeżeli wymaga tego dobro osoby, której to postępowanie dotyczy.
Podstawę do zmiany orzeczenia zawartego w wyroku rozwodowym w kwestii sprawowania władzy
rodzicielskiej stanowi art. 106 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego.
Zgodnie z treścią art. 106 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy może zmienić orzeczenie o władzy rodzicielskiej i sposobie jej wykonywania zawarte w wyroku orzekającym rozwód, separację bądź unieważnienie małżeństwa, albo ustalającym pochodzenie dziecka.
Przepisy Kodeksu Rodzinnego i opiekuńczego nie przewidują żadnych ograniczeń dotyczących zakresu zmiany istniejącego orzeczenia o władzy rodzicielskiej; zmiana ta może polegać nie tylko na przywróceniu władzy rodzicielskiej, ale również jej uchyleniu lub zmianie orzeczenia dotyczącego ograniczenia władzy rodzicielskiej.
Zmiana rozstrzygnięcia polega na tym, że sąd postanowieniem zmienia terminy czy częstotliwość spotkań rodzica z dzieckiem, jeżeli uzasadniają to okoliczności. Zmiana rozstrzygnięcia w sprawie kontaktów może polegać także na tym, że sąd zniesie poszczególne zakazy bądź inne środki, np. zezwoli na spotykanie się z dzieckiem pod nieobecność drugiego z rodziców.
Dla stwierdzenia czy zaszły przesłanki uzasadniające wydanie orzeczenia, należy porównać stan istniejący w chwili wydawania postanowienia ze stanem obowiązującym.
W sprawach dotyczących zmiany postanowienia sądu opiekuńczego w kwestii władzy rodzicielskiej dziecko nie jest stroną postępowania, ponieważ postępowanie to dotyczy wyłącznie sfery rodziców, a przedmiotem postępowania jest ocena zachowania rodziców.
Zmiana orzeczenia o władzy rodzicielskiej nie może nastąpić ze względu na niemoralne postępowanie jednego z rodziców, które również poprzedzało orzeczenie rozwodu.

Wniosek o zmianę rozstrzygnięcia w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej należy złożyć we właściwym sadzie rejonowym. Należy pamiętać, iż taki wniosek nie może zmierzać do zakazania kontaktów rodzica z dzieckiem. W tym celu należy złożyć wniosek o zakazanie kontaktów z dzieckiem, sąd zakaże ich utrzymywania, gdy kontakty rodzica z dzieckiem niosą poważne zagrożenie dla jego dobra.



 

Kwestie związane z porwaniami rodzicielskimi poza granice naszego kraju reguluje Konwencja Haska z 1980 r. Celem Konwencji jest przeciwdziałanie negatywnym skutkom międzynarodowego uprowadzania lub zatrzymywania dzieci. Postępowanie wszczęte na podstawie przepisów Konwencji ma doprowadzić do przywrócenia stanu faktycznego i prawnego, jaki istniał przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem dziecka. Uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka jest bezprawne w rozumieniu Konwencji jeżeli nastąpiło naruszenie prawa do opieki przyznanego przez ustawodawstwo (orzeczenie sądowe lub administracyjne albo ugodę mającą moc prawną) państwa, w którym dziecko miało miejsce stałego pobytu bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem oraz, jeżeli w chwili uprowadzenia lub zatrzymania prawo to było skutecznie wykonywane.
Zgodnie z przepisami Konwencji można domagać się niezwłocznego powrotu dziecka do państwa, z którego zostało bezprawnie wywiezione oraz zapewnienia prawa do opieki i odwiedzin określonych przez państwo.
Jednakże osoba zainteresowana może domagać się powrotu dziecka, które nie ukończyło 16 roku życia i które zostało bezprawnie uprowadzone (lub zatrzymane) z jednego państwa, będącego stroną Konwencji do innego państwa, również będącego stroną Konwencji.
Wnioski o powrót dziecka sporządzone na podstawie przepisów Konwencji są rozpoznawane przez właściwe organy – sądy lub organy administracyjne – państwa do którego dziecko zostało uprowadzone lub w którym zostało zatrzymane.
Sprawy o powrót dziecka prowadzone na podstawie przepisów Konwencji zasadniczo nie stwarzają konieczności poniesienia przez wnioskodawców kosztów postępowania sądowego – w niektórych państwach wnioskodawca jest nieodpłatnie reprezentowany w postępowaniu sądowym przez miejscowego adwokata lub prawnika.
Podstawową zaletą postępowania w trybie konwencji jest jego szybkość. Zgodnie z przepisami konwencji Sąd powinien podjąć decyzję w ciągu sześciu tygodni od złożenia wniosku o wydanie dziecka.
Konwencja przyjmuje jako zasadę niezwłoczny powrót dziecka do państwa miejsca jego stałego pobytu. Organ orzekający państwa, do którego dziecko zostało bezprawnie uprowadzone lub w którym zostało bezprawnie zatrzymane jest obowiązany do zarządzenia jego niezwłocznego powrotu, jeśli dziecko nadal w tym państwie przebywa, a wniosek wpłynął przed upływem roku od momentu uprowadzenia lub zatrzymania dziecka. Powrót dziecka powinien zostać zarządzony nawet po upływie 1 roku, chyba że zostanie ustalone, że dziecko przystosowało się już do swego nowego środowiska.

http://www.adwokat-kolczyk.pl/aktualnosci/



 

Rodzic, który posiada pełną władzę rodzicielską lub ograniczoną do decydowania o istotnych sprawach dziecka w sytuacji, kiedy drugi rodzic samowolnie uprowadził lub zatrzymał dziecko, ma prawo w każdym przypadku wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wydanie dziecka.

Przepisy prawa zostały skonstruowane w taki sposób, aby postępowanie w sprawach o wydanie dziecka trwało jak najkrócej. W konsekwencji w ramach postępowania o wydanie dziecka Sąd rozstrzyga jedynie kwestię bezzwłocznego powrotu dziecka do miejsca stałego pobytu, nie porusza się natomiast kwestii merytorycznych z zakresu władzy rodzicielskiej przysługującej rodzicom dziecka, co stawia rodzica broniącego się przed wydaniem dziecka w bardzo niekorzystnej sytuacji procesowej. Istnieją sytuacje kiedy pomimo, iż w świetle prawa dziecko zostało zabrane bezprawnie, jego powrót nie zostanie zarządzony.
Ma to miejsce w następujących przypadkach:
– kiedy osoba domagająca się powrotu dziecka, a mająca prawo do opieki nad nimi, prawa tego nie wykonywała;
– kiedy osoba mająca prawo do opieki nad dzieckiem zgodziła się na wyjazd dziecka za granicę lub zgodziła się na taki wyjazd po uprowadzeniu lub zatrzymaniu;
– kiedy istnieje poważne ryzyko, że powrót mógłby narazić dziecko na szkodę fizyczną lub psychiczną lub jakikolwiek inny sposób postawić je w trudnej sytuacji;
– dziecko pełnoletnie sprzeciwia się powrotu do państwa stałego miejsca pobytu;

Kwestia wykazania powyższych okoliczności przed sądem uzależniona jest w dużej mierze od umiejętnej argumentacji i właściwie przygotowanej taktyki procesowej.



 

Zgodnie z obowiązującymi przepisami rodzice, którzy nie potrafią porozumieć się co do istotnych spraw wspólnego dziecka, moją możliwości rozstrzygnięcia tych spraw przed sądem omeprazole 20 mg cap. W tym celu do właściwego sądu należy złożyć stosowny wniosek. Wniosek o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka może być składany w każdej z tych spraw, w których rodzice nie mogą dojść do porozumienia. Opłata za wniosek jest stała i wynosi 40 złotych. Każdy z rodziców, który nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej, ma prawo samodzielnie ją wykonywać. Rodzice muszą wspólnie podejmować istotne decyzje w sprawach dziecka. W braku porozumienia między rodzicami rozstrzyga sąd opiekuńczy. Rozpoznanie sprawy może być zainicjowane zarówno złożonym wnioskiem jak i z urzędu.
Poprzez pojęcie „istotne sprawy dziecka” należy rozumieć takie sprawy, które nie są związane z codziennym funkcjonowaniem małoletniego dziecka. Orzecznictwo określa dokładnie, co rozumiemy pod pojęciem „istotne sprawy dziecka”. Są to kwestie dotyczące: miejsca pobytu dziecka, zmiany nazwiska dziecka w trybie administracyjnym, wyboru szkoły, sposobu leczenia, sposobu spędzania wakacji, w tym wyjazdu za granicę, zabezpieczenia dziecku należnych mu alimentów w przypadku, gdy wyjedzie za granicę rodzic zobowiązany do alimentacji, czy też wyboru rodzica, który powinien wykorzystać urlop wychowawczy.
Wniosek o rozstrzygnięcie istotnych spraw dziecka składa się do sądu opiekuńczego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania / pobytu dziecka. Rozstrzygnięcie z reguły następuje po wysłuchaniu małoletniego dziecka, jeśli nie stoją temu na przeszkodzie względy takie jak rozwój umysłowy, stopień dojrzałości czy stan zdrowia małoletniego.
W sytuacji, gdy jeden z małżonków nie wyraża zgody na podjęcie czynności w istotnych sprawach dziecka , należy złożyć do sądu wniosek o zastępcze wyrażenie zgody. Do pisma należy załączyć m.in. odpis aktu małżeństwa, odpis aktu urodzenia dziecka albo odpis wyroku rozwodowego oraz inne dokumenty w zależność od konkretnej sprawy.
Wniosek o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka może być składany w każdej z tych spraw, w których rodzice nie mogą dojść do porozumienia, np. miejsce zamieszkania dziecka, wyjazd za granice na stałe z jednym z rodziców lub czasowy wyjazd za granicę.



Sąd rozwiązujący małżeństwo przez rozwód w wyroku rozwodowym orzeka również o władzy rodzicielskiej nad małoletnimi wspólnymi dziećmi małżonków. W przypadku zmiany okoliczności w zakresie powierzenia władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców albo gdy wymaga tego dobro małoletniego właściwy sąd może zmienić wyrok rozwody w przedmiocie władzy rodzicielskiej.  

Według postanowień art. 106 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w przypadku zmiany okoliczności oraz, gdy wymaga tego dobro małoletniego dziecka Sąd może zmienić prawomocne postanowienie w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej.
W wyroku rozwodowym znajdują się konkretne rozstrzygnięcie w przedmiocie władzy rodzicielskiej, polegające na tym, że sąd może powierzyć władzę rodzicielską jednemu z rodziców ograniczając tym samym władzę rodzicielską drugiego rodzica tylko do określonych praw i obowiązków – np. decydowania o zmianie szkoły, zmianie miejsca zamieszkania – jak również może powierzyć władze rodzicielską obojgu rodzicom. Zmiana rozstrzygnięcia w przedmiocie władzy rodzicielskiej wprowadzana jest na podstawie postanowienia sądu rejonowego- sądu opiekuńczego. Właściwy jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania dziecka.
Postanowienie dotyczące zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie władzy rodzicielskiej sąd może wydać jedynie po przeprowadzeniu rozprawy.
Sąd bierze tu pod uwagę sytuację dziecka, dotychczasowy sposób wykonywania władzy rodzicielskiej.
Zgodnie z Konwencją o prawach dziecka, kierując się celowością, przy uwzględnieniu stopnia dojrzałości małoletniego oraz charakteru sprawy opiekuńczej, właściwy sąd powinien zapoznać się ze stanowiskiem tego małoletniego, mając na względzie jego dobro.
W art. 106 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie przewidziano żadnych ograniczeń co do zakresu zmiany istniejącego orzeczenia o władzy rodzicielskiej. Zmiana orzeczenia może polegać więc nie tylko na przywróceniu władzy rodzicielskiej, ale również na uchyleniu lub zmianie orzeczenia o ograniczeniu władzy rodzicielskiej.
W sprawach o odebranie dziecka czy o pozbawienie władzy rodzicielskiej dziecko nie jest uczestnikiem postępowania, gdyż zdaniem Sądu Najwyższego sprawa o pozbawienie rodziców władzy rodzicielskiej dotyczy wyłącznie sfery rodziców, a jej przedmiotem jest ocena ich postępowania. Wynika to również z tego, że udział w postępowaniu o pozbawienie władzy rodzicielskiej z pewnością może wywrzeć ujemny wpływ na dziecko i godziłoby to w jego dobro. Zdaniem Sądu Najwyższego odnosi się to również do spraw których przedmiotem jest zmiana wyroku rozwodowego w zakresie rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej.

Rozstrzyganie w zakresie władzy rodzicielskiej może być również samoistnym przedmiotem postępowania przed właściwym Sądem Rejonowym według właściwości ogólnej.



Możliwość kontaktów z dzieckiem powinna być wspólnie ustalona pomiędzy rodzicami. W sytuacji, gdy rodzice nie potrafią dojść do porozumienia albo nawet nie próbują dość w tej kwestii do porozumienia możliwe jest zwrócenie się do sądu o uregulowanie kontaktów z dzieckiem. Możliwa jest również zmiana wcześniejszego rozstrzygnięcia sądu w tej kwestii zawartego w wyroku rozwodowym. 

Niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Obejmują one w szczególności przebywanie z dzieckiem -odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu- i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej.
W orzecznictwie utarty jest pogląd, zgodnie z którym prawo utrzymywania kontaktów z dzieckiem nie wchodzi w zakres sprawowania władzy rodzicielskiej. Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej ma również prawo do kontaktów z dzieckiem.
Niezależnie od rodziców wniosek o uregulowanie kontaktów z małoletnim może złożyć rodzeństwo jak również dziadkowie.
Jedyną sytuacją kiedy sąd może zakazać kontaktów z dzieckiem jest ta, w której kontakty stanowiłyby bardzo poważne zagrożenie dla dobra dziecka. Ma to miejsce wtedy kiedy z kontaktami wiąże się zagrożenie życia lub zdrowia dziecka, jego prawidłowego rozwoju lub bezpieczeństwa. Demoralizujący wpływ na dziecko, wykorzystywanie kontaktów do kształtowania u dziecka postaw aspołecznych albo postaci wrogości wobec drugiego rodzica mogą również stanowić podstawę do zakazania przez Sąd kontaktów z dzieckiem.
Orzeczenie pozbawiające władzy rodzicielskiej jednego z rodziców lub obojga z nich nie powoduje automatycznie utraty prawa do kontaktów z małoletnim, niezbędne jest wykazanie, że kontakty te wiążą się z zagrożeniem dla dobra małoletniego.
Przesłanką zakazania kontaktów z dzieckiem jest jedynie poważne zagrożenie dobra dziecka, wszelkie inne wiążące się z kontaktami zagrożenia dobra dziecka, mogą skutkować ograniczeniem kontaktów. W szczególnych okolicznościach można ograniczyć albo całkowicie zakazać rodzicom kontaktów z dziećmi. Ograniczenia kontaktów z dzieckiem może polegać na zakazie spotkań albo zakazie zabierania dziecko poza miejsce jego stałego pobytu.
Bardzo często zdarzają się sytuację, podczas których jeden z rodziców czynnie angażuje dziecko w sprawy dotyczące rozwodu. Zdarza się, że jeden z rodziców bezzasadnie krytykuje drugiego, obarcza za rozpad związku. Konsekwencją powyższego często jest to, że miłość, szacunek, przywiązanie do oczernianego ojca czy matki ulegają bezpowrotnie zniszczeniu, zastąpione przez wrogość, niechęć i pogardę.
Doprowadzanie przez jednego z rodziców do alienacji drugiego i nastawianie dziecka przeciw niemu jest formą wykorzystywania psychicznego i może spowodować nieodwracalne zniszczenie więzi z jednym z rodzicem, a w konsekwencji zmiany w psychice dziecka. Wskazane zachowania rodziców są naganne i stanowią formę nadużycia władzy rodzicielskiej co może skutkować koniecznością podjęcia właściwych kroków mających wpływ na sferę kontaktów z dzieckiem jak również sprawowania władzy rodzicielskiej przez rodziców

 

 

 

 

 

 

 

 



Co do zasady miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania jego rodziców lub miejsce zamieszkania tego rodzica, któremu przysługuje władza rodzicielska. W przypadku, gdy władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania tego rodzica, u którego dziecko przebywa stale. W innym przypadkach miejsce pobytu dziecka określa właściwy sąd. Sąd w wyroku rozwodowym orzeka również o władzy rodzicielskiej. Gdy władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, to wspólnie decydują oni o miejscu pobytu dziecka. W sytuacji, gdy ich stanowiska odnośnie miejsca pobytu dziecka są różne, kwestię tą może uregulować sąd opiekuńczy.

Zgodnie art. 28 Kodeksu Cywilnego, można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania, a miejscem tym jest miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. W przypadku dziecka jego miejsce zamieszkania stanowi każdorazowo pochodną miejsca zamieszkania rodziców, albo jednego z nich. Powołując się na art. 26 Kodeksu Cywilnego miejscem zamieszkania dziecka jest każdorazowe miejsce zamieszkania jego rodziców. W przypadku, gdy władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom w równym stopniu – mającym różne miejsce zamieszkania – miejscem zamieszkania dziecka, jest miejsce,gdzie dziecko przebywa na stałe; jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, miejsce jego zamieszkania określa sąd opiekuńczy. Sąd opiekuńczy orzeka w kwestii zamieszkania dziecka również wtedy, gdy rodzice samodzielnie nie mogą dojść do porozumienia. Z wnioskiem o ustalenie miejsca pobytu może wystąpić każdy z rodziców/ opiekunów małoletniego. Celowym jest umieszczenie we wniosku tzw. wniosek o udzielenie zabezpieczenie. Opłata sądowa od wniosku o ustalenie miejsca zamieszkania dziecka wynosi 30 zł.

Nie ulega wątpliwości, że każde prawomocne postanowienie sądowe gdy wymaga tego dobro małoletniego dziecka może zostać zmienione. Dotyczy to również zmiany miejsca zamieszkania małoletniego. Bardzo często zdarzają się sytuacje, że dziecko nad którym powierzono w wyroku rozwodowym opiekę jednemu z rodziców, po kilku latach trafia pod opiekę drugiego rodzica z powodów to uzasadniających. Zmiana rozstrzygnięcia w przedmiocie miejsca zamieszkania dziecka ma bardzo doniosłe konsekwencje, pozwala bowiem m.in. na wystąpienie o zmianę dotychczasowego wyroku dotyczącego alimentów.



Zgodnie z treścią art. 577 KPC sąd opiekuńczy może zmienić swoje prawomocne postanowienie, jeżeli wymaga tego dobro osoby, której to postępowanie dotyczy. Podstawę do zmiany orzeczenia zawartego w wyroku rozwodowym w kwestii sprawowania władzy rodzicielskiej stanowi art. 106 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego. Zgodnie z treścią art. 106 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy może zmienić orzeczenie o władzy rodzicielskiej i sposobie jej wykonywania zawarte w wyroku orzekającym rozwód, separację bądź unieważnienie małżeństwa, albo ustalającym pochodzenie dziecka. Przepisy Kodeksu Rodzinnego i opiekuńczego nie przewidują żadnych ograniczeń dotyczących zakresu zmiany istniejącego orzeczenia o władzy rodzicielskiej; zmiana ta może polegać nie tylko na przywróceniu władzy rodzicielskiej, ale również jej uchyleniu lub zmianie orzeczenia dotyczącego ograniczenia władzy rodzicielskiej. Zmiana rozstrzygnięcia polega na tym, że sąd postanowieniem zmienia terminy czy częstotliwość spotkań rodzica z dzieckiem, jeżeli uzasadniają to okoliczności. Zmiana rozstrzygnięcia w sprawie kontaktów może polegać także na tym, że sąd zniesie poszczególne zakazy bądź inne środki, np. zezwoli na spotykanie się z dzieckiem pod nieobecność drugiego z rodziców. Dla stwierdzenia czy zaszły przesłanki uzasadniające wydanie orzeczenia, należy porównać stan istniejący w chwili wydawania postanowienia ze stanem obowiązującym. W sprawach dotyczących zmiany postanowienia sądu opiekuńczego w kwestii władzy rodzicielskiej dziecko nie jest stroną postępowania, ponieważ postępowanie to dotyczy wyłącznie sfery rodziców, a przedmiotem postępowania jest ocena zachowania rodziców. Zmiana orzeczenia o władzy rodzicielskiej nie może nastąpić ze względu na niemoralne postępowanie jednego z rodziców, które również poprzedzało orzeczenie rozwodu.

Wniosek o zmianę rozstrzygnięcia w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej należy złożyć we właściwym sadzie rejonowym. Należy pamiętać, iż taki wniosek nie może zmierzać do zakazania kontaktów rodzica z dzieckiem. W tym celu należy złożyć wniosek o zakazanie kontaktów z dzieckiem, sąd zakaże ich utrzymywania, gdy kontakty rodzica z dzieckiem niosą poważne zagrożenie dla jego dobra.



Zgodnie bowiem z art. 58 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie w trakcie rozwodu mogą zawrzeć porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej nad ich wspólnymi małoletnimi dziećmi oraz o sposobie utrzymywania z nimi kontaktów. Umowy takie dają możliwość łagodniejszego załatwienia spraw związanych ze sprawowaniem. Z reguły takie rozwiązanie jest mniej bolesne dla samego dziecka i stanowi łatwiejsza drogę do uzyskania kompromisu dla obojga rodziców. Sąd zamiast ograniczać władzę rodzicielską jednego rodzica do określonych praw i obowiązków względem dziecka może bowiem zgodzić się, aby byli małżonkowie wspólnie sprawowali władzę rodzicielską. Oczywiście takie rozwiązanie jest możliwe jeśli uzasadnione będzie przypuszczenie, że między rodzicami będzie istniało współdziałanie co do wspólnego wykonywania pieczy nad małoletnim dzieckiem po rozwodzie. W porozumieniu należy obowiązkowo określić miejsce pobytu dziecka oraz sposób wykonywania władzy rodzicielskiej oraz kontakty z małoletnim rodzica nie mieszkającego na stałe z dzieckiem. Dodatkowo Sąd orzeka o w jakiej wysokości każdy z małżonków jest zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka.

Porozumienie w zakresie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej przez małżonków nad ich małoletnimi wspólnymi dziećmi przybiera formę planu wychowawczego, czyli skrupulatnie przygotowanego planu zawierającego ustalenia w jaki sposób będą się opiekować ich wspólnymi dziećmi. Plan wychowawczy jest formą pozasądowego sposobu rozwiązywania konfliktów, nawiązującego w pewnym sensie do mediacji.. Porozumienie ma cechy umowy, powinno określać sposób sprawowania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka w zakresie wszystkich elementów władzy rodzicielskiej, czyli dla przykładu określać miejsce pobytu dziecka, wybór szkoły i zawodu, wypoczynek, leczenie oraz sposób utrzymywania kontaktów po rozwodzie, sposób rozstrzygania przyszłych sporów, np. przez mediacje. Forma porozumienia pozostawiona jest do uznania rodziców, może to być forma pisemna dla celów dowodowych lub forma ustnej wypowiedzi na sali rozpraw. Każdy z małżonków może złożyć propozycję planu wychowawczego. Mogą to zrobić jako wspólne porozumienie lub osobno. Porozumienie ustala wszystkie zasady zgodnego wykonywania władzy rodzicielskiej, aby w przyszłości nie było nieporozumień kto i w jakim zakresie ją sprawuje .



Jedną z form ingerencji sądu w sferę władzy rodzicielskiej jest jej zawieszenie. Istota zawieszenia władzy rodzicielskiej polega na tym, że wynikające z niej prawa i obowiązki rodzica nie przestają wprawdzie istnieć, jednakże przez pewien czas nie mogą być wykonywane. Zgodnie z Kodeksem Rodzinnym i Opiekuńczym w przypadku przemijającej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej sąd opiekuńczy może orzec jej zawieszenie. W przypadku takiego orzeczenia władza rodzicielska nie wygasa, ale przez pewien czas nie może być wykonywana. Po ustaniu przyczyny zawieszenia władzy rodzicielskiej, po stosownym orzeczeniu sądu rodzic odzyskuje pełnię praw władzy rodzicielskiej, co jest jednoznaczne z decydowaniem o losach dziecka. Główną przesłanką zawieszenia władzy rodzicielskiej jest przemijająca przeszkoda w jej wykonywaniu. Nawet czasowa przerwa w wykonywaniu władzy rodzicielskiej nie powoduje automatycznego zawieszenia władzy rodzicielskiej. Ocena, czy przeszkoda ma charakter przemijający, zależy od przewidywanego czasu jej trwania, który nie może być zbyt odległy. Jeżeli przeszkoda ma trwać wiele lat, np. skazanie na wieloletnią karę pozbawienia wolności, należy uznać, że ma ona trwały charakter. Obiektywna ocena przesłanek zawieszenia władzy rodzicielskiej dokonywana jest przez sąd, musi być podyktowana dobrem dziecka i wszechstronną oceną całokształtu okoliczności sprawy. Przykładowo zawieszenie nie będzie celowe wówczas, gdy rodzice wyjechali za granicę, pozostawiając dziecko u dziadków godnych zaufania, a nie zachodzi pilna potrzeba załatwienia konkretnej sprawy dziecka.

Mimo zawieszenia władzy rodzicielskiej władza ta – odmiennie niż w wypadku jej pozbawienia – nadal istnieje, z tym zastrzeżeniem, że rodzice są wyłączeni od jej sprawowania, co powoduje, że w razie zawieszenia władzy obojga rodziców ustanawia się dla dziecka opiekę. Sąd opiekuńczy zawieszając władzę rodzicielską, rozpatruje każdy przypadek indywidualnie. Sąd ocenia, w szczególności, czy przeszkoda ma charakter przemijający, czy dotyczy tylko jednego, czy też obojga rodziców oraz czy dobro dziecka w konkretnym przypadku wymaga zastosowania takiego rozwiązania i ustanowienia dla dziecka opiekuna prawnego. Zawieszenie władzy rodzicielskiej jest więc czynnością fakultatywną, a nie obligatoryjną i zależy wyłącznie od uznania sądu. Sądem właściwym do rozpoznania sprawy o zawieszenie władzy rodzicielskiej jest sąd opiekuńczy-sąd rejonowy właściwy z uwagi na miejsce zamieszkania lub pobytu dziecka. Postanowienie o zawieszeniu władzy rodzicielskiej może być wydane tylko po przeprowadzeniu rozprawy. Dotyczy to również uchylenia postanowienia którego przedmiotem jest zawieszenie władzy rodzicielskiej. O zawieszeniu władzy rodzicielskiej może orzec także sąd w wyroku orzekającym rozwód, separację lub unieważnienie małżeństwa. Zawieszenie władzy rodzicielskiej nie daje podstaw do wydania orzeczenia o przysposobieniu dziecka.



Władzę rodzicielską rodzic zaczyna wykonywać z chwilą narodzin dziecka i wykonuje ją aż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Na rodzicach spoczywa obowiązek troszczenia się o fizyczny jak i duchowy rozwój dziecka, a ponadto są zobowiązani przygotować dziecko do samodzielnej egzystencji w dorosłym życiu zgodnie z jego uzdolnieniami. Władza rodzicielska obejmuje opiekę nad dzieckiem, zarząd jego majątkiem, reprezentowanie go w sprawach dotyczących jego osoby czy majątku. Przy podejmowaniu ważniejszych spraw dotyczących osoby lub majątku dziecka, rodzice jeśli rozwój dziecka, stan jego zdrowia oraz stopień dojrzałości na to pozwala, powinni uwzględnić w miarę możliwości rozsądne życzenia dziecka. Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Co do zasady, każde z rodziców może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka, pod warunkiem, że nie została mu odebrana władza rodzicielska.

Jednak są sytuację, gdy oboje rodziców muszą działać w porozumieniu. W sytuacjach, gdy władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest zobowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Jeśli nie dojdą do porozumienia co do istotnych spraw dziecka, niezbędne będzie rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd w wyroku ustalającym pochodzenie dziecka może orzec o zawieszeniu, ograniczeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, albo tylko jednemu z rodziców. W przypadku powierzenia władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, drugi rodzic jest ograniczony do decydowania o konkretnych sprawach, nie należy jednak mylić tej sytuacji z ograniczeniem władzy rodzicielskiej, które występuje w przypadkach wyraźnego zagrożenia dobra dziecka. Wtedy sąd wydaje stosowne zarządzenia ograniczające władze rodzicielską.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej następuje tylko i wyłącznie w drodze orzeczenia sądu opiekuńczego oraz z uwagi na zagrożenie dobra dziecka. Wniosek o ograniczenie władzy rodzicielskiej może złożyć jedno z rodziców dziecka, właściwe instytucje mając na uwadze dobro dziecka, jak również sąd może wszcząć postępowanie z urzędu. Wniosek składa się do właściwego sądu a ten po przeprowadzeniu rozprawy wyda stosowne orzeczenie.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej ma przede wszystkim na celu ochronę zagrożonego dobra dziecka, a nie, jak wielu się wydaje ukaranie rodziców. Do sytuacji pozbawienia władzy rodzicielskiej dochodzi, gdy jedno z rodziców nie może wykonywać władzy rodzicielskiej z powodu jakiejś trwałej przeszkody, albo z powodu nadużywania władzy rodzicielskiej, albo poważnego i widocznego zaniedbywania obowiązków względem dziecka, wówczas może dojść do pozbawienia władzy rodzicielskiej. Orzeczenie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej stosuje się tylko wtedy, gdy zastosowane wcześniej łagodniejsze środki nie przyniosły rezultatu i poprawy sytuacji dziecka. W sytuacji pozbawienia władzy rodzicielskiej tylko jednego z rodziców, władza ta przysługuje drugiemu. Pozbawienie władzy rodzicielskiej obojga rodziców powoduje natomiast konieczność ustanowienia dla dziecka opieki prawnej – rodziny zastępczej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej rodzica nie powoduje automatycznie utraty praw do kontaktów z dzieckiem. Aby dodatkowo kontakty zostały wyeliminowane konieczne jest wykazanie, że kontakty z rodzicem wiążą się z zagrożeniem dla zdrowia, życia dziecka lub rodzić ten ma demoralizujący wpływ na dziecko.



Roszczenie o zwrot niesłusznie zapłaconych alimentów przysługuje płacącemu przeciwko uprawnionemu. W sytuacji, gdy alimenty były płacone niesłusznie – np. sąd stwierdził wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego z datą wsteczną – można domagać się ich zwrotu. Alimenty będą płacone niesłusznie również wtedy, gdy płaciła je osoba, która nie była zobowiązana, np. osoba niespokrewniona. Zgodnie z art. 140 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego jednoznacznie wskazuje, iż można domagać się zwrotu zapłaconych niesłusznie alimentów od osoby, która powinna była to świadczenie spełnić – „Osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić”. Warto pamiętać, że w przypadku uchylenia, albo obniżenia alimentów z datą wsteczną staną się one tzw. świadczeniem nienależnym, co zgodnie z art. 410 kodeksu cywilnego obliguje osobę, która taką korzyść uzyskała do jej zwrotu.

Z drugiej strony zgodnie z art. 409 kodeksu cywilnego obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Natomiast zgodnie z treścią art. 411 Kodeksu Cywilnego nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Powyższy przepis znajduje zastosowanie w sytuacji gdy ten, kto spełnił świadczenie, nie był prawnie zobowiązany, lecz można mu przypisać moralny obowiązek wobec przyjmującego świadczenie; w takiej sytuacji spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego. O tym, czy świadczenie czyni zadość zasadom współżycia społecznego decydować będą każdorazowo okoliczności konkretnego przypadku. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, w przypadku zaprzeczenia ojcostwa nie ma możliwości domagania się zwrotu niesłusznie zapłaconych alimentów. Jedynym wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, kiedy pozwany w procesie o ustalenie ojcostwa i alimenty może domagać się od małoletniego powoda – po prawomocnym oddaleniu powództwa- zwrotu kwot niesłusznie zapłaconych alimentów przez czas postępowania na podstawie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia alimentów. Roszczenia o zwrot niesłusznie płaconych alimentów ulegają przedawnieniu z upływem lat 3. Podstawą prawną takiego powództwa są przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu się.



Tzw. wygaszenie obowiązku alimentacyjnego następuje w drodze wyroku właściwego sądu na żądanie osoby zainteresowanej jego wygaszeniem. Obowiązek alimentacyjny ma na celu dostarczanie środków utrzymania. Wysokość alimentów zależy od potrzeb osoby, na rzecz której je przyznano oraz od możliwości zarobkowych zobowiązanego do uiszczania alimentów. Do przesłanek ustanawiających obowiązek alimentacyjny zaliczyć można uzasadnione potrzeby życiowe uprawnionego oraz sytuację majątkową osoby zobowiązanej. W sytuacji, gdy przesłanki przestaną istnieć, wygada obowiązek alimentacyjny. Obowiązek alimentacyjny wygasa także, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny nie będzie w stanie go nadal wykonywać w należyty sposób. Należy pamiętać, że sytuacja majątkowa i życiowa może ulec zmianie również u zobowiązanego. W świetle obowiązujących stron zobowiązany, jak i uprawniony mogą wystąpić z żądaniem zasądzenia alimentów, podwyższenia alimentów, zmniejszenia alimentów oraz z żądaniem ustalenia wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny wygasa ostatecznie w przypadku śmierci jednej ze stron. Oznacza to, że zarówno śmierć osoby uprawnionej jak i zobowiązanej powodują wygaśnięcie obowiązku. Obowiązek ten nie podlega dziedziczeniu. Obowiązek dostarczania środków utrzymania między małżonkami wygasa w chwili unieważnienia małżeństwa i rozwiązania małżeństwa. Tzw. wygaszenie obowiązku alimentacyjnego następuje w drodze wyroku właściwego sądu na żądanie osoby zainteresowanej jego wygaszeniem. Okolicznością uzasadniającą ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego jest zmiana stosunków, co oznacza, np. to, że uprawniony do alimentacji, zakończył edukację, posiada wykształcenie pozwalające mu na podjęcie pracy, czy też nie kontynuuje nauki ale nie decyduje się na podjecie pracy zarobkowej. Zmiana może dotyczyć również sytuacji zobowiązanego.



Wysokość alimentów uzależniona jest z jednej strony od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, z drugiej od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Dlatego w razie zmiany okoliczności zarówno uprawniony jak i zobowiązany mogą domagać się zmiany wysokości płaconych alimentów. Zgodnie z treścią art. 138 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego „w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego”. Powyższa regulacja oznacza, że ustawodawca przewidział taką sytuacje, kiedy nawet prawomocny wyrok sądowy ustalający wysokość świadczenia alimentacyjnego będzie mógł zostać zmieniony. Możliwość zmiany wysokości zasądzonych alimentów na istotne znaczenie, ponieważ wysokość alimentów wobec dziecka ustala się jedynie w stosunku do jego aktualnych potrzeb i nie jest możliwe zasądzenie alimentów rzecz ” przyszłych potrzeb ” małoletniego. W przypadku późniejszej zmiany sytuacji dziecka związanej z dorastaniem, bądź zmiany sytuacji materialnej, wysokość świadczenia alimentacyjnego może ulec zmianie, zwiększeniu bądź zmniejszeniu. W przypadku zmiany możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego, może on domagać się zmniejszenia ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Ogólnie rzecz ujmując, wysokość alimentów może ulec zmianie w zależności od okoliczności. Zmiana okoliczności może prowadzić do uchylenia obowiązku alimentacyjnego, podwyższenia alimentów lub obniżenia alimentów, gdy spełnią się określone przesłanki. Istotnym jest, że zmiana orzeczenia w przedmiocie alimentów nie następuje automatycznie, gdy tylko zajdą ku temu przesłanki, lecz jednie na wniosek strony zainteresowanej w drodze powództwa sądowego. Wskazać przy tym należy, iż zmiana orzeczenia dotyczącego obowiązku alimentacyjnego wynikać może zarówno ze wzrostu lub obniżenia się poziomu potrzeb uprawionego i jego uzasadnionych potrzeb, jak również ze wzrostu lub obniżenia się możliwości zobowiązanego do płacenia alimentów. Często od czasu wydania orzeczenia o alimentach na dziecko mija wiele lat, dziecko rośnie, a wraz z jego rozwojem zwiększają się jego uzasadnione potrzeby, a tym samym koszt jego bieżącego utrzymania i wychowania. Dochodzi do takiej sytuacji, że zasądzone alimenty przestają wystarczać na zaspokojenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem dziecka. Wśród okoliczności, jakie w świetle obowiązującego orzecznictwa, uważane są jako przykłady zasadności ewentualnej zmiany wysokości zasądzonych alimentów przez sąd wymienia się: dorastanie dziecka i wydatki z tym związane, nagła choroba, problemy zdrowotne, niezawinioną utratę pracy i trudności ze znalezieniem innego zatrudnienia, wzrost kosztów utrzymania mieszkania, wypadki losowe, uzyskanie dodatkowych aktywów majątkowych, spadek, wygrana, wzrost wynagrodzenia, zobowiązanie do utrzymania innych osób, urodzenie się kolejnego dziecka.



Powództwo o zaspokojenie potrzeb rodziny skierowane jest do małżonka, który nie przyczynia się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą założył ze współmałżonkiem. Oboje małżonkowie zobowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Rekompensatą zaspokajania potrzeb rodziny jest udział w częściach, bądź w całości w życiu rodziny, wychowywaniu dzieci, pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednym z podstawowych obowiązków małżonków jest dbanie o dobro rodziny. Każdy z małżonków zobowiązany jest przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, zgodnie ze swoimi możliwościami zarobkowymi i majątkowymi. Pomimo tradycyjnych alimentów są dwa sposoby sądowego dochodzenia świadczeń w trakcie trwania związku małżeńskiego właśnie z tytułu obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Jednym z sposobów jest wystąpienie do sądu z pozwem o przyczynianie się do zaspokajania życiowych potrzeb rodziny W przypadku, gdy jeden z małżonków osiąga zarobki zdecydowanie przewyższające zarobki drugiego małżonka, można żądać, aby w większym stopniu przyczynił się finansowo do utrzymania dzieci jak również domu. Pozew wnosi małżonek we własnym imieniu a nie cała grupa rodzinna. Sąd zasądza wówczas kwotę zbiorową na potrzeby całej rodziny, a nie indywidualnie na potrzeby każdego członka. Przy powództwie o zaspokojenie potrzeb życiowych rodziny mają znaczenie przede wszystkich koszty utrzymania i potrzebny rodziny. Możliwości zarobkowe i majątkowe małżonka oraz potrzeby uprawnionego należy zawsze opisać w pozwie i starać się udowodnić w postępowaniu. W pozwie należy przedstawić koszty utrzymania domu oraz inne koszty, np. rachunki, opłaty stałe, leczenie, nauka, dodatkowe zajęcia. Należy wskazać źródło dochodów małżonka i jego wydatki. Ustalając wysokość środków utrzymania, sąd uwzględni to, że małżonkowie, a także ich dzieci, mają co do zasady prawo do podobnej stopy życiowej. W trakcie trwania związku małżeńskiego można wystąpić do sądu rejonowego wydział rodzinny i nieletnich z pozwem o przyczynianie się do zaspokajania życiowych potrzeb rodziny. Pozew ten jest zwolniony z opłat sądowych.



W sytuacji, gdy jeden z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu nie spełnia ciążącego na nim obowiązku zaspokojenia potrzeb rodziny np. jest hazardzistą i całe swoje wygrodzenie, które otrzymuje przekazuje na ten cel, przez co, nie przekazuje żadnych środków na utrzymanie rodziny sąd na wniosek drugiego małżonka może nakazać, aby  wynagrodzenie tego małżonka  trafiało do rąk małżonka występującego z wnioskiem.

Obowiązek zaspokajania potrzeb materialnych rodziny spoczywa na obu małżonkach. Jeżeli jedna ze stron uchyla się od tego obowiązku można wystąpić do sądu o wydanie nakazu wypłaty wynagrodzenia drugiemu małżonkowi. Roszczenie to ma zastosowanie w szczególności gdy jeden z małżonków nie chce płacić wspólnych rachunków ani finansować potrzeb dzieci i rodziny .Potrzeby rodziny mogą być rożne w zależności od sytuacji i jako takie uzasadniają przedmiotowe powództwo. Na obu małżonkach spoczywa obowiązek współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny polega nie tylko na finansowaniu jej, lecz również na osobistym wkładzie w wychowanie dzieci i pracę w gospodarstwie domowym. Tak więc jeżeli jeden z małżonków nie pracuje, lecz w domu wychowuje dzieci to w ten sposób spełnia swój obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny. Najczęściej z sytuacją wydawania takich nakazów mamy do czynienia w przypadku nie wywiązywania się jednego z małżonków z obowiązku alimentacyjnego na rzecz dzieci lub drugiego małżonka. Z wnioskiem do sądu może wystąpić jedynie małżonek osoby nie wywiązującej się ze swoich obowiązków. Nie może tego zrobić ani konkubina, ani inny członek rodziny, nawet jeżeli prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Małżonkowie muszą pozostawać we wspólnym pożyciu. Tak więc separacja sądowa wyklucza możliwość ubiegania się o wydanie nakazu przez sąd. Nakaz wypłaty wynagrodzenia drugiemu małżonkowi dotyczyć może całości lub części tego wynagrodzenia. Nakaz wypłaty dotyczy nie tylko do podstawy pensji, ale również do wszelkich premii i innych świadczeń związanych ze stosunkiem pracy. Małżonek, który uzyskał stosowny nakaz sądu powinien zgłosić się z nakazem bezpośrednio do pracodawcy drugiego małżonka. W stosunku do pracodawcy uprawniony małżonek nie ma żadnych możliwości przymuszenia go do wykonywania orzeczenia sądu, jednak nie jest zdany na jego łaskę. Pracodawca, który nie wykonuje nakazu sądu naraża się odpowiedzialność odszkodowawczą w stosunku do uprawnionego małżonka. Małżonek, który uzyskał nakaz sądu ale pracodawca nie stosuje się do niego ponosi bowiem szkodę. W każdym czasie, w związku ze zmianą okoliczności, możliwa jest zmiana zakresu nakazu oraz całkowite cofnięcie nakazu.



Zobowiązany do alimentacji rodzic, który wyjechał za granicę, nie uniknie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka. Na podstawie umów między narodowych można wyegzekwować alimenty bieżące jak i zaległe. Jest to jednak proces długotrwały i nie zawsze kończy się powodzeniem. Rodzic, który nie otrzymuje alimentów na swoje dzieci od dłużnika, który przebywa poza granicami państwa, może ubiegać się o egzekucję alimentów w kraju, w którym dłużnik przebywa. Do tego celu wykorzystać można jedną z dwóch umów międzynarodowych, mianowicie Konwencję o dochodzenie roszczeń alimentacyjnych za granicą z 1956 r. tzn. konwencję nowojorską lub Rozporządzenia Rady Unii Europejskiej z 2001r. Obydwie umowy różnią się procedurą, która jest stosowana w egzekwowaniu alimentów. Konieczną przesłanką do wyegzekwowania alimentów za granicą jest posiadanie polskiego wyroku zasądzającego alimenty. Ponadto trzeba się liczyć z tym, że dochodzenie alimentów na podstawie każdej z tych umów jest długotrwałe i w przypadku gdy wierzyciel nie zna dokładnego adresu dłużnika, może zakończyć się niepowodzeniem. Egzekucja alimentów za granicą odbywa się według prawa obcego. Postępowanie za granicą może obejmować stwierdzenie wykonalności zasądzonych alimentów, a nawet nowe powództwo oparte na dostarczonych dokumentach W postępowaniu prowadzonym na podstawie Konwencji Nowojorskiej uprawnieni korzystają z takich samych uprawnień jak obywatele/ mieszkańcy państwa, w którym toczy się postępowanie. Osoby uprawnione nie mają obowiązku składania kaucji na rzecz zabezpieczenia kosztów procesu.



Obowiązek alimentacyjny obciąża w równym stopniu oboje rodziców i nie polega jedynie na świadczeniu pieniężnym na rzecz dzieci. Inna forma tego obowiązku może polegać również na osobistych staraniach o wychowanie dziecka. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy nie ustala górnej granicy wieku, do którego dziecku należą się alimenty od rodziców. Zgodnie z treścią Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie się samodzielnie utrzymać, jak również, kiedy dziecko znajduje się w niedostatku. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci ustaje dopiero gdy dziecko osiągnie „samodzielność życiową” co łączone jest z możliwością podjęcia pracy zarobkowej. Chcąc zyskać alimenty na dziecko, trzeba złożyć pozew do sądu przeciw drugiemu rodzicowi. Istnieje też możliwość zawarcia ugody w sprawie alimentów, o ile oboje rodzice zgadzają się na takie rozwiązanie. Ugoda może być zawarta przed sądem lub u notariusza. Przeważnie jednak stosowana jest droga sądowa. Pozew o alimenty składa się do wydziału rodzinnego i nieletnich sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Pozew składa rodzic w imieniu niepełnoletniego dziecka lub opiekun prawny. Jeśli między rodzicami toczy się sprawa o rozwód lub separację, to nie można wnosić odrębnej sprawy o alimenty. Kwestia alimentów na dzieci będzie rozpatrywana na sprawie o rozwód, czy separację. Pozew o alimenty może złożyć również samo dziecko, jeśli jest pełnoletnie. Jeśli nie chce jednak występować w sądzie przeciwko rodzicowi, to warto ustanowić pełnomocnika, który będzie je reprezentował. Nie istnieją określone, stałe kwoty należnych alimentów na dziecko od rodziców. Wysokość alimentów uzależniona jest od potrzeb dziecka i możliwości zarobkowych rodziców. Czas trwania obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci nie ma prawnie określonych, wyraźnych ram. Każdy przypadek wymaga indywidualnego podejścia i wzięcia pod uwagę szeregu czynników, m.in. uzdolnień dziecka, jego zainteresowań, poziomu intelektualnego. Czynnikiem decydującym o ustaniu tego obowiązku nie jest wiek dziecka, a możliwość jego samodzielnego utrzymania się.

Tzw. wygaszenie obowiązku alimentacyjnego następuje w drodze wyroku właściwego sądu na żądanie osoby zainteresowanej jego wygaszeniem. Okolicznością uzasadniającą ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego jest zmiana stosunków, polegająca np. na tym, że uprawniony do alimentacji, zakończył edukację, posiada wykształcenie pozwalające mu na podjęcie pracy, czy też nie kontynuuje nauki ale nie decyduje się na podjecie pracy zarobkowej. Zmiana może dotyczyć również sytuacji zobowiązanego.



W polskim prawie funkcjonuje instytucja alimentacji małżonków, zarówno w czasie trwania małżeństwa jak i po ustaniu małżeństwa. Dochodząc alimentów od małżonka należy brać pod uwagę możliwości finansowe zobowiązanego oraz potrzeby finansowe uprawnionego. Czy istnieje możliwość uzyskania alimentów od  byłego małżonka? Otóż tak. Podstawa prawna tego roszczenia jest inna aniżeli podstawa prawna dochodzenia alimentów od małżonka w trakcie małżeństwa. Między innymi również w wypadku, gdy tylko jedna strona uznana została za wyłącznie winnego rozkładu pożycia małżeńskiego, strona niewinna może żądać od strony winnej alimentów. Natomiast, gdy dwie strony zostały uznane za winne rozkładu pożycia małżeńskiego, obie strony mogą z tego uprawnienia skorzystać.

Zgodnie bowiem z art. 60 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego:

– małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego;

– jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku;

– obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.



Odpowiedzialność za zobowiązania współmałżonka jest odpowiedzialnością z majątku wspólnego objętego małżeńską wspólnością majątkową odnosząca się tylko i wyłącznie do długów zaciągniętych w trakcie trwania małżeństwa. Współmałżonek nie odpowiada za zobowiązania małżonka swoim osobistym majątkiem. Odpowiedzialność dotyczy tylko majątku powstałego w trakcie trwania związku małżeńskiego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, współmałżonek nie odpowiada za długi zaciągnięte jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego. W sytuacji takiej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego małżonka. Również współmałżonek nie odpowiada za długi małżonka wówczas, gdy nie ma majątku wspólnego tzn. w przypadku obowiązywania pomiędzy małżonkami tzn. intercyzy. Nie odpowiadamy również za długi małżonka wówczas, gdy nie ma majątku wspólnego, a więc np. gdy została zawarta umowa o rozdzielczości majątkowej, czy też gdy małżeństwo ustało i wspólność majątkowa małżeńska przekształciła się w współwłasność na zasadach ogólnych. W takim przypadku wierzyciel może jednak żądać zaspokojenia z udziału, który przypadł małżonkowi przy podziale majątku wspólnego. Odpowiedzialność za długi małżonka zaciągnięte w trakcie trwania wspólności ustawowej majątkowej uzależniona jest przede wszystkim od wyrażenia zgody na zaciągnięcie przez małżonka zobowiązania. Chodzi tutaj o długi wynikające z czynności prawnych, a więc zazwyczaj z zawartych przez małżonka umów. Jeżeli taką zgodę wyrazimy, wówczas wierzyciel małżonka może żądać spłaty długu nie tylko z majątku osobistego naszego małżonka będącego jego dłużnikiem, ale również z naszego majątku wspólnego, tj. objętego wspólnością majątkową małżeńską. Wspólność ustawowa małżeńska powstaje w momencie zawarcia związku małżeńskiego, o ile małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej małżeńskiej wprowadzającej rozdzielczość majątkową.

Jeżeli istnieją ważne powody, Sąd może na żądanie jednego z małżonków postanowić, iż ustawowa wspólność pomiędzy małżonkami zostaje wyłączną, w tej sytuacji za zaciągnięte zobowiązania odpowiedzialny jest tylko ten małżonek, który je zaciągnął. W celu wyłączenia ustawowej wspólności majątkowej należy złożyć do sądu wniosek o wyłącznie odpowiedzialności małżonka za zobowiązania zaciągnięte przez drugiego małżonka w sprawach wynikających z zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny. Postępowanie odbywa się w trybie nieprocesowym. W świetle obowiązujących przepisów, rozstrzygnięcie o wyłączeniu odpowiedzialności małżonka za zobowiązania zaciągnięte przez drugiego z małżonków w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny, może nastąpić dopiero po umożliwieniu złożenia wyjaśnień małżonkowi wnioskodawcy.



Zgodnie z art.40 k.r.o. zasadą jest, że każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, jednak w szczególnych sytuacjach sąd może na żądanie jednego z małżonków pozbawić drugiego prawa do samodzielnego rozporządzania majątkiem albo postanowić, że na dokonanie pewnych czynności konieczna będzie zgoda sądu. Pozbawienie jednego z współmałżonków prawa do samodzielnego władania majątkiem wspólnym może nastąpić tylko i wyłącznie z ważnych powodów, które uzasadniają, że samodzielne władanie majątkiem wspólnym przez małżonka prowadzi do niekorzystnych dla rodziny skutków. Powodem takim będzie np. to, że na skutek lekkomyślności małżonka i lekceważenia interesów rodziny, majątek jest narażony na uszczuplenie. Pozbawienie małżonka samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym może ograniczać się do poszczególnych części majątku, jak również dotyczyć całego majątku. Należy mieć na uwadze, że postanowienie tego rodzaju wydawane jest na przyszłość z mocą skuteczną od dnia uprawomocnienie się postanowienie, niestety czynności dokonane przez małżonka przed wydaniem postanowienia pozostają w mocy prawnej.

Zgodnie z treścią art. 40 k.r.o. sąd z ważnych powodów na żądanie jednego z małżonków może pozbawić drugiego małżonka samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym. W konsekwencji zarząd majątkiem wspólnym sprawuje samodzielnie drugi małżonek. Postanowienie sądu wydane co do przedmiotu zarządu majątkiem może być uchylone w każdym czasie w razie zmiany okoliczności – ustania przyczyn, które spowodowały jego wydanie. Małżonek pozbawiony prawa zarządzania majątkiem wspólnym nie może dokonywać żadnych czynności, nie tylko tych, co do których wymagana jest zgoda współmałżonka. Czynność prawna z zakresu zarządzania majątkiem wspólnym, dokonana we własnym imieniu przez małżonka pozbawionego zarządu jest nieważna. Postanowienie to może zostać uchylone, jeżeli dojdzie do zmiany okoliczności, które przemawiały za zapadłym postanowieniem. Opłata sądowa od wniosku o pozbawienie samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym wynosi 40 zł.



Ustalenie nierównych udziałów w majątku małżonków jest możliwe tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są trzy przesłanki, po pierwsze jeden z małżonków zgłosił żądanie ustalenia nierównych udziałów, po drugie wystąpiły ważne powody tego żądania, po trzecie małżonkowie w różnym stopniu przyczynili się do powstania majątku wspólnego. Warto dodać, iż to na małżonku żądającym ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym spoczywa ciężar udowodnienia, iż małżonkowie w różnym stopniu przyczynili się do powstania majątku wspólnego.

Zgodnie z art. 43 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego oboje małżonkowie mają ostatecznie równe udziały w majątku wspólnym. Przyjmuje się, iż „ważne powody” oznaczają względy natury moralnej, które sprawują, iż w niektórych sytuacjach faktycznych równość udziałów małżonków w majątku wspólnym mogłaby być traktowana jako rozstrzygniecie kolidujące z zasadami współżycia społecznego. W pojęciu ważnych powodów należy umieścić zachowywanie się małżonków w sposób szkodliwy dla interesów rodziny, przejawiające się w porzuceniu rodziny i niewykazywaniu żadnej troski o jej byt, prowadzeniu nagannego moralnie trybu życia, uchylaniu się od pracy. Przy ocenie zasadności zgłoszonego żądania o ustalenie nierównych udziałów nie ma znaczenia sama tylko wysokość pobieranych zarobków i uzyskiwanie dochodów oraz sposób i racjonalność ich wykorzystywania w ramach zaspokajania potrzeb rodziny. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego okoliczność, że zarobki jednego z małżonków były znacznie niższe niż zarobki drugiego małżonka nie może być jedyną podstawą do przyjęcia, że wystąpiły ważne powody w rozumieniu art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli przez cały czas trwania związku małżonek nie trwonił majątku ani nie postępował z nim lekkomyślnie, to nawet jeżeli środki pochodzące z osiągniętych przez jednego małżonka zarobków, które wniósł do majątku wspólnego, były znacznie wyższe niż wniesione przez drugiego, nie uzasadnia to ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym.

Doktryna zgodnie wskazuje, iż w pojęciu ważnych powodów nie mogą się mieścić okoliczności niezależne od małżonków, niezawinione przez nich lub zasługujące na usprawiedliwienie. Należy do nich zaliczyć np. brak pracy z powodu bezrobocia, kalectwo, długotrwałą chorobę, sprawowanie opieki nad osobami bliskimi, pobieranie nauki w celu osiągnięcia wyższych kwalifikacji zawodowych. W tejże kategorii nie mieści się również stwierdzona w wyroku orzekającym rozwód lub separację obciążająca jednego z małżonków wina rozkładu pożycia małżeńskiego, jak i ustalenie w wyroku unieważniającym małżeństwo, że jedno z małżonków zawarło je w złej wierze. Ciężar udowodnienia okoliczności warunkujących ustalenie nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym spoczywa na tej osobie, które zgłosiła wniosek o ustalenie nierównych udziałów.



Kodeks rodzinny i opiekuńczy reguluje kwestię rozliczeń małżonków ze względu na poczynione przez nich wydatki i nakłady z majątku wspólnego na majątki osobiste każdego z nich oraz wydatki i nakłady poczynione z majątków osobistych na majątek wspólny. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady, które zostały poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty przynoszące dochód. Każdy z małżonków może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny, nie może jednak żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Nakłady poczynione z majątku odrębnego jednego z małżonków na majątek odrębny drugiego z nich, będą podlegały rozliczeniu z majątku wspólnego w sytuacji, gdy na przedmiot majątkowy stanowiący majątek odrębny jednego z małżonków, dokonano nakładów zarówno z majątku wspólnego, jak również z majątku odrębnego małżonków. W sytuacji gdy małżonkowie w czasie trwania wspólności ustawowej wspólnie zbudowali dom na gruncie wchodzącym w skład majątku odrębnego jednego z nich, wartość nakładów określa się w ten sposób, że najpierw ustala się ułamkowy udział nakładów małżonków w wartości domu według cen rynkowych z czasu jego budowy, a następnie oblicza się ten sam ułamkowy udział w wartości domu według cen rynkowych z chwili podziału majątku wspólnego.

Zwrot dokonanych nakładów następuje przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny. Jeśli nakłady i wydatki z majątku wspólnego na majątek osobisty były dokonywane w trakcie trwania wspólności majątkowej roszczenie o ich zwrot w pewnych sytuacjach jest niedopuszczalne. Chodzi tu mianowicie o przypadek, gdy nakłady i wydatki były czynione na rzecz przedmiotów wchodzących co prawda do majątku osobistego jednego z małżonków, ale przynoszących dochody. Należy przypomnieć, że dochody uzyskiwane z majątku osobistego jednego z małżonków wchodzą w skład majątku wspólnego. Innymi słowy dochód generowany przez przedmioty wchodzące do majątku osobistego przypadają obojgu małżonków. Zatem logicznie – nakłady i wydatki na przedmioty – też powinny pochodzić z majątku wspólnego, jako wspólna inwestycja, która przynosi wspólny zysk. Warto zauważyć, że powyższy zakaz zwrotu nakładów i wydatków nie jest uzależniony od tego, czy znalazły one pełne pokrycie w uzyskanym dochodzie. Co więcej nie jest istotne, aby rzecz na którą były one przeznaczone faktycznie przyniosła dochód.



Małżonkowie mogą dokonać podziału dotychczasowego majątku wspólnego w umowie, a w przypadku braku zgody każdy z małżonków może wystąpić do sądu o dokonanie takiego podziału. Przedmioty nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku odrębnego każdego z małżonków. Przed przystąpienie do podziału majątku trzeba ustalić, co wchodzi w skład majątku wspólnego, a co w skład majątku odrębnego – osobistego. Jeśli strony samodzielnie potrafią dojść do porozumienia podział majątku może nastąpić w drodze umownej. Dokonując podziału majątku dorobkowego co do zasady bierze się pod uwagę stan majątku z chwili zniesienia wspólności, a jego wartość – z chwili orzekania w sprawie o podział majątku wspólnego. Umowa o podział majątku wspólnego może zostać zawarta w formie ustnej, pisemnej, notarialnej . W przypadku podziału umownego strony w ramach zasady swobody umów mogą ograniczyć podział tylko do części majątku wspólnego, przy ustalaniu wartości poszczególnych przedmiotów mogą uwzględnić ich subiektywną wartość, a także mogą dowolnie ustalić komu przypadną poszczególne przedmioty oraz wysokość i terminy ewentualnych spłat czy dopłat. Sprawy o podział majątku dorobkowego z udziałem sądu co do zasady obejmować powinny cały majątek wspólny, wartość przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego powinna zostać określona według kryteriów obiektywnych tzn. cen rynkowych, podział dokonywany jest przede wszystkim przez podział fizyczny przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego, a sąd decyduje o wysokości i terminach ewentualnych spłat czy dopłat. Sądowy podział majątku powinien obejmować cały majątek, a więc nie można poprzestać na podziale jedynie niektórych jego składników. Tylko z ważnych powodów sąd może ograniczyć podział do części majątku.

Wyróżnić należy trzy sposoby podziału przedmiotów składających się na majątek wspólny małżonków: – podział fizyczny pomiędzy małżonkami; gdy jednemu z małżonków w wyniku podziału fizycznego przypadną przedmioty majątkowe, których łączna wartość jest niższa niż wartość przysługującego mu udziału w majątku wspólnym, może domagać się od drugiego małżonka uiszczenia na jego rzecz dopłat celem wyrównania różnicy; przy czym fizyczny podział rzeczy nie jest możliwy, jeżeli byłby on sprzeczny z przepisami ustawy, społeczno – gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub zmniejszenie jej wartości; -przyznanie wszystkich lub konkretnych przedmiotów majątku wspólnego jednemu z małżonków; w takim wypadku drugi małżonek może domagać się uiszczenia na jego rzecz spłaty celem wyrównania różnicy pomiędzy wartością przysługującego mu udziału w majątku wspólnym a wartością otrzymanych przedmiotów; -sprzedaż; suma uzyskana ze sprzedaży podzielona zostaje pomiędzy małżonków proporcjonalnie do przysłuchujących im udziałów.

W przypadku, gdy małżonkowie obok majątku wspólnego mieli także majątki osobiste, przy podziale majątku wspólnego powinni dodatkowo rozliczyć wydatki i nakłady poczynione z majątku osobistego na majątek wspólny lub z majątku wspólnego na majątek osobisty. W związku z tym każdy z małżonków jest obowiązany zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych dokonanych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód oraz może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny, przy czym nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku wspólnego w chwili ustania wspólności. Te same zasady dotyczą długu jednego z małżonków zaspokojonego z majątku wspólnego. W sytuacji ustania wspólności majątkowej, małżonkowie nie posiada już wspólnego majątku, lecz majątki osobiste, w których skład wchodzi pomimo ich dotychczasowych majątków osobistych, udział wnoszący ½ części w ich dotychczasowym majątku wspólnym.



Wspólność majątkowa między małżonkami powstaje z chwilą zawarcia związku małżeńskiego, jej zniesienie może nastąpić tylko w drodze umowy – intercyzy – bądź sądowego zniesienie wspólności. Wspólność zostaje także zniesiona w przypadku orzeczenia rozwodu lub separacji. Jak również gdy jeden z małżonków został ubezwłasnowolniony. Ustanowienie rozdzielności w drodze umowy może mieć miejsce tylko wtedy, gdy małżonkowie są zgodni co do tego, że intercyzę trzeba podpisać, lub gdy tego chcą jak również są zgodni co do treści takiej umowy. W przypadku braku porozumienia pomiędzy małżonkami w kwestii ustanowienia rozdzielności majątkowej, należy sporządzić wniosek w tym zakresie do właściwego sądu. Pozew o zniesienie wspólności majątkowej może wnieść każdy z małżonków z uwagi na zaistnienie ważnych powodów. Małżonkowie, którzy pozostają w związku małżeńskim mogą również domagać się o zniesienie wspólności małżeńskiej w sytuacji, gdy spełnione zostaną określone przesłanki.

W pozwie o zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej należy określić datę od której domaga się zniesienie tej wspólności. Z reguły będzie to data wniesienia pozwu, jednakże sąd w wyjątkowych okolicznościach może określić inną np. wcześniejszą datę zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej. Pozew o zniesienie ustawowej wspólności majątkowej wnosi się do właściwego Sądu Rejonowego ze względu na ostatnie wspólne miejsce zamieszkania małżonków. Skutkiem wprowadzenia rozdzielności majątkowej jest to, że przestaje istnieć wspólność majątkowa pomiędzy małżonkami , zaletą postępowania przed sądem jest możliwość ustalenia takiej rozdzielności majątkowej z datą wsteczną o ile zostaną udowodnione wymagane w tym zakresie przesłanki. Każdy z małżonków w równej części będzie posiadał udział w tych przedmiotach, które kiedyś były objęte wspólnością majątkową. Od chwili ustanowienia rozdzielności majątkowej każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoich majątkiem. Warto na marginesie zaznaczyć, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wpływa w żaden sposób na inne wzajemne prawa i obowiązki wynikające z faktu pozostawania przez strony w związku małżeńskim. Małżonkowie w aspekcie finansowym muszą więc dalej wzajemnie wspierać się, pomagać sobie i łożyć na utrzymanie rodziny, którą razem założyli. Opłata od pozwu o zniesienie majątkowej wspólności małżeńskiej wynosi 200 zł. W uzasadnionej sytuacji, Sąd może zwolnić z opłaty małżonka wnoszącego pozew, o ile jest to uzasadnione.



Zawarcie związku małżeńskiego rodzi szereg konsekwencji prawnych. Dlatego tak istotny jest wybór odpowiedniego reżimu rządzącego ustrojem majątkowym małżonków. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym z chwilą zawarcia związku małżeńskiego między małżonkami powstaje wspólność ustawowa. Małżonkowie mogą jednak rozszerzyć lub zawęzić jej zakres, a także ją znieść, zawierając stosowną umowę – intercyzę. Jest to możliwe zarówno przed, jak i po zawarciu małżeństwa. Jeżeli umowa majątkowa doszła do skutku przed zawarciem małżeństwa, wówczas z chwilą jego zawarcia obowiązuje między małżonkami od samego początku wybrany przez nich rodzaj ustroju umownego. Gdy natomiast do umo­wy doszło w czasie trwania małżeństwa, z chwilą jej zawarcia ustaje ustrój wspólności ustawowej. Wspólność rozszerzona polega na tym, że małżonkowie włączają do majątku wspólnego przedmioty, które w ustroju ustawowym należałyby do ich majątków osobistych. Ze wspólnością ograniczoną mamy do czynienia wówczas, gdy część przedmiotów objętych w ustroju ustawowym majątkiem wspólnym zostaje włączona do majątków osobistych małżonków. Istotą rozdzielności majątkowej jest stan, w którym nie istnieje wspólność majątkowa, zaś małżonkom przysługują wyłącznie ich majątki osobiste obejmujące składniki nabyte zarówno przed zawarciem umowy, jak i później. Każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem. Szczególną odmianą rozdzielności jest rozdzielność z wyrównaniem dorobków.

Pomimo, że w czasie trwania powyższego ustroju małżonkowie zachowują pełną samodzielność majątkową, z chwilą jego ustania chroniony jest interes tego małżonka, który miał mniejsze możliwości pomnożenia swego majątku. Małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek jego współmałżonka, może żądać wyrównania dorobków – w drodze zapłaty lub przeniesienia prawa. Jeżeli małżonkowie nie będą w stanie osiągnąć porozumienia co do sposobu lub wysokości wyrównania, rozstrzygnięcie w tej kwestii podejmuje sąd. Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać zmniejszenia (jednak nie całkowitego pominięcia) obowiązku wyrównania. W ten sposób można zapobiec wykorzystaniu mechanizmu wyrównania dorobków przez małżonka, który wskutek swej nagannej postawy życiowej uzyskał znacznie mniejszy przyrost swego majątku. Dorobkiem każdego z małżonków jest wzrost wartości jego majątku po zawarciu umowy majątkowej. W drodze umowy majątkowej można zatem jedynie zmienić zakres wspólności lub wprowadzić rozdzielność majątkową (w wersji pełnej lub z wyrównaniem dorobków); nie jest natomiast dopuszczalna zmiana reguł funkcjonowania wspólności ustawowej w zakresie zarządu majątkiem wspólnym, odpowiedzialności za zobowiązania, itd. umowa majątkowa wymaga dla swej ważności formy aktu notarialnego, przy czym możliwa jest jej zmiana lub rozwiązanie. Małżonkowie mogą więc w szczególności zmienić dotychczasowy rodzaj ustroju umownego na inny lub (rozwiązując umowę) powrócić do ustroju wspólności ustawowej.



Unieważnienie małżeństwa oznacza zniweczenie z mocą wsteczną wszystkich skutków małżeństwa. Wyjątkiem jest status dzieci pochodzących z małżeństwa unieważnionego – zachowują one status dzieci pochodzących z małżeństwa. Wyrok unieważniający małżeństwo powoduje, iż związek małżeński traktowany jest tak, jakby w ogóle nie istniał. Orzekając o unieważnieniu małżeństwa, sąd orzeka również, czy i który z małżonków zawarł małżeństwo w złej wierze ( tzn. który z małżonków zawarł związek małżeński pomimo, iż wiedział o okolicznościach stanowiących podstawę do unieważnienia małżeństwa). Do skutków unieważnienia małżeństwa w zakresie stosunku małżonków do wspólnych dzieci oraz w zakresie stosunków majątkowych między małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy o rozwodzie, przy czym małżonek, który zawarł małżeństwo w złej wierze, traktowany jest tak, jak małżonek winny rozkładu pożycia małżeńskiego.



Uzyskanie rozwodu za granicą nie oznacza, że wyrok ten jest skuteczny w świetle polskiego prawa. Aby wyrok rozwodowy nabrał mocy prawnej na terytorium RP należy jeszcze dopełnić określonych formalności. W przeciwnym wypadku nie można zawrzeć w Polsce kolejnego małżeństwa, bowiem dana osoba według prawa polskiego pozostaje w związku małżeńskim. Do momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej istniał tylko jeden sposób uznania w Polsce wyroku rozwodowego wydanego za granicą. Mianowicie należało złożyć stosowny wniosek do sądu okręgowego. Na szczęście po wejściu Polski do Unii Europejskiej nie ma potrzeby uznawania wyroku wydanego w innym państwie unijnym przez sąd, a wystarcza jedynie wpis stosownej wzmianki do aktu małżeństwa. Od momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej wyrok rozwodowy wydawany w innym państwie członkowskim jest ważny również w Polsce. Należy udać się do urzędu stanu cywilnego i dokonać jedynie stosownej wzmianki do aktu małżeństwa; wpisanie wzmianki o rozwodzie następuje na wniosek osoby zainteresowanej. Powyższa zasada nie dotyczy jednak wyroków rozwodowych wydawanych w Danii. Aby wyrok rozwodowy wydany w Danii był obowiązujący w Polsce, koniecznym jest złożenie stosownego wniosku do sądu okręgowego o uznanie zagranicznego orzeczenia o rozwodzie. W przypadku wyroków rozwodowych wydanych przed 1 maja 2004 r. również należy złożyć stosowny wniosek do sądu okręgowego. W przypadku wyroków wydanych w państwach, które nie są członkami Unii Europejskiej sposób uznania wyroku uzależniony jest od tego, czy został on wydany przed, czy po 1 lipca 2009 r.

O uznanie wyroku rozwodowego wydanego przed 1 lipca 2009 r. należy wystąpić do sądu okręgowego. Jeżeli wyrok został wydany po 1 lipca 2009 r., wystarczy wystąpienie o wpisanie stosownej wzmianki do aktu małżeństwa. Procedura wpisania do aktu małżeństwa wzmianki o rozwodzie jest analogiczna jak w przypadku wyroków wydanych w państwach unijnych. Aby wpisać wzmiankę o rozwodzie do aktu małżeństwa należy udać się do Urzędu Stanu Cywilnego, w którym przechowywany jest akt małżeństwa z następującymi dokumentami: – dokumentem potwierdzającym tożsamość; – wypełnionym podaniem o wpisanie wzmianki w akcie małżeństwa; – urzędowym odpisem wyroku sądu zagranicznego ze stwierdzeniem prawomocności; – tłumaczeniem przysięgłym wyroku na język polski; – dowodem uiszczenia opłaty skarbowej w kwocie 11 zł. Jeżeli wyrok rozwodowy jest zaoczny, dodatkowo należy dołączyć: – dokument, z którego wynika, że pismo wszczynające postępowanie przed sądem zagranicznym zostało byłemu małżonkowi doręczone, albo dokument, z którego wynika, że były małżonek zgadza się z wydanym wyrokiem.



Bardzo często zdarza się, że obywatel Polski zawiera związek małżeński z osobą innej narodowości poza granicami naszego kraju. Fachowo, takie zjawisko nazywa się małżeństwem z elementem obcym. W sytuacji kiedy małżonkowie chcą się rozwieść, powstaje pytanie według jakiego prawa i w jakim Państwie mają to uczynić. W przypadku, gdy oboje małżonkowie mają miejsce zamieszkania / pobytu w jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej, to w tym zakresie znajdą zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Unii Europejskiej dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Przepisy rozporządzenia są stosowane bezpośrednio, co oznacza, że każdy może powołać się na nie przed sądem. Przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Unii Europejskiej, rozwiązanie związku małżeńskiego z obywatelem innej narodowości było utrudnione.

Wedle wskazanego rozporządzenia sądem właściwym dla rozpatrywania spraw rozwodowym jest sąd państwa członkowskiego, na którego terytorium oboje małżonkowie mają oznaczone miejsce pobytu. Uznanie zagranicznego wyroku rozwodowego oraz wpisania do aktu małżeństwa wzmianki o rozwodzie dokonuje się na wniosek osoby zainteresowanej w Urzędzie Stanu Cywilnego. Natomiast w ramach stosunków między Polską, a państwami spoza UE zastosowanie mają polskie przepisy zawarte w Kodeksie Postępowania Cywilnego. Zgodnie z owymi przepisami obywatel Polski, który jest z związku małżeńskim z obywatelem innego kraju nie będącym członkiem wspólnoty europejskiej może rozwieść się w Rzeczpospolitej Polskiej, jeśli oboje małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania lub ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jedno z nich nadal ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej; małżonek będący powodem posiada co najmniej od roku bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub małżonek będący powodem jest obywatelem polskim i ma co najmniej od sześciu miesięcy bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że sąd polski będzie posiadał jurysdykcję w sprawie, jeżeli wystąpi jeden z łączników wynikających z przepisów Kodeksu Postępowania Cywilnego. W sytuacji gdy żadne z powyższych rozwiązań prawnych w danej sytuacji nie znajdą zastosowania, wówczas rozwód będzie trzeba przeprowadzić zagranicą, co z pewnością nie będzie najłatwiejsze.



Związek małżeński może być rozwiązany przez rozwód bez orzekania o winie, z orzeczeniem winy któregoś z małżonków lub każdego z nich. Poza tym z uwagi na migrację ludności zachodzi nie rzadko potrzeba przeprowadzania rozwodu z obcokrajowcem, rozwiedzenia małżonków mieszkających za granicą lub przeprowadzenia rozwodu gdy jeden z nich powrócił do kraju a drugi pozostał w innym państwie. Często jeszcze zdarza się konieczność uznania orzeczenia sądu zagranicznego w przedmiocie rozwodu przez sąd polski. Postępowanie rozwodowe może sprowadzić się do szybkiego procesu opartego na jednej rozprawie lub stanowić bardziej rozbudowane postępowanie w szczególności gdy w postępowaniu ustalana jest wina co rodzi potrzebę przeprowadzenia szeregu dowodów.

Sąd Okręgowy właściwy do rozpoznania sprawy rozwiąże małżeństwo po przeprowadzeniu postępowania sądowego wówczas gdy ustali zupełny i trwały rozkład pożycia pomiędzy małżonkami. Jeżeli Sąd nie ustali powyższej przesłanki może oddalić powództwo nawet gdy strony zgodnie wnoszą o rozwiązanie ich związku małżeńskiego.

Okoliczności takie jak zdrada, alkoholizm jednego z małżonków, czy też przypadki przemocy domowej, nie są wystarczające do orzeczenia rozwodu w sytuacji gdy w pomiędzy małżonkami nie doszło do zupełnego i trwałego rozpadu więzi małżeńskich.

Zupełny i trwały rozkład pożycia zachodzi wtedy gdy uległy zerwaniu wszystkie więzi małżeńskie czyli: uczuciowa,fizyczna,gospodarcza. Wspólne zamieszkiwanie małżonków nie przekreśla możliwości rozwiązania małżeństwa przez rozwód. Sytuacja taka może być podyktowana sytuacją ekonomiczną stron(np. żaden z małżonków nie posiada możliwości zamieszkania w innym lokalu).Wspólne zamieszkiwanie nie przesądza o tym, że pomiędzy małżonkami w dalszym ciągu istnieje więź gospodarcza. Sąd rozpoznając sprawę rozwodową bada czy rozkład pożycia stron jest trwały co oznacza,że musi istnieć stan, w którym okoliczności sprawy dają podstawę sądzić, że małżonkowie nie wrócą już do wspólnego pożycia. Rozkład pożycia stron powinien trwać od dłuższego czasu. Każdy przypadek należy oceniać indywidualnie. Zdarzają się i takie sytuacje gdy rozkład zostanie ustalony jako trwały mimo, że nie jest „długotrwały”.

Sąd nie rozwiąże małżeństwa przez rozwód mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia stron jeżeli:

  1. wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro małoletnich dzieci małżonków;

  2. rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraził zgody na rozwód i jego odmowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego;

  3. orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;

Sąd może skierować małżonków do postępowania mediacyjnego, szczególnie wtedy gdy zauważy szanse na utrzymanie małżeństwa lub koniecznym jest wypracowanie stanowisk stron w kwestiach spornych w szczególności gdy małżonkowie posiadają małoletnie dzieci.

Pomijając powyższe jeżeli sąd widzi szansę na pojednanie małżonków może nakłaniać ich do pojednania lub nawet zawiesić postępowanie sądowe. W takim przypadku wszczęcie postępowania postępowania może nastąpić na wniosek z upływem 3 miesięcy od dnia, kiedy postępowanie zostało zawieszone. Postępowanie rozwodowe toczy się przy drzwiach zamkniętych chyba, że obie strony zdecydują inaczej, a sąd uzna, że jawność nie zagraża moralności.

W sprawach o rozwód powództwo wzajemne jest niedopuszczalne. Drugi małżonek może żądać rozwodu, separacji lub wnieść o oddalenie powództwa.

W trakcie procesu sąd ustala – miedzy innymi – przyczyny rozkładu pożycia stron, posiadanie przez małżonków małoletnich dzieci i wszystkie inne ważne kwestie związane z sytuacją dzieci. Sąd przeprowadza dowód z przesłuchania stron. Małoletni, którzy nie ukończyli 13 roku życia, a zstępni stron, którzy nie ukończyli 17 lat, nie mogą być przesłuchiwani w charakterze świadków.

Postępowanie odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron. Przedmiotem postępowania rozwodowego może być również roszczenie alimentacyjne małżonka względem drugiego małżonka jeżeli:

  • małżonek nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, np. jest chory i nie pracuje,

  • rozwód powoduje znaczne pogorszenie jego sytuacji materialnej, a małżonek od którego żąda alimentów, został uznany wyłącznie winnego rozkładu pożycia.

Skutkiem rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód małżeństwo przestaje istnieć i małżonkowie stają się osobami stanu wolnego, ponadto ustaje między nimi wspólność majątkowa małżeńska. W ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego rozwiedziony małżonek może złożyć stosowne oświadczenie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem w celu powrotu do nazwiska sprzed zawarcia związku małżeńskiego.

Od pozwu o rozwód sąd pobiera opłatę stałą 600 zł.

W razie pojednania się stron w pierwszej instancji, zwrotowi podlega cały uiszczony wpis od pozwu o rozwód; jeżeli natomiast do pojednania doszło w toku postępowania odwoławczego zwraca się połowę wpisu uiszczonego od apelacji.

W razie rozwiązania małżeństwa stron przez rozwód bez orzekania o winie sąd zwraca stronie, która uiściła wpis połowę jego wartości a pozostałą częścią opłaty obciąża każdego z małżonków po połowie

Decydując się na rozwód należy oprócz pozwu przygotować stosowne dokumenty w tym obowiązkowo odpisy aktów stanu cywilnego.



Jeżeli strony zgodnie żądają rozwiązania ich małżeństwa przez rozwód bez orzekania o winie może to nastąpić szybko bo już na pierwszej bądź drugiej rozprawie. Przy rozwodzie z orzekaniem o winie proces rozwodowy trwa dłużej i czas jego zakończenia jest trudny do przewidzenia. Jest to uzależnione od rodzaju i ilości podejmowanych działań oraz przeprowadzanych w postępowaniu środków dowodowych. Czynniki, które pozwalają na orzeczenie rozwodu na pierwszej rozprawie związane są z tym, że małżonkowie : są zgodni co do rozwiązania ich małżeństwa; nie wnoszą o orzeczenie winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego; nie posiadają wspólnych małoletnich dzieci; nie wnoszą o podział ich majątku wspólnego; oraz co również bardzo istotne pozew rozwodowy został poprawnie napisany. Uprawomocnienie się wyroku rozwodowego jeżeli strony zgadzają się z treścią wyroku rozwodowego, to od ogłoszenia wyroku do jego uprawomocnienia się musi minąć 21 dni. Jeżeli jeden z małżonków chce mieć odpis wyroku rozwodowego, to powinien złożyć wniosek do sądu o przesłanie dokumentu. Wyjątek stanowi orzeczenie z zasądzonymi alimentami i klauzulą wykonalności.


article-img

Witamy serdecznie na nowej stronie Kancelarii Adwokackich KOLCZYK.


article-img

cialis 20mg cialis effects cialis coupon print cialis 5mg daily cialis canada cialis testimonials viagra dosage viagra for sale uk cialis copay card viagra pills side effects of viagra utilisation viagra cialis professional canadian cialis cost of viagra viagra en ligne livraison 24h viagra natural wholesale cialis cialis for women cialis pricing viagra samples generic cialis what does viagra do viagra price cialis pharmacy prices cialis patent expiration date extended viagra tablets buying viagra what is cialis cialis voucher cialis 5 mg how long does viagra last sophia viagra cheap cialis viagra side effects cialis 20 mg levitra 20mg what works better than viagra pfizer viagra discount cialis buy generic levitra cialis online canadian viagra 200 cialis coupon viagra coupons erectile dysfunction cialis cialis canadian pharmacy how does viagra work viagra cialis viagra alternatives how does cialis work cialis or viagra levitra vs viagra levitra 20 mg cost walmart daily cialis revatio vs viagra viagra vs cialis vs levitra cialis for sale discount viagra generic levitra viamedic cialis levitra prices over the counter viagra cialis generic viagra 100 viagra on line no prec viagra ohne rezept aus deutschland viagra sex viagra pill cialis dosage recommendations cialis dosage strengths cialis from canada levitra coupon viagra for women equipe argentine viagra generic viagra 100mg cialis coupons viagra online buy generic viagra natural viagra viagra vs cialis viagra pillen kruidvat cilias cialis samples cialis cheap canada cialis viagra cost of cialis viagra 50mg cialis free trial generic viagra levitra vs viagra for hardness free viagra cialis sample viagra alternative cialis medication viagra single packs viagra activate how much does cialis cost price cialis cialis pills levitra 20 mg online cialis sex viagra for women cialis samples overnight cialis prices how to take cialis levitra online cialis generic tadalafil 9 levitra at walmart cialis patent expiration levitra 20 mg von bayer viagra vs cialis cialis 20mg directions vardenafil vs viagra lowest cialis prices online viagra free cialis levitra without a doctor prescription cialis cost cheap viagra viagra 100 mg buy viagra generic for cialis viagra generico viagra tablet viagra coupon cialis on line viagra nebenwirkungen cealis viagra sans ordonnance cialis website viagra medicine female viagra cialis discount levitra vs viagra cialis 30 day sample generic cialis at walmart cialis pills for sale cialis trial levitra cialas pfizer viagra coupons from pfizer cialis price buy levitra viagra prices viagra wikipedia what is viagra viagra canada viagra uk cialis for daily use how to use viagra viagra from canada order viagra buy cialis cialis tadalafil herbal viagra viagra cost buy viagra online when will cialis go generic cheap levitra generic cialis tadalafil viagra without a doctor prescription usa cialis 30 day trial coupon viagra generic levitra rezeptfrei deutschland liquid cialis viagra receptfritt levitra coupons viagra 100mg tablets retail price cyalis cialis viagra for men cialis side effects viagra vs cialis vs levitra levitra dosage cialis coupons printable side effects of cialis cialis for men viagra kaufen women viagra viagra effects cialis daily viagra for sale cialis dosage cialis coupon cialis vs viagra buy cialis online viagra soft cialis coupons 2017 cialis for bph cialis patent expiration 2017 levitra bayer 20mg meilleur prix viagra on line viagra costs vardenafil 20mg cialis vs viagra viagra 100mg cialis generic availability levitra 10 mg prezzo canada viagra generic levitra vardenafil 20mg cialis alternative cialis coupons from manufacturer levitra generic levitra 20mg cost per pill viagra ohne rezept auf rechnung cialis savings card best price viagra cialis coupon 20 mg buy levitra online levitra prezzo in farmacia viagra wiki levitra erfahrungen levitra 20 mg precio farmacia cialis otc where to buy viagra viagra without a doctor prescription viagra bestellen cialis 10 mg cialis reviews cialis 5mg viagra substitute viagra tesco


article-img

200 cialis coupon cialis 20mg viamedic cialis cialis for women daily cialis erectile dysfunction cialis buy generic levitra generic levitra wholesale cialis viagra vs cialis how to use viagra cialis coupon print how long does viagra last cialis patent expiration 2017 cialis coupon cialis vs viagra viagra medicine cialis coupon 20 mg viagra activate viagra for sale equipe argentine viagra cialis canadian pharmacy viagra 50mg levitra erfahrungen viagra single packs cialis coupons levitra vs viagra for hardness levitra 10 mg prezzo vardenafil vs viagra cialis patent expiration date extended cialis medication what does viagra do levitra coupons levitra 20 mg cost walmart generic viagra 100mg buy cialis online viagra wiki cilias levitra prezzo in farmacia viagra 100mg tablets retail price cialis from canada viagra on line levitra generic viagra natural generic cialis at walmart cialis tadalafil cialis cheap buying viagra viagra without a doctor prescription cialis on line buy generic viagra viagra kaufen viagra dosage buy levitra online viagra tablet cialis reviews viagra pills generic for cialis online cialis cialis coupons 2017 viagra bestellen generic viagra how to take cialis cialis 20 mg viagra costs cialis dosage buy levitra discount viagra discount cialis cialis coupons printable cialis daily viagra coupons viagra side effects canada cialis cialis coupons from manufacturer viagra for women cialis generic tadalafil levitra 20mg cost per pill viagra 100mg cost of viagra price cialis generic cialis viagra 100 mg cialis dosage strengths cialis 5mg levitra online cialis pills cheap viagra cialis copay card cialis website cialis for daily use cialis pharmacy prices viagra canada levitra 20 mg precio farmacia viagra uk canadian viagra levitra levitra dosage viagra effects levitra without a doctor prescription cialis pricing cialis online natural viagra cialis 10 mg canada viagra cialis trial cialis generic viagra alternative cialis 30 day trial coupon cialis for men cheap cialis lowest cialis prices viagra from canada viagra generic viagra cost order viagra when will cialis go generic levitra rezeptfrei deutschland levitra prices cialis alternative viagra for sale uk cialis generic availability vardenafil 20mg viagra sans ordonnance viagra substitute cialis savings card levitra 20 mg cost of cialis free cialis cialis professional what is cialis cialis samples overnight viagra receptfritt female viagra viagra cialis cialis voucher pfizer viagra coupons from pfizer cialis dosage recommendations online viagra viagra vs cialis vs levitra cialis otc levitra 20 mg von bayer viagra wikipedia best price viagra herbal viagra levitra bayer 20mg meilleur prix sophia viagra viagra alternatives viagra pill cialis 5mg daily liquid cialis cialis price what works better than viagra viagra 100 cialis canada cialis patent expiration viagra pillen kruidvat cealis levitra vs viagra 9 levitra at walmart viagra ohne rezept auf rechnung viagra without a doctor prescription usa cialis samples viagra prices cialis pills for sale generic levitra vardenafil 20mg buy viagra cialis side effects levitra coupon cialis 5 mg cheap levitra levitra 20mg pfizer viagra canadian cialis viagra en ligne livraison 24h how does viagra work viagra generico viagra online cialas where to buy viagra viagra tesco cialis for sale viagra vs cialis viagra samples viagra cyalis side effects of viagra how does cialis work viagra coupon what is viagra over the counter viagra levitra vs viagra viagra price cialis vs viagra generic cialis tadalafil cialis cialis discount viagra ohne rezept aus deutschland buy viagra online viagra sex women viagra cialis sample revatio vs viagra cialis 30 day sample cialis effects free viagra buy cialis viagra for men cialis prices viagra tablets cialis testimonials viagra on line no prec cialis or viagra cialis 20mg directions how much does cialis cost viagra soft viagra vs cialis vs levitra side effects of cialis cialis for bph sex viagra for women utilisation viagra viagra nebenwirkungen cialis cost cialis free trial


article-img

cialis dosage recommendations viagra 100mg viagra en ligne livraison 24h viagra kaufen what is viagra levitra vs viagra cialis canadian pharmacy wholesale cialis viagra samples side effects of cialis cialis website buy levitra buy cialis cialis savings card cost of cialis viagra alternative viagra pillen kruidvat buying viagra cialis dosage strengths cheap viagra cialis tadalafil viagra for men levitra 20 mg von bayer cialis 20mg sophia viagra viagra coupons viagra sex viagra tablets cialis generic tadalafil viagra tesco what works better than viagra cialis daily cialis cheap cialis trial how to take cialis how long does viagra last 200 cialis coupon natural viagra cialis vs viagra viagra online canadian cialis cialis 30 day trial coupon viagra from canada cialis coupons from manufacturer cialis copay card vardenafil 20mg what does viagra do generic cialis at walmart viagra ohne rezept auf rechnung best price viagra viagra nebenwirkungen cialis coupon 20 mg cialis canada viagra costs cialis generic cialis cialis coupon cialis cost equipe argentine viagra levitra 20 mg precio farmacia side effects of viagra buy viagra levitra prezzo in farmacia online viagra cialas cialis voucher viagra without a doctor prescription usa cialis dosage levitra rezeptfrei deutschland cialis price when will cialis go generic buy viagra online how does viagra work viagra on line viagra 100 mg buy generic viagra cialis medication cialis on line viagra sans ordonnance cialis from canada cialis 5 mg cialis reviews cialis vs viagra viagra 100mg tablets retail price viagra medicine levitra online cialis samples overnight viagra vs cialis vs levitra cialis free trial pfizer viagra coupons from pfizer viagra for women cialis coupons sex viagra for women discount viagra levitra 20 mg cost walmart how to use viagra price cialis canadian viagra cealis cialis or viagra viagra for sale viagra canada cialis generic generic levitra levitra bayer 20mg meilleur prix generic levitra vardenafil 20mg free cialis viagra cialis pills for sale viagra cost cialis sample cost of viagra viagra generic buy levitra online over the counter viagra buy generic levitra cheap cialis cialis prices viagra soft cialis 10 mg cialis testimonials viagra without a doctor prescription cialis discount viagra cialis cialis patent expiration 2017 viagra activate cialis 5mg cialis otc cialis 5mg daily levitra 20mg cost per pill viagra ohne rezept aus deutschland erectile dysfunction cialis viagra coupon cialis effects viagra effects viagra prices cialis online viagra receptfritt 9 levitra at walmart viagra pills viagra vs cialis vs levitra pfizer viagra herbal viagra cialis side effects lowest cialis prices levitra vs viagra for hardness levitra viagra tablet cialis 20 mg levitra generic cialis coupons printable daily cialis viagra natural generic for cialis canada viagra discount cialis buy cialis online revatio vs viagra generic viagra 100mg viamedic cialis levitra 20mg cialis 20mg directions cialis for men viagra substitute viagra vs cialis canada cialis cialis generic availability cialis pills viagra single packs levitra vs viagra viagra bestellen levitra 10 mg prezzo how much does cialis cost vardenafil vs viagra cialis patent expiration levitra coupon viagra side effects order viagra cialis for sale viagra wiki viagra vs cialis cialis patent expiration date extended viagra dosage where to buy viagra cheap levitra viagra alternatives viagra uk levitra 20 mg viagra generico cialis pharmacy prices viagra pill liquid cialis levitra without a doctor prescription viagra 100 levitra prices cialis coupons 2017 female viagra generic viagra online cialis cialis samples levitra erfahrungen cialis pricing viagra wikipedia utilisation viagra how does cialis work viagra for sale uk women viagra viagra on line no prec cialis 30 day sample viagra price levitra dosage what is cialis cilias levitra coupons cialis coupon print generic cialis tadalafil free viagra cialis for women viagra 50mg cialis for daily use cialis professional cialis for bph cyalis cialis alternative


article-img

canadian cialis how long does viagra last women viagra generic cialis at walmart cialis 5mg viamedic cialis liquid cialis viagra without a doctor prescription usa cialis coupon viagra medicine levitra vs viagra levitra cialis online best price viagra free cialis viagra activate pfizer viagra coupons from pfizer free viagra cialis testimonials cialis prices what works better than viagra cialis generic availability cilias generic levitra vardenafil 20mg viagra for men viagra kaufen viagra from canada buying viagra levitra 20mg cost per pill order viagra daily cialis cheap viagra cialis 5 mg levitra 10 mg prezzo online viagra cialis price cialis alternative natural viagra sex viagra for women cialis trial cialis 30 day trial coupon viagra 100mg tablets retail price viagra tablets viagra pills viagra dosage viagra generico cialis coupon print cialis cost levitra erfahrungen viagra receptfritt buy cialis online discount viagra viagra bestellen viagra nebenwirkungen viagra side effects viagra price cialis professional cialis from canada viagra tablet viagra wikipedia generic viagra 100mg cialis for men cialis dosage strengths levitra vs viagra viagra cost female viagra vardenafil vs viagra buy viagra online buy levitra online viagra vs cialis vs levitra levitra generic where to buy viagra levitra 20 mg von bayer levitra without a doctor prescription viagra ohne rezept aus deutschland equipe argentine viagra levitra coupon cialis voucher viagra prices viagra wiki viagra uk cheap cialis viagra sex cialis for daily use viagra substitute cialis sample cheap levitra levitra 20 mg precio farmacia viagra vs cialis cialis samples wholesale cialis vardenafil 20mg sophia viagra cialis for women utilisation viagra how much does cialis cost what does viagra do cialis website viagra for sale uk cialis pharmacy prices buy levitra cyalis buy viagra cialis side effects levitra bayer 20mg meilleur prix viagra coupon levitra rezeptfrei deutschland cialis generic tadalafil cialis otc cialis samples overnight cialis for sale cialis dosage recommendations cialis effects side effects of cialis levitra 20 mg cost walmart cialis medication cialis canada cialis pills canada viagra viagra online cialis coupons printable what is cialis cialis discount viagra effects viagra 100 mg cialis 20mg directions generic cialis canadian viagra levitra prices viagra vs cialis vs levitra viagra natural over the counter viagra viagra 50mg 9 levitra at walmart viagra sans ordonnance cialis cheap pfizer viagra cialis 20 mg discount cialis viagra vs cialis erectile dysfunction cialis viagra canada cialis coupons from manufacturer viagra pill cealis cialis or viagra viagra 100mg cialis generic how does cialis work levitra coupons generic for cialis viagra tesco side effects of viagra herbal viagra canada cialis cialis 20mg generic viagra cialis canadian pharmacy buy generic viagra cialis when will cialis go generic viagra for sale how does viagra work cialis coupons 2017 price cialis viagra en ligne livraison 24h viagra alternative cialis pills for sale viagra cialis free trial viagra samples cialis coupon 20 mg levitra 20 mg viagra ohne rezept auf rechnung cialis dosage viagra on line no prec cialis vs viagra cialis tadalafil cialis savings card buy generic levitra generic cialis tadalafil cialis vs viagra lowest cialis prices viagra single packs buy cialis what is viagra cost of cialis generic levitra cialis for bph levitra vs viagra for hardness viagra generic how to use viagra viagra for women how to take cialis levitra dosage viagra soft viagra costs cialis on line viagra pillen kruidvat cialis daily cialis reviews cialis 30 day sample cialis 10 mg levitra 20mg viagra on line viagra alternatives cialis patent expiration revatio vs viagra cialis coupons viagra cialis cost of viagra cialis pricing cialis 5mg daily cialis patent expiration date extended viagra coupons 200 cialis coupon levitra online cialis copay card viagra without a doctor prescription levitra prezzo in farmacia cialis patent expiration 2017 online cialis viagra 100 cialas



cialis samples cialis viagra cost cialis pills for sale viagra wiki viagra from canada cialis voucher canadian cialis cialis testimonials cialis daily viagra on line viagra price revatio vs viagra cialis medication viagra single packs cialis cheap cialis on line cialis coupons printable levitra 20mg cost per pill viagra bestellen cialis pricing viagra side effects equipe argentine viagra levitra 20mg cialis copay card viagra tablet levitra 20 mg viagra without a doctor prescription usa canada viagra levitra 20 mg precio farmacia buy levitra online cyalis cialis coupons viagra canada viamedic cialis herbal viagra buy generic levitra cialis free trial order viagra cialis savings card what is cialis cialis 5 mg viagra sex viagra soft viagra receptfritt viagra 100mg buy viagra online cialis prices when will cialis go generic levitra prices viagra generic cialis coupons 2017 canadian viagra levitra rezeptfrei deutschland utilisation viagra cialis pills levitra vs viagra for hardness viagra 100mg tablets retail price cialis from canada cialis 5mg daily viagra ohne rezept auf rechnung levitra dosage viagra prices viagra dosage best price viagra cialis coupons from manufacturer levitra 10 mg prezzo cialis for men viagra pill viagra nebenwirkungen cialis dosage recommendations viagra for women cialis tadalafil viagra tesco viagra vs cialis generic levitra vardenafil 20mg cialis patent expiration 2017 cialis coupon print viagra vs cialis cialis generic cealis viagra pills levitra coupon levitra generic cialis alternative daily cialis levitra vs viagra viagra samples viagra without a doctor prescription generic cialis women viagra online viagra viagra pillen kruidvat cialis trial cialis or viagra viagra wikipedia cialis 20mg side effects of cialis discount cialis lowest cialis prices generic viagra 100mg levitra viagra en ligne livraison 24h cialis for daily use 9 levitra at walmart buy generic viagra cialis for women pfizer viagra coupons from pfizer what does viagra do cialis online viagra substitute viagra ohne rezept aus deutschland vardenafil 20mg vardenafil vs viagra how does viagra work viagra 100 cialas cialis otc cialis coupon 20 mg cialis side effects levitra online cialis samples overnight cialis patent expiration viagra online how much does cialis cost generic cialis tadalafil sex viagra for women viagra kaufen cialis cost how long does viagra last levitra erfahrungen levitra bayer 20mg meilleur prix what works better than viagra sophia viagra how to use viagra viagra medicine cost of cialis wholesale cialis levitra prezzo in farmacia where to buy viagra cialis for bph 200 cialis coupon how does cialis work viagra on line no prec levitra without a doctor prescription viagra 100 mg cialis canada viagra vs cialis vs levitra cialis patent expiration date extended viagra for sale uk free cialis cialis reviews how to take cialis generic levitra canada cialis viagra activate cost of viagra cialis 10 mg viagra alternative erectile dysfunction cialis buy viagra viagra tablets cialis discount cialis website cialis canadian pharmacy what is viagra side effects of viagra cialis 30 day trial coupon cheap viagra cialis 20mg directions viagra cialis price cialis viagra coupon viagra generico pfizer viagra cialis generic tadalafil cialis effects viagra uk levitra 20 mg von bayer levitra vs viagra levitra coupons viagra 50mg levitra 20 mg cost walmart buying viagra viagra costs cilias cialis professional cialis dosage strengths cialis sample buy cialis online viagra natural viagra effects cialis dosage over the counter viagra cheap cialis liquid cialis female viagra cialis vs viagra free viagra cialis generic availability discount viagra cialis 20 mg natural viagra buy levitra online cialis viagra alternatives generic cialis at walmart cialis price generic for cialis cheap levitra viagra sans ordonnance viagra coupons cialis 30 day sample cialis pharmacy prices generic viagra buy cialis viagra vs cialis vs levitra viagra for men cialis coupon viagra cialis vs viagra viagra for sale cialis for sale cialis 5mg


article-img

viagra 100mg best price viagra viagra without a doctor prescription viagra tablets levitra prezzo in farmacia cialis vs viagra levitra 20 mg cialis website free viagra buy viagra how long does viagra last viagra vs cialis cialis price wholesale cialis 9 levitra at walmart viagra vs cialis side effects of cialis viagra 100mg tablets retail price cialis pills viagra generic cialis coupons printable viagra 100 mg cost of cialis viagra cialis viagra effects cialis discount how does viagra work herbal viagra viagra dosage cialis generic availability female viagra cialis for bph levitra coupon sophia viagra viagra single packs viagra for men viagra pills cialis copay card cialis effects generic for cialis viagra vs cialis vs levitra generic cialis generic viagra buy generic viagra levitra vs viagra viagra coupon viagra cost viagra substitute side effects of viagra cialis dosage sex viagra for women canadian viagra viagra sans ordonnance buy levitra online viagra pillen kruidvat cialis dosage strengths how much does cialis cost cost of viagra cialis 30 day sample viagra 100 levitra vs viagra cialis prices cialis for sale cialis otc cialis patent expiration cialis canadian pharmacy cialis 20 mg buy cialis online cialis alternative cialis free trial viamedic cialis viagra prices generic cialis at walmart viagra medicine natural viagra levitra 20 mg precio farmacia canada cialis cialis generic tadalafil viagra alternatives viagra kaufen levitra rezeptfrei deutschland erectile dysfunction cialis pfizer viagra levitra 20 mg von bayer when will cialis go generic cialis 20mg viagra generico cialis side effects vardenafil vs viagra revatio vs viagra viagra canada cialis patent expiration date extended cialis voucher viagra wikipedia generic levitra vardenafil 20mg levitra generic order viagra levitra 20 mg cost walmart cialis pills for sale cialis samples overnight viagra nebenwirkungen cialis 5mg equipe argentine viagra cialis coupons viagra ohne rezept aus deutschland daily cialis cialis coupons 2017 over the counter viagra levitra levitra prices cheap levitra cialis cheap viagra receptfritt cilias cialis coupon print viagra for sale uk levitra online levitra coupons cialis reviews cialis pricing buy levitra viagra samples lowest cialis prices viagra for women women viagra viagra on line 200 cialis coupon cialis pharmacy prices cialis samples what does viagra do cialis coupon 20 mg buy viagra online viagra coupons cialis trial generic cialis tadalafil pfizer viagra coupons from pfizer cialis tadalafil cyalis viagra on line no prec cialis vs viagra levitra bayer 20mg meilleur prix cialas viagra for sale viagra activate levitra dosage viagra wiki where to buy viagra cialis for women how does cialis work buying viagra viagra costs viagra pill viagra tesco cialis 30 day trial coupon cialis sample cealis cialis patent expiration 2017 canadian cialis cialis testimonials cialis for men cialis generic what works better than viagra buy generic levitra cialis cost cialis professional cialis 10 mg levitra 10 mg prezzo levitra 20mg cost per pill cialis 5 mg cialis medication viagra vs cialis vs levitra viagra alternative viagra en ligne livraison 24h how to use viagra levitra erfahrungen viagra uk what is viagra free cialis cialis from canada cheap cialis viagra soft viagra natural cialis savings card levitra without a doctor prescription cialis cialis coupon cialis daily buy cialis cialis dosage recommendations viagra from canada vardenafil 20mg cialis for daily use viagra bestellen cialis coupons from manufacturer viagra price levitra vs viagra for hardness cialis or viagra utilisation viagra cialis on line cheap viagra viagra viagra online viagra tablet discount viagra viagra 50mg levitra 20mg price cialis cialis canada cialis online generic viagra 100mg discount cialis online cialis online viagra generic levitra canada viagra viagra sex cialis 20mg directions viagra side effects viagra ohne rezept auf rechnung how to take cialis viagra without a doctor prescription usa liquid cialis cialis 5mg daily what is cialis


article-img

buy cialis cialis for bph viagra medicine viagra en ligne livraison 24h viagra side effects what does viagra do pfizer viagra coupons from pfizer viagra 100mg viagra alternative generic for cialis cialis voucher viagra generic cialis cheap cialis prices cialis alternative viagra receptfritt cialis for women cialis 30 day sample cialis vs viagra when will cialis go generic levitra rezeptfrei deutschland sex viagra for women viagra substitute buy generic levitra utilisation viagra erectile dysfunction cialis cialis effects viagra 100mg tablets retail price cialis patent expiration date extended levitra generic viagra vs cialis viagra on line viagra ohne rezept aus deutschland daily cialis buy generic viagra side effects of viagra cialis 20mg how to take cialis viagra tesco cialis for sale viagra activate generic levitra vardenafil 20mg viagra generico viagra for women cialis free trial levitra 20 mg cialis website price cialis how much does cialis cost viagra vs cialis vs levitra cialis trial cialis discount viagra for men levitra 20 mg von bayer viagra costs viagra without a doctor prescription cialis copay card over the counter viagra canada viagra cheap cialis generic levitra levitra online viagra price cialis dosage strengths cialis generic tadalafil online cialis cialis pharmacy prices cialis generic viagra cialis cealis viagra wiki discount cialis generic viagra 100mg cialis daily viagra kaufen cialis canadian pharmacy cost of viagra cialis generic availability cialis on line viagra sans ordonnance viagra single packs cialis patent expiration cialis price viagra alternatives levitra vs viagra for hardness cialis reviews female viagra viagra pills viagra samples levitra without a doctor prescription viagra viagra for sale cialis pills cialis testimonials cialis medication wholesale cialis viagra from canada viagra nebenwirkungen viagra coupon levitra prezzo in farmacia buy levitra online pfizer viagra cialis dosage viagra without a doctor prescription usa cialas buy levitra side effects of cialis buy cialis online viagra pillen kruidvat levitra dosage levitra viagra effects levitra erfahrungen cialis samples overnight levitra 20 mg cost walmart viagra coupons cialis online free cialis viagra wikipedia cialis side effects discount viagra levitra coupon viagra ohne rezept auf rechnung how to use viagra online viagra cialis 10 mg cheap levitra cialis savings card cialis sample cialis 30 day trial coupon women viagra vardenafil 20mg levitra 20 mg precio farmacia what is cialis cialis 20mg directions buy viagra cialis dosage recommendations viagra dosage revatio vs viagra cialis professional levitra vs viagra liquid cialis cialis coupons 2017 how does viagra work cialis coupon viagra prices viagra for sale uk viagra bestellen vardenafil vs viagra cialis for men viagra 100 viagra tablet cialis coupons printable lowest cialis prices sophia viagra cyalis 200 cialis coupon cialis 5mg daily generic cialis tadalafil viagra sex canadian viagra natural viagra cialis cost free viagra cialis coupons cialis coupon print buying viagra cialis canada levitra 20mg what is viagra cheap viagra cialis vs viagra how long does viagra last cialis pricing equipe argentine viagra levitra prices viagra tablets 9 levitra at walmart levitra vs viagra viagra vs cialis vs levitra best price viagra cialis coupons from manufacturer viagra natural canada cialis cialis 5 mg viagra cost cialis pills for sale herbal viagra generic viagra buy viagra online viagra uk generic cialis cialis coupon 20 mg cialis for daily use cialis from canada levitra 10 mg prezzo viagra vs cialis cialis 20 mg levitra coupons what works better than viagra cialis otc where to buy viagra viagra 100 mg canadian cialis how does cialis work viagra 50mg viagra online viagra canada cilias order viagra cialis tadalafil viagra pill cialis patent expiration 2017 cialis viagra on line no prec cialis samples generic cialis at walmart levitra 20mg cost per pill viagra soft viamedic cialis cialis or viagra cost of cialis cialis 5mg levitra bayer 20mg meilleur prix


article-img

levitra 20mg cilias viagra pillen kruidvat cialis vs viagra side effects of viagra canada cialis levitra erfahrungen buy levitra cialis on line lowest cialis prices viagra cost cialis pills what is cialis cialis prices cialis testimonials cialis 5 mg equipe argentine viagra viagra samples cialis canadian pharmacy herbal viagra cialis 10 mg cheap levitra cialis cialis 20mg directions generic cialis generic viagra viagra prices viagra coupons cialis price cialis dosage viagra substitute viagra online cialis samples buy viagra online cialis 30 day sample viagra pill online viagra what is viagra order viagra cialis or viagra levitra prezzo in farmacia cialis coupons when will cialis go generic vardenafil 20mg viagra canada cialis effects natural viagra cialis coupon levitra vs viagra viagra for women sophia viagra viagra coupon canadian viagra viagra receptfritt viagra medicine liquid cialis generic for cialis viagra price levitra 20 mg precio farmacia viagra effects levitra rezeptfrei deutschland levitra 10 mg prezzo cialis professional cialis generic cialis for bph pfizer viagra coupons from pfizer levitra vs viagra for hardness utilisation viagra viagra ohne rezept aus deutschland viagra vs cialis vs levitra canadian cialis levitra coupon cheap viagra viagra vs cialis cialis generic tadalafil cialis reviews generic levitra viagra on line discount cialis levitra 20 mg cost walmart cialis for daily use cialis for women cost of viagra viagra single packs revatio vs viagra cialis samples overnight viagra tablet cialis patent expiration women viagra viagra cialis generic cialis at walmart where to buy viagra cialis voucher levitra vs viagra cialis coupons 2017 side effects of cialis cialis coupon print free cialis cialis otc viagra alternatives viagra 100 mg buy cialis online how does viagra work levitra prices how much does cialis cost buy generic levitra viagra 100mg viagra costs viagra uk cialis alternative cialas cialis sample cialis for men cialis daily viagra for sale 9 levitra at walmart cialis online cialis dosage strengths sex viagra for women cialis savings card cialis patent expiration 2017 cialis medication viagra bestellen viagra wiki viagra en ligne livraison 24h vardenafil vs viagra viagra from canada cialis pills for sale viagra generico cialis cost buy generic viagra viagra vs cialis vs levitra erectile dysfunction cialis cialis coupons from manufacturer viagra tesco buy viagra wholesale cialis cialis discount viagra sex viagra without a doctor prescription usa viagra tablets viagra activate cialis dosage recommendations cialis cheap viagra soft cialis for sale viagra for sale uk generic cialis tadalafil canada viagra cialis coupon 20 mg viagra side effects cialis trial cealis pfizer viagra 200 cialis coupon how long does viagra last viagra kaufen levitra without a doctor prescription cialis copay card how to use viagra viagra wikipedia viagra for men online cialis what works better than viagra cialis 30 day trial coupon cialis website buying viagra cialis patent expiration date extended cyalis levitra generic viagra viagra pills buy cialis viagra alternative cialis pharmacy prices viagra without a doctor prescription levitra 20 mg von bayer daily cialis viagra on line no prec cialis tadalafil viagra sans ordonnance cialis 5mg daily cialis 20 mg cialis 20mg viagra natural cialis vs viagra viagra 100mg tablets retail price cialis side effects cialis free trial cialis coupons printable levitra bayer 20mg meilleur prix viamedic cialis levitra cialis from canada generic viagra 100mg discount viagra levitra 20mg cost per pill viagra nebenwirkungen how to take cialis over the counter viagra generic levitra vardenafil 20mg levitra online cost of cialis what does viagra do viagra 100 buy levitra online levitra 20 mg best price viagra how does cialis work levitra coupons cialis 5mg viagra ohne rezept auf rechnung levitra dosage cialis pricing cheap cialis free viagra female viagra viagra vs cialis price cialis viagra generic viagra dosage viagra 50mg cialis generic availability cialis canada



Niektóre ze sporów sporów można rozwiązać poza salą sądową, korzystając z alternatywnej możliwości  wobec sądowego rozstrzygania sporów w sprawach cywilnych przed sądami powszechnymi oraz polubownymi, jaką jest mediacja. Instytucję mediacji określa się jako : metodę rozwiązywania sporu z udziałem mediatora -bezstronnej osoby trzeciej, której zadaniem jest pomoc skonfliktowanym stronom w osiągnięciu rozwiązania satysfakcjonującego dla każdej z nich”.Ustalenia poczynione w mediacji, mogą, o ile nie stanowią naruszenia lub obejścia obowiązującego porządku prawnego, zostać zatwierdzone przez sąd, dzięki czemu nabierają mocy prawnej. Celem mediacji powinno być rozwiązanie problemu będącego podstawą sporu w sposób zadowalający dla obu stron konfliktu. Jest to podstawowy czynnik wyróżniający mediację jako alternatywną metodę rozwiązywania sporów. Zawarte w ten sposób porozumienie to wynik poszukiwania takich rozwiązań, które pozwalają stronom na zakończenie sporu przy jednoczesnym przekonaniu o zabezpieczeniu swoich interesów. W drodze mediacji mogą być regulowane wszelkie sprawy cywilne, które podlegają rozstrzygnięciu w drodze ugody zawartej przed sądem oraz wynikają ze stosunków rodzinnych i opiekuńczych.


article-img

pfizer viagra cialis side effects cost of viagra cialis canada free viagra cialis patent expiration viagra cost cialas viagra coupon viagra sex cialis trial levitra prezzo in farmacia viagra kaufen levitra generic cialis canadian pharmacy cialis vs viagra side effects of cialis cialis coupon print cialis copay card cialis cheap cialis savings card 9 levitra at walmart levitra 20mg cost per pill when will cialis go generic buy cialis online cialis for sale what does viagra do viagra coupons viagra what works better than viagra levitra vs viagra cilias viagra medicine women viagra cialis 20mg cialis 5mg daily online viagra buy viagra online cialis for men generic viagra viagra sans ordonnance viagra 50mg buy levitra online viagra uk cialis or viagra pfizer viagra coupons from pfizer cialis tadalafil cialis generic availability order viagra cialis vs viagra viagra prices generic levitra vardenafil 20mg viagra en ligne livraison 24h how does cialis work viagra side effects viagra without a doctor prescription usa viagra substitute buy generic viagra canadian viagra cialis 20 mg cialis pricing viagra canada cialis dosage natural viagra cialis alternative generic cialis at walmart generic cialis cialis for bph cialis prices cialis cost cialis generic tadalafil cialis dosage strengths cyalis buy generic levitra price cialis viagra samples buy cialis viagra vs cialis viagra vs cialis viagra vs cialis vs levitra viagra alternatives cialis coupons from manufacturer levitra 20mg cialis testimonials free cialis revatio vs viagra levitra 20 mg cialis patent expiration date extended viagra tablet viagra for sale viagra vs cialis vs levitra generic for cialis viagra activate levitra coupon female viagra viagra nebenwirkungen how to use viagra viagra pills discount viagra cheap cialis cialis 30 day trial coupon wholesale cialis cialis 5mg viagra on line no prec cialis for daily use levitra without a doctor prescription cheap levitra levitra vs viagra for hardness cialis otc levitra online levitra 20 mg von bayer viagra wiki generic cialis tadalafil cialis 5 mg cialis pharmacy prices cealis levitra cialis professional cialis coupon 20 mg viagra online levitra prices viagra tablets viagra for women viagra generico generic viagra 100mg cialis coupon how to take cialis viagra single packs viagra costs cialis 20mg directions erectile dysfunction cialis levitra 20 mg precio farmacia liquid cialis levitra coupons herbal viagra equipe argentine viagra cialis coupons printable cialis 10 mg levitra 20 mg cost walmart buying viagra viagra generic cialis coupons sophia viagra viagra for men cialis discount cialis daily cost of cialis viagra 100 cialis website canadian cialis viagra price levitra erfahrungen cialis effects how long does viagra last cialis online cialis dosage recommendations viagra without a doctor prescription cialis from canada vardenafil vs viagra cialis 30 day sample viagra on line viagra 100 mg cialis medication viagra 100mg cialis samples overnight how does viagra work lowest cialis prices viagra pill viamedic cialis viagra tesco viagra wikipedia what is viagra levitra dosage where to buy viagra viagra cialis discount cialis viagra effects cialis voucher viagra alternative viagra for sale uk cialis for women how much does cialis cost cialis on line cialis free trial vardenafil 20mg viagra pillen kruidvat cialis reviews viagra soft cialis samples cialis pills for sale levitra vs viagra cialis coupons 2017 cialis pills daily cialis viagra dosage viagra receptfritt levitra 10 mg prezzo sex viagra for women viagra ohne rezept auf rechnung levitra rezeptfrei deutschland cialis sample best price viagra online cialis viagra bestellen buy viagra viagra from canada what is cialis generic levitra 200 cialis coupon cheap viagra over the counter viagra canada cialis cialis levitra bayer 20mg meilleur prix side effects of viagra buy levitra cialis generic viagra natural cialis price viagra ohne rezept aus deutschland utilisation viagra canada viagra viagra 100mg tablets retail price cialis patent expiration 2017


article-img

cialis copay card viagra wiki cialis price cheap cialis levitra vs viagra for hardness cialas levitra dosage buy cialis how to use viagra free viagra cialis coupons cialis for women pfizer viagra how long does viagra last cialis 30 day trial coupon buy levitra online buying viagra levitra bayer 20mg meilleur prix viagra cilias viamedic cialis viagra on line cialis side effects generic for cialis viagra substitute viagra from canada 200 cialis coupon over the counter viagra levitra generic levitra vardenafil 20mg cialis 10 mg viagra vs cialis viagra costs cialis cheap viagra canada canada viagra viagra 50mg viagra for sale uk cialis for daily use cialis or viagra buy viagra cialis dosage strengths levitra 20mg cialis pills for sale cost of cialis cialis 5 mg viagra generic levitra 20 mg von bayer cialis 5mg daily levitra vs viagra cialis 30 day sample viagra single packs what is viagra cialis sample cialis coupon print viagra vs cialis vs levitra viagra 100mg sophia viagra cialis 20mg what works better than viagra cheap levitra levitra coupons sex viagra for women viagra without a doctor prescription usa viagra tablets viagra coupon cialis canada cialis for men viagra tesco viagra for men levitra rezeptfrei deutschland cyalis cialis on line revatio vs viagra cialis patent expiration side effects of viagra viagra online cialis reviews viagra soft cialis otc levitra erfahrungen viagra receptfritt levitra prices generic cialis what does viagra do free cialis best price viagra online viagra generic cialis tadalafil buy generic viagra natural viagra cialis trial cialis samples overnight women viagra viagra vs cialis cialis discount where to buy viagra viagra for women cialis samples utilisation viagra cialis effects buy cialis online viagra cialis how much does cialis cost viagra cost generic viagra cialis savings card cialis voucher cialis coupons 2017 order viagra viagra alternatives cialis vs viagra cialis dosage cialis daily viagra tablet buy viagra online viagra samples viagra bestellen viagra ohne rezept auf rechnung canadian cialis cialis professional viagra effects cialis cialis for sale 9 levitra at walmart how does viagra work cialis 20 mg viagra nebenwirkungen levitra coupon cialis alternative liquid cialis cialis dosage recommendations cost of viagra viagra en ligne livraison 24h viagra dosage viagra coupons cialis coupon 20 mg cialis pills equipe argentine viagra viagra activate vardenafil vs viagra discount viagra cialis coupon viagra without a doctor prescription viagra 100 mg cialis patent expiration 2017 viagra generico levitra online when will cialis go generic cealis female viagra levitra vs viagra cialis website viagra 100 vardenafil 20mg price cialis levitra without a doctor prescription buy generic levitra levitra 20 mg precio farmacia cialis free trial cialis tadalafil lowest cialis prices cialis for bph viagra natural pfizer viagra coupons from pfizer viagra sex generic cialis at walmart cialis canadian pharmacy levitra generic generic viagra 100mg what is cialis cheap viagra viagra for sale herbal viagra viagra alternative cialis testimonials viagra medicine canadian viagra levitra 20 mg viagra uk cialis generic availability cialis vs viagra viagra side effects viagra prices canada cialis levitra 10 mg prezzo discount cialis daily cialis side effects of cialis cialis prices cialis coupons from manufacturer cialis pharmacy prices cialis 5mg how to take cialis buy levitra cialis patent expiration date extended cialis generic viagra sans ordonnance viagra vs cialis vs levitra viagra wikipedia erectile dysfunction cialis viagra pillen kruidvat cialis generic tadalafil generic levitra how does cialis work viagra on line no prec wholesale cialis viagra kaufen viagra pill viagra price cialis coupons printable viagra pills cialis online online cialis levitra 20mg cost per pill cialis 20mg directions cialis from canada cialis cost levitra prezzo in farmacia viagra ohne rezept aus deutschland cialis pricing cialis medication viagra 100mg tablets retail price levitra 20 mg cost walmart


article-img

discount cialis side effects of cialis viagra uk viagra canada sex viagra for women cialis or viagra when will cialis go generic viagra cost viagra bestellen viagra cialis generic viagra 100mg viagra for sale uk viagra activate buy viagra liquid cialis viagra without a doctor prescription cialis voucher cialis vs viagra levitra vs viagra erectile dysfunction cialis levitra erfahrungen equipe argentine viagra cialas cialis cheap cialis 5mg online viagra cialis pricing viagra en ligne livraison 24h order viagra levitra online online cialis cialis levitra coupon cialis patent expiration 2017 cialis dosage strengths levitra viagra 100 viamedic cialis buy generic viagra viagra effects how much does cialis cost cialis canadian pharmacy viagra receptfritt cialis otc cialis dosage recommendations viagra from canada what does viagra do buy levitra canada cialis cialis for sale levitra 20 mg cost walmart cost of viagra generic levitra levitra vs viagra cialis from canada cheap viagra cialis copay card cealis viagra price cialis price side effects of viagra canadian cialis buy cialis online viagra ohne rezept auf rechnung cialis 20 mg viagra soft buy cialis canadian viagra viagra vs cialis viagra pill cialis patent expiration cialis samples cialis online cialis dosage viagra substitute cialis generic viagra kaufen best price viagra cialis medication natural viagra viagra vs cialis vs levitra viagra vs cialis viagra generico cialis for bph cialis 30 day trial coupon how does cialis work levitra prezzo in farmacia price cialis cialis discount cialis pharmacy prices cialis daily cheap levitra cialis website viagra viagra nebenwirkungen female viagra vardenafil 20mg levitra 20mg viagra wikipedia viagra wiki cialis 20mg directions levitra rezeptfrei deutschland what is cialis cialis savings card generic viagra viagra 100mg tablets retail price viagra single packs cost of cialis viagra generic generic for cialis cialis tadalafil cialis patent expiration date extended viagra side effects buy generic levitra sophia viagra buying viagra viagra tesco cialis 20mg cialis vs viagra how to use viagra canada viagra cialis for women generic cialis at walmart viagra coupon levitra coupons viagra online viagra vs cialis vs levitra where to buy viagra viagra 100mg over the counter viagra cialis effects cialis samples overnight 9 levitra at walmart levitra prices cialis pills for sale generic cialis levitra without a doctor prescription viagra natural viagra for women viagra sans ordonnance viagra on line no prec utilisation viagra viagra 50mg viagra tablet cyalis cialis for daily use viagra on line viagra 100 mg viagra for men discount viagra cialis coupons printable viagra prices cialis sample levitra 20 mg cialis 5 mg cialis coupons cialis generic tadalafil viagra dosage cialis coupons from manufacturer cialis pills levitra 20 mg von bayer cialis generic availability cialis coupon print cialis reviews wholesale cialis viagra tablets what is viagra cialis coupon 20 mg revatio vs viagra viagra pillen kruidvat 200 cialis coupon cialis on line viagra medicine cialis canada pfizer viagra coupons from pfizer what works better than viagra daily cialis women viagra how does viagra work viagra pills cialis trial levitra vs viagra for hardness generic levitra vardenafil 20mg cialis 10 mg levitra 20 mg precio farmacia cialis testimonials cialis professional herbal viagra levitra 10 mg prezzo free cialis viagra for sale buy levitra online cialis for men cialis side effects levitra generic vardenafil vs viagra cialis cost viagra without a doctor prescription usa how to take cialis cialis 30 day sample viagra alternatives viagra costs viagra alternative lowest cialis prices cialis prices viagra coupons pfizer viagra cialis coupons 2017 cialis coupon cialis 5mg daily cheap cialis generic cialis tadalafil levitra dosage cialis alternative viagra samples viagra sex free viagra cialis free trial cilias levitra 20mg cost per pill buy viagra online viagra ohne rezept aus deutschland levitra bayer 20mg meilleur prix how long does viagra last


article-img

lowest cialis prices cheap viagra cialis 30 day trial coupon women viagra buy viagra online pfizer viagra coupons from pfizer cialis coupon 20 mg cialis coupon viagra from canada levitra 20 mg cost walmart cialis coupons from manufacturer viagra tablets buy levitra buy generic viagra viagra single packs viagra wiki what is viagra levitra vs viagra for hardness viagra vs cialis viagra alternative viagra kaufen cost of cialis revatio vs viagra viagra 100 mg cialis daily viagra pills cialis samples viagra soft cialis sample levitra without a doctor prescription generic cialis cialis pricing levitra rezeptfrei deutschland natural viagra cialis generic availability viagra bestellen over the counter viagra viagra coupons cialis trial vardenafil vs viagra cost of viagra viagra effects cyalis viagra canada generic levitra vardenafil 20mg cialis canada equipe argentine viagra cialis vs viagra cialis online viagra 100 viagra wikipedia buy viagra viagra activate viagra side effects levitra 20 mg precio farmacia cialis 20mg directions cialis 20mg viagra vs cialis vs levitra viagra 50mg viamedic cialis how to take cialis cialis cost viagra uk viagra 100mg cialis coupons printable buy levitra online cialis otc cialis generic tadalafil cialis free trial cialis canadian pharmacy canadian cialis cialis for bph cialis 5mg canada cialis generic cialis tadalafil viagra generic viagra ohne rezept aus deutschland cialis 10 mg cialis generic cialis voucher viagra receptfritt price cialis levitra coupon cialis for sale levitra online viagra without a doctor prescription usa cialis or viagra cialis website cialis 30 day sample cialis on line cialis patent expiration date extended pfizer viagra when will cialis go generic cialis dosage viagra sans ordonnance levitra 20mg buy cialis online what does viagra do online cialis cialis for men cialis coupons 2017 viagra cost canadian viagra cialis savings card free cialis sex viagra for women how does viagra work cialis testimonials free viagra viagra substitute viagra medicine levitra 20mg cost per pill cialis cheap cialis for daily use viagra pillen kruidvat best price viagra cialis discount levitra 10 mg prezzo levitra dosage herbal viagra levitra coupons viagra price canada viagra viagra tablet what is cialis viagra pill wholesale cialis discount cialis viagra for men order viagra 9 levitra at walmart what works better than viagra cialis side effects viagra natural viagra dosage cialis effects cialis patent expiration 2017 cialis cialis price cialis from canada how much does cialis cost levitra cialis patent expiration utilisation viagra cialis coupons cialas levitra prezzo in farmacia viagra on line no prec cilias cialis dosage strengths where to buy viagra 200 cialis coupon cialis vs viagra vardenafil 20mg viagra vs cialis viagra cialis side effects of viagra cialis medication viagra vs cialis vs levitra cialis copay card viagra ohne rezept auf rechnung generic for cialis viagra for women how does cialis work cialis 20 mg viagra alternatives levitra vs viagra online viagra cialis prices viagra samples cialis professional viagra nebenwirkungen erectile dysfunction cialis viagra for sale levitra bayer 20mg meilleur prix viagra prices cheap cialis viagra generic viagra 100mg cialis pharmacy prices viagra 100mg tablets retail price viagra sex female viagra daily cialis viagra coupon cialis tadalafil viagra online sophia viagra generic cialis at walmart viagra tesco cialis 5 mg levitra erfahrungen buy generic levitra cialis for women levitra vs viagra cialis samples overnight how to use viagra levitra generic cialis 5mg daily how long does viagra last cialis pills cheap levitra cialis reviews viagra without a doctor prescription levitra 20 mg von bayer viagra for sale uk generic levitra levitra 20 mg cealis buying viagra viagra on line discount viagra viagra en ligne livraison 24h cialis alternative generic viagra cialis dosage recommendations viagra costs levitra prices viagra generico cialis coupon print cialis pills for sale buy cialis liquid cialis side effects of cialis



equipe argentine viagra levitra 20 mg cost walmart viagra for sale viagra for sale uk canadian viagra female viagra viagra alternatives cialis website viagra coupon free viagra pfizer viagra cialis for men cialis coupons viagra from canada levitra coupons discount cialis liquid cialis utilisation viagra cost of cialis herbal viagra viagra alternative best price viagra generic viagra generic levitra vardenafil 20mg women viagra cheap cialis cialis side effects how much does cialis cost viagra soft viagra wikipedia viagra uk cialis savings card cialis online viagra bestellen viagra activate discount viagra viagra side effects viagra vs cialis cialis free trial free cialis viagra levitra without a doctor prescription erectile dysfunction cialis cialis coupons printable cialis vs viagra levitra 20 mg von bayer cialis pricing cialis patent expiration 2017 cialis patent expiration viagra single packs cialis 20 mg revatio vs viagra daily cialis viagra costs cialis testimonials cialis 10 mg pfizer viagra coupons from pfizer viagra price generic cialis tadalafil viagra cialis price cialis levitra prezzo in farmacia buy cialis levitra dosage cialis 20mg wholesale cialis levitra erfahrungen buy levitra online cialis coupons 2017 cialis coupon print where to buy viagra levitra 10 mg prezzo cialis from canada cialis professional viagra ohne rezept aus deutschland canada viagra over the counter viagra viagra sex viagra on line cialis price viagra vs cialis vs levitra cialis coupon 20 mg viagra natural cialis otc cialis generic how does viagra work viagra vs cialis viagra nebenwirkungen cialis coupons from manufacturer cialis 20mg directions viagra 100mg tablets retail price viagra 50mg cialis 5mg daily viagra cost levitra coupon cialis pills viagra generic levitra vs viagra for hardness levitra 20mg cialis 5mg cialis dosage recommendations viagra vs cialis vs levitra viagra dosage vardenafil 20mg what is cialis viagra samples cialis cost buy viagra online levitra 20 mg viagra 100 mg side effects of cialis buying viagra cialis pharmacy prices cost of viagra cialis effects viagra pillen kruidvat viagra tesco cialis cialis for daily use viagra without a doctor prescription usa viagra substitute cialis coupon cialis samples overnight viagra receptfritt viagra for men cialis patent expiration date extended buy cialis online cialas viagra prices viagra wiki vardenafil vs viagra buy generic viagra side effects of viagra cialis cheap viagra generico viagra en ligne livraison 24h generic for cialis levitra 20mg cost per pill cialis for bph levitra 20 mg precio farmacia cialis generic tadalafil cialis pills for sale cialis on line cialis copay card order viagra levitra viagra on line no prec cialis for women viagra without a doctor prescription cialis for sale cialis 30 day sample cialis vs viagra viagra 100mg cialis generic availability viagra for women generic cialis at walmart buy levitra levitra prices cealis cialis or viagra viagra online levitra generic cialis tadalafil how to use viagra viagra coupons levitra bayer 20mg meilleur prix cialis prices how does cialis work cialis alternative when will cialis go generic cialis canada cialis trial viagra pill online viagra generic levitra viagra medicine cialis sample what is viagra 9 levitra at walmart 200 cialis coupon cyalis cialis 30 day trial coupon viagra tablet cialis daily canadian cialis cilias cialis medication cheap levitra lowest cialis prices levitra vs viagra canada cialis how long does viagra last online cialis cheap viagra generic cialis cialis canadian pharmacy viagra 100 buy generic levitra cialis discount sex viagra for women cialis samples what works better than viagra levitra rezeptfrei deutschland cialis dosage cialis dosage strengths natural viagra levitra vs viagra viagra tablets cialis voucher what does viagra do viagra pills viamedic cialis generic viagra 100mg cialis reviews buy viagra viagra canada levitra online cialis 5 mg how to take cialis viagra kaufen viagra ohne rezept auf rechnung sophia viagra viagra sans ordonnance viagra effects


article-img

cealis canada viagra viagra 100 viagra tesco viagra ohne rezept auf rechnung viagra sex viagra cost cialis pills viagra 50mg best price viagra cialas cialis tadalafil levitra generic where to buy viagra buy levitra generic levitra cost of cialis viagra costs viagra substitute generic cialis tadalafil buying viagra order viagra viagra ohne rezept aus deutschland lowest cialis prices generic for cialis erectile dysfunction cialis levitra dosage equipe argentine viagra generic viagra viagra single packs viagra effects viagra sans ordonnance viagra generic cialis otc pfizer viagra viagra activate cialis testimonials cialis free trial how to take cialis viagra uk viagra soft cialis alternative cialis 30 day trial coupon buy cialis online cialis vs viagra cialis cheap 200 cialis coupon viagra en ligne livraison 24h levitra vs viagra levitra without a doctor prescription levitra online cialis coupon 20 mg canada cialis levitra coupon female viagra levitra vs viagra for hardness cost of viagra cialis from canada viagra online generic viagra 100mg cialis on line cialis 5mg daily cialis 10 mg viagra pill levitra prezzo in farmacia buy levitra online cialis dosage viagra vs cialis vs levitra cialis 30 day sample how to use viagra liquid cialis how does cialis work viagra natural how does viagra work levitra 20mg cialis pharmacy prices viagra for men cialis samples overnight what is viagra when will cialis go generic 9 levitra at walmart cialis copay card cialis 20mg levitra erfahrungen buy generic viagra levitra 20 mg vardenafil 20mg viagra nebenwirkungen cialis coupons cialis medication viagra tablet viagra for sale cialis 20 mg levitra cialis for sale cialis canada what works better than viagra free cialis viagra pills viagra on line no prec buy generic levitra cialis patent expiration daily cialis viagra on line viagra coupon cyalis wholesale cialis viagra cialis cialis daily cialis samples cialis savings card price cialis viagra coupons cialis side effects viagra generico cialis 5 mg cialis for women vardenafil vs viagra viagra from canada cialis pricing levitra coupons cialis discount viagra cialis professional cialis effects how much does cialis cost viagra vs cialis how long does viagra last levitra 20 mg precio farmacia herbal viagra cialis generic availability over the counter viagra levitra bayer 20mg meilleur prix cialis generic cialis canadian pharmacy levitra 20 mg von bayer cialis 5mg viagra without a doctor prescription usa buy viagra online levitra 10 mg prezzo cialis generic tadalafil cialis voucher cialis patent expiration 2017 cialis dosage recommendations viagra cheap viagra viagra kaufen cialis coupons printable cialis patent expiration date extended cialis 20mg directions viagra samples levitra 20mg cost per pill online viagra viagra tablets viagra 100 mg cialis coupon print cialis for daily use viagra medicine pfizer viagra coupons from pfizer generic levitra vardenafil 20mg cialis coupons 2017 generic cialis viagra for women what is cialis levitra prices cialis sample cheap levitra side effects of viagra cialis website sex viagra for women cialis reviews cialis discount cialis pills for sale online cialis free viagra viagra 100mg cialis coupon levitra rezeptfrei deutschland buy viagra side effects of cialis sophia viagra discount cialis viagra vs cialis natural viagra viagra vs cialis vs levitra levitra 20 mg cost walmart viagra pillen kruidvat cialis vs viagra viagra canada revatio vs viagra viagra receptfritt viagra dosage utilisation viagra women viagra viagra price cilias viagra wiki cialis dosage strengths buy cialis cheap cialis cialis coupons from manufacturer cialis for men canadian cialis canadian viagra cialis cost cialis online what does viagra do generic cialis at walmart levitra vs viagra viagra prices viamedic cialis viagra for sale uk viagra alternative cialis or viagra cialis price cialis prices viagra bestellen cialis trial cialis for bph viagra wikipedia viagra side effects viagra 100mg tablets retail price viagra without a doctor prescription viagra alternatives


article-img

cialis samples overnight cialis 5mg daily viagra en ligne livraison 24h cialis professional viagra wiki cialis coupons viagra on line wholesale cialis cialis coupon 20 mg equipe argentine viagra viamedic cialis levitra 20 mg precio farmacia cialis from canada how much does cialis cost where to buy viagra cealis cialis price generic viagra cialis for men viagra pills viagra without a doctor prescription usa lowest cialis prices levitra vs viagra viagra alternative free cialis viagra vs cialis vs levitra buy cialis order viagra vardenafil 20mg cialis copay card viagra without a doctor prescription cost of cialis viagra 100mg tablets retail price cialis cost viagra from canada cialis dosage strengths cialis patent expiration date extended levitra 20 mg cost walmart viagra sans ordonnance cialis coupon price cialis viagra natural viagra tablet cialis 10 mg cialis 20 mg cost of viagra viagra coupons viagra prices viagra 100 mg cialis 30 day trial coupon viagra tablets cialis pills for sale cialis coupons from manufacturer viagra nebenwirkungen viagra cialis viagra generic viagra single packs viagra wikipedia viagra effects cialis cheap levitra vs viagra cialis 5mg cialis dosage recommendations buy viagra online generic for cialis revatio vs viagra viagra dosage cialis testimonials viagra canada cialis vs viagra generic cialis viagra coupon canada cialis cialis online what does viagra do viagra activate viagra ohne rezept auf rechnung how does cialis work cialis pricing cialis pills viagra vs cialis erectile dysfunction cialis buy viagra cialis 20mg directions canadian cialis viagra costs levitra prezzo in farmacia cialis vs viagra viagra pillen kruidvat buy generic levitra cheap levitra cialis coupon print what is viagra natural viagra cialis trial cialis 20mg cialas levitra vs viagra for hardness levitra rezeptfrei deutschland viagra 100mg viagra sex cialis patent expiration cialis reviews viagra cost cialis for daily use cialis website levitra 10 mg prezzo levitra erfahrungen viagra alternatives cialis cialis coupons 2017 levitra coupon pfizer viagra viagra kaufen viagra samples generic levitra vardenafil 20mg generic cialis tadalafil cialis tadalafil viagra uk cialis alternative how does viagra work cialis coupons printable pfizer viagra coupons from pfizer levitra 20 mg viagra for sale cyalis cialis on line cialis daily 200 cialis coupon daily cialis cilias viagra generico discount viagra cialis savings card discount cialis over the counter viagra buy cialis online cialis otc viagra receptfritt cialis for women cialis free trial viagra substitute levitra dosage cialis for bph cialis generic availability cialis canadian pharmacy viagra on line no prec viagra vs cialis vs levitra what works better than viagra 9 levitra at walmart how to use viagra viagra bestellen cialis discount levitra 20 mg von bayer viagra price levitra generic cialis generic tadalafil canada viagra liquid cialis sophia viagra cialis for sale side effects of viagra levitra without a doctor prescription viagra viagra 100 generic viagra 100mg buy levitra online cialis or viagra viagra pill viagra vs cialis buy levitra women viagra viagra online cialis side effects how long does viagra last cheap viagra viagra soft canadian viagra buying viagra cialis samples buy generic viagra online cialis levitra bayer 20mg meilleur prix cialis canada cialis pharmacy prices herbal viagra best price viagra how to take cialis cialis generic viagra for sale uk generic cialis at walmart cialis dosage cialis sample levitra levitra 20mg cost per pill generic levitra levitra coupons cialis effects viagra medicine viagra side effects levitra prices cialis 5 mg online viagra cialis voucher female viagra what is cialis sex viagra for women free viagra viagra for men cheap cialis viagra for women cialis patent expiration 2017 viagra ohne rezept aus deutschland cialis 30 day sample when will cialis go generic utilisation viagra viagra 50mg side effects of cialis cialis prices levitra 20mg levitra online viagra tesco vardenafil vs viagra cialis medication


article-img

strona w modernizacji


article-img

strona w modernizacji


article-img

cialas viagra medicine generic viagra 100mg cialis canada cialis generic availability levitra vs viagra for hardness cialis reviews buy levitra online what is viagra viagra from canada viamedic cialis cialis generic over the counter viagra cialis or viagra best price viagra cialis on line cialis cheap cialis free trial liquid cialis pfizer viagra generic viagra generic cialis generic cialis at walmart cialis pills buying viagra cialis coupon print cost of viagra buy cialis cialis voucher cyalis viagra soft women viagra viagra for sale cialis 5 mg cialis coupon 20 mg generic levitra vardenafil 20mg cialis alternative when will cialis go generic online viagra viagra uk viagra 50mg free cialis cialis coupons where to buy viagra cialis price viagra nebenwirkungen viagra vs cialis cialis for men viagra tesco how to take cialis viagra herbal viagra erectile dysfunction cialis cost of cialis viagra en ligne livraison 24h what does viagra do cheap levitra order viagra cealis levitra generic how to use viagra buy cialis online viagra bestellen viagra for men vardenafil vs viagra viagra receptfritt side effects of cialis viagra pills cialis patent expiration 2017 how does viagra work cialis pills for sale cialis coupons from manufacturer cialis cost cialis pricing levitra prezzo in farmacia cilias levitra dosage cialis samples viagra pillen kruidvat viagra canada wholesale cialis what is cialis levitra bayer 20mg meilleur prix viagra price generic levitra viagra pill sex viagra for women cialis dosage strengths viagra kaufen viagra samples viagra 100mg tablets retail price cialis discount viagra for sale uk viagra 100 viagra on line no prec generic for cialis cialis prices levitra 20 mg precio farmacia buy levitra viagra generico cialis 30 day sample cialis tadalafil canadian cialis how does cialis work cialis generic tadalafil viagra online buy viagra online revatio vs viagra viagra tablets cialis effects viagra costs cialis vs viagra 200 cialis coupon discount cialis cialis 20mg directions cialis 5mg levitra rezeptfrei deutschland viagra alternatives viagra wiki viagra generic cialis cialis canadian pharmacy what works better than viagra levitra without a doctor prescription cialis 5mg daily viagra vs cialis canada viagra cialis trial viagra side effects cialis otc cialis dosage viagra cialis viagra tablet levitra 20 mg daily cialis cialis patent expiration date extended levitra 10 mg prezzo cialis 20 mg levitra erfahrungen cialis patent expiration cialis coupons printable levitra online levitra 20 mg cost walmart viagra sans ordonnance buy generic viagra cheap cialis cialis from canada cialis side effects cialis samples overnight viagra ohne rezept aus deutschland cialis vs viagra online cialis viagra ohne rezept auf rechnung viagra coupon cialis savings card viagra coupons cialis for sale levitra vs viagra levitra 20 mg von bayer cialis medication canada cialis viagra natural viagra vs cialis vs levitra cialis for bph equipe argentine viagra viagra for women cialis 10 mg viagra prices cialis pharmacy prices female viagra levitra coupons cialis dosage recommendations cialis coupon viagra substitute levitra side effects of viagra 9 levitra at walmart sophia viagra levitra prices cheap viagra cialis 20mg cialis 30 day trial coupon viagra effects buy viagra canadian viagra viagra sex price cialis lowest cialis prices pfizer viagra coupons from pfizer cialis online generic cialis tadalafil viagra single packs cialis for women free viagra cialis testimonials vardenafil 20mg cialis copay card utilisation viagra levitra 20mg cost per pill viagra 100 mg viagra 100mg viagra wikipedia levitra coupon levitra 20mg cialis website viagra on line viagra cost cialis sample cialis coupons 2017 viagra vs cialis vs levitra levitra vs viagra how long does viagra last cialis for daily use cialis daily viagra activate viagra without a doctor prescription how much does cialis cost cialis professional buy generic levitra viagra alternative viagra without a doctor prescription usa discount viagra natural viagra viagra dosage



Separacja polega na sądowym uregulowaniu faktycznego rozłączenia małżonków, bez rozwiązywania związku małżeńskiego. Separacja może być rozwiązaniem tymczasowym, służącym pogodzeniu się małżonków, jak również może stanowić etap przejściowy przed wystąpieniem z pozwem rozwodowym. Uzyskać separację jest dużo prościej niż rozwód, bowiem konieczną przesłanką do otrzymania separacji jest udowodnienie zupełnego rozkładu pożycia między małżonkami. Z żądaniem separacji może również wystąpić małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia małżeńskiego. Jeden z małżonków występuje do Sądu Okręgowego z wnioskiem o orzeczenie separacji, a jeśli małżonkowie są w tej sprawie zgodni to wniosek musi podpisać jeden małżonek, a drugi wyrazić zgodę. W takim przypadku sąd rozpoznaje sprawę w tzw. trybie nieprocesowym i wydaje postanowienie. Orzeczenie separacji w trybie nieprocesowym jest możliwe, jeżeli małżonkowie są w tej sprawie zgodni i nie zachodzą przesłanki orzeczenie separacji. Opłata sądowa to 100 zł. Cała sprawa ogranicza się zwykle do jednej rozprawy. Natomiast postępowanie dowodowe polega w praktyce wyłącznie na przesłuchaniu stron. Sąd nie orzeka, kto jest winny rozkładowi pożycia, natomiast może orzec o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania, może dokonać również podziału mieszkania lub przyznać mieszkanie jednemu z małżonków, jak również może dokonać podziału majątku wspólnego małżonków.



Separacja – jest rozwiązaniem dla małżonków, którzy są zasadniczo zdecydowani na zakończenie swojego związku małżeńskiego lecz z przyczyn religijnych lub rodzinnych nie chcą lub nie mogą rozwiązać małżeństwa przez rozwód. Separacja może być tymczasowym rozwiązaniem prowadzącym do pogodzenia się małżonków albo też stanowić etap poprzedzający złożenie pozwu rozwodowego.Separacja jest sądowym uregulowaniem faktycznego rozstania małżonków bez rozwiązania związku małżeńskiego. Warunkiem uzyskania separacji jest ustalenie jedynie zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego. W przypadku rozwodu należy dodatkowo udowodnić, że rozkład więzi małżeńskich jest trwały. Separacji nie można orzec w dwóch następujących wypadkach: jeżeli wskutek jej orzeczenia miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków; gdyby orzeczenie separacji było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego; Orzeczenie separacji oznacza, że małżeństwo trwa nadal ale małżonkowie nie mają obowiązku wspólnego życia.

Małżonkowie mogą żyć odrębnie, mogą prowadzić odrębne gospodarstwa domowe ale nie mogą zawrzeć nowego związku małżeńskiego ponieważ dotychczasowe małżeństwo trwa. Z chwilą orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami powstaje ustrój rozdzielności majątkowej co oznacza, że od tej pory wszystko co małżonkowie nabędą staje się ich majątkiem osobistym, którym mogą zarządzać samodzielnie. Na wniosek małżonków sąd orzekający separacje może również dokonać podziału majątku wspólnego nabytego przez nich w trakcie małżeństwa. Kwestia alimentów na wspólne dzieci lub drugiego małżonka podlega identycznym rozwiązaniom jak przy rozwodzie. Orzeczenie separacji nie stoi na przeszkodzie wystąpienie w przyszłości z żądaniem rozwiązania małżeństwa przez rozwód. Sposób orzeczonej separacji zasadniczo decyduje o kształcie późniejszego postępowania rozwodowego. W przypadku orzeczenia separacji małżonek nie ma możliwości powrotu do poprzedniego nazwiska. Domniemanie, że dziecko urodzone przez żonę w trakcie małżeństwa pochodzi od jej męża podlega uchyleniu. Sąd orzeka o zniesieniu separacji na zgodny wniosek stron. Sad może pozostawić między małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej. Z chwilą zniesienia separacji ustają wszystkie jej skutki. Sąd dodatkowo orzeka jeszcze w kwestii władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem stron. Opłata sądowa-stała od pozwu o separację złożonego przez jednego z małżonków wynosi 600 zł, natomiast zgodny wniosek małżonków w tym zakresie wiąże się z obowiązkiem poniesienia opłaty sądowej w wysokości 100 zł.


article-img

strona w modernizacji



KILKA SŁÓW O ROZWODZIE…

Związek małżeński może być rozwiązany przez rozwód bez orzekania o winie, z orzeczeniem winy któregoś z małżonków lub każdego z nich. Poza tym z uwagi na migrację ludności zachodzi nie rzadko potrzeba przeprowadzania rozwodu z obcokrajowcem, rozwiedzenia małżonków mieszkających za granicą lub przeprowadzenia rozwodu gdy jeden z nich powrócił do kraju a drugi pozostał w innym państwie. Często jeszcze zdarza się konieczność uznania orzeczenia sądu zagranicznego w przedmiocie rozwodu przez sąd polski. Postępowanie rozwodowe może sprowadzić się do szybkiego procesu opartego na jednej rozprawie lub stanowić bardziej rozbudowane postępowanie w szczególności gdy w postępowaniu ustalana jest wina co rodzi potrzebę przeprowadzenia szeregu dowodów.

Sąd Okręgowy właściwy do rozpoznania sprawy rozwiąże małżeństwo po przeprowadzeniu postępowania sądowego wówczas gdy ustali zupełny i trwały rozkład pożycia pomiędzy małżonkami. Jeżeli Sąd nie ustali powyższej przesłanki może oddalić powództwo nawet gdy strony zgodnie wnoszą o rozwiązanie ich związku małżeńskiego.

Okoliczności takie jak zdrada, alkoholizm jednego z małżonków, czy też przypadki przemocy domowej, nie są wystarczające do orzeczenia rozwodu w sytuacji gdy w pomiędzy małżonkami nie doszło do zupełnego i trwałego rozpadu więzi małżeńskich.

Zupełny i trwały rozkład pożycia zachodzi wtedy gdy uległy zerwaniu wszystkie więzi małżeńskie czyli: uczuciowa,fizyczna,gospodarcza. Wspólne zamieszkiwanie małżonków nie przekreśla możliwości rozwiązania małżeństwa przez rozwód. Sytuacja taka może być podyktowana sytuacją ekonomiczną stron(np. żaden z małżonków nie posiada możliwości zamieszkania w innym lokalu).Wspólne zamieszkiwanie nie przesądza o tym, że pomiędzy małżonkami w dalszym ciągu istnieje więź gospodarcza. Sąd rozpoznając sprawę rozwodową bada czy rozkład pożycia stron jest trwały co oznacza,że musi istnieć stan, w którym okoliczności sprawy dają podstawę sądzić, że małżonkowie nie wrócą już do wspólnego pożycia. Rozkład pożycia stron powinien trwać od dłuższego czasu. Każdy przypadek należy oceniać indywidualnie. Zdarzają się i takie sytuacje gdy rozkład zostanie ustalony jako trwały mimo, że nie jest „długotrwały”.

Sąd nie rozwiąże małżeństwa przez rozwód mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia stron jeżeli:

  1. wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro małoletnich dzieci małżonków;

  2. rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraził zgody na rozwód i jego odmowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego;

  3. orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;

Sąd może skierować małżonków do postępowania mediacyjnego, szczególnie wtedy gdy zauważy szanse na utrzymanie małżeństwa lub koniecznym jest wypracowanie stanowisk stron w kwestiach spornych w szczególności gdy małżonkowie posiadają małoletnie dzieci.

Pomijając powyższe jeżeli sąd widzi szansę na pojednanie małżonków może nakłaniać ich do pojednania lub nawet zawiesić postępowanie sądowe. W takim przypadku wszczęcie postępowania postępowania może nastąpić na wniosek z upływem 3 miesięcy od dnia, kiedy postępowanie zostało zawieszone. Postępowanie rozwodowe toczy się przy drzwiach zamkniętych chyba, że obie strony zdecydują inaczej, a sąd uzna, że jawność nie zagraża moralności.

W sprawach o rozwód powództwo wzajemne jest niedopuszczalne. Drugi małżonek może żądać rozwodu, separacji lub wnieść o oddalenie powództwa.

W trakcie procesu sąd ustala – miedzy innymi – przyczyny rozkładu pożycia stron, posiadanie przez małżonków małoletnich dzieci i wszystkie inne ważne kwestie związane z sytuacją dzieci. Sąd przeprowadza dowód z przesłuchania stron. Małoletni, którzy nie ukończyli 13 roku życia, a zstępni stron, którzy nie ukończyli 17 lat, nie mogą być przesłuchiwani w charakterze świadków.

Postępowanie odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron. Przedmiotem postępowania rozwodowego może być również roszczenie alimentacyjne małżonka względem drugiego małżonka jeżeli:

  • małżonek nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, np. jest chory i nie pracuje,

  • rozwód powoduje znaczne pogorszenie jego sytuacji materialnej, a małżonek od którego żąda alimentów, został uznany wyłącznie winnego rozkładu pożycia.

Skutkiem rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód małżeństwo przestaje istnieć i małżonkowie stają się osobami stanu wolnego, ponadto ustaje między nimi wspólność majątkowa małżeńska. W ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego rozwiedziony małżonek może złożyć stosowne oświadczenie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem w celu powrotu do nazwiska sprzed zawarcia związku małżeńskiego.

Od pozwu o rozwód sąd pobiera opłatę stałą 600 zł.

W razie pojednania się stron w pierwszej instancji, zwrotowi podlega cały uiszczony wpis od pozwu o rozwód; jeżeli natomiast do pojednania doszło w toku postępowania odwoławczego zwraca się połowę wpisu uiszczonego od apelacji.

W razie rozwiązania małżeństwa stron przez rozwód bez orzekania o winie sąd zwraca stronie, która uiściła wpis połowę jego wartości a pozostałą częścią opłaty obciąża każdego z małżonków po połowie

Decydując się na rozwód należy oprócz pozwu przygotować stosowne dokumenty w tym obowiązkowo odpisy aktów stanu cywilnego.


article-img

viagra costs cialis price cialis generic availability cialis free trial cialis coupon 20 mg cialis coupons 2017 buying viagra cost of viagra when will cialis go generic levitra online cialis 30 day trial coupon viagra single packs buy levitra online cialis patent expiration 2017 cialis side effects generic viagra erectile dysfunction cialis cialis 10 mg viagra online viagra viagra generico generic viagra 100mg viagra wikipedia how does viagra work viagra for sale uk levitra without a doctor prescription free cialis cialis generic viagra without a doctor prescription usa viagra sans ordonnance cialis samples overnight viagra vs cialis vs levitra viagra effects cialis vs viagra levitra 10 mg prezzo order viagra discount cialis levitra 20 mg viagra substitute viagra medicine viagra for men levitra bayer 20mg meilleur prix levitra 20mg cost per pill canadian viagra cialis canadian pharmacy viagra alternative how much does cialis cost viagra coupon viagra for sale cialis online cialis for men cilias cialis 5mg daily viagra alternatives cialis cheap cialis patent expiration cialis copay card cost of cialis cyalis cialis website how to take cialis viagra 100 cialis 5mg side effects of cialis cialis for bph cialis or viagra viagra without a doctor prescription levitra coupons viagra sex female viagra buy generic viagra how long does viagra last cialis voucher cealis cialis coupons cialis 20 mg viagra en ligne livraison 24h cialis tadalafil daily cialis cialis discount viagra 100 mg viagra cost cialis dosage recommendations how does cialis work vardenafil 20mg cialis for daily use sex viagra for women cialis patent expiration date extended buy viagra online cialis otc cialis 20mg directions cialis cost cialis pharmacy prices viagra kaufen viagra for women wholesale cialis cialis pills for sale cialis for sale canadian cialis cheap cialis levitra 20 mg cost walmart buy generic levitra viagra price cialis on line online cialis levitra generic generic cialis viagra vs cialis vs levitra levitra cialis dosage what works better than viagra cialis generic tadalafil cialis testimonials viagra generic cialis professional cialis for women cialis daily buy viagra levitra 20 mg von bayer cialis coupons from manufacturer cialis savings card buy cialis online discount viagra viagra wiki viagra 100mg tablets retail price levitra vs viagra for hardness where to buy viagra viagra tablet side effects of viagra canada viagra levitra 20 mg precio farmacia viagra 100mg how to use viagra levitra vs viagra cialis pricing cheap levitra viagra natural viagra from canada price cialis liquid cialis viagra on line no prec viagra uk free viagra viagra pill cialis 30 day sample generic levitra 200 cialis coupon utilisation viagra cialis vs viagra viagra vs cialis buy levitra 9 levitra at walmart levitra coupon levitra 20mg generic levitra vardenafil 20mg cheap viagra cialas levitra prices viagra ohne rezept aus deutschland cialis dosage strengths cialis canada viagra receptfritt viagra nebenwirkungen generic cialis tadalafil viagra canada viagra bestellen over the counter viagra viagra vs cialis sophia viagra lowest cialis prices viagra soft cialis sample cialis samples viagra samples viagra activate viagra ohne rezept auf rechnung cialis reviews cialis 5 mg natural viagra generic for cialis revatio vs viagra viagra pillen kruidvat cialis coupons printable cialis coupon levitra dosage cialis prices what is viagra best price viagra pfizer viagra levitra vs viagra herbal viagra pfizer viagra coupons from pfizer viagra side effects canada cialis viagra tablets viamedic cialis cialis 20mg cialis from canada cialis pills viagra on line cialis alternative vardenafil vs viagra buy cialis cialis effects women viagra levitra rezeptfrei deutschland cialis viagra 50mg levitra erfahrungen viagra online viagra coupons cialis coupon print cialis trial viagra pills cialis medication levitra prezzo in farmacia equipe argentine viagra viagra prices viagra cialis viagra tesco viagra dosage what does viagra do what is cialis generic cialis at walmart