Archiwa kategorii: Małżeńskie sprawy majątkowe



Odpowiedzialność za zobowiązania współmałżonka jest odpowiedzialnością z majątku wspólnego objętego małżeńską wspólnością majątkową odnosząca się tylko i wyłącznie do długów zaciągniętych w trakcie trwania małżeństwa. Współmałżonek nie odpowiada za zobowiązania małżonka swoim osobistym majątkiem. Odpowiedzialność dotyczy tylko majątku powstałego w trakcie trwania związku małżeńskiego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, współmałżonek nie odpowiada za długi zaciągnięte jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego. W sytuacji takiej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego małżonka. Również współmałżonek nie odpowiada za długi małżonka wówczas, gdy nie ma majątku wspólnego tzn. w przypadku obowiązywania pomiędzy małżonkami tzn. intercyzy. Nie odpowiadamy również za długi małżonka wówczas, gdy nie ma majątku wspólnego, a więc np. gdy została zawarta umowa o rozdzielczości majątkowej, czy też gdy małżeństwo ustało i wspólność majątkowa małżeńska przekształciła się w współwłasność na zasadach ogólnych. W takim przypadku wierzyciel może jednak żądać zaspokojenia z udziału, który przypadł małżonkowi przy podziale majątku wspólnego. Odpowiedzialność za długi małżonka zaciągnięte w trakcie trwania wspólności ustawowej majątkowej uzależniona jest przede wszystkim od wyrażenia zgody na zaciągnięcie przez małżonka zobowiązania. Chodzi tutaj o długi wynikające z czynności prawnych, a więc zazwyczaj z zawartych przez małżonka umów. Jeżeli taką zgodę wyrazimy, wówczas wierzyciel małżonka może żądać spłaty długu nie tylko z majątku osobistego naszego małżonka będącego jego dłużnikiem, ale również z naszego majątku wspólnego, tj. objętego wspólnością majątkową małżeńską. Wspólność ustawowa małżeńska powstaje w momencie zawarcia związku małżeńskiego, o ile małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej małżeńskiej wprowadzającej rozdzielczość majątkową.

Jeżeli istnieją ważne powody, Sąd może na żądanie jednego z małżonków postanowić, iż ustawowa wspólność pomiędzy małżonkami zostaje wyłączną, w tej sytuacji za zaciągnięte zobowiązania odpowiedzialny jest tylko ten małżonek, który je zaciągnął. W celu wyłączenia ustawowej wspólności majątkowej należy złożyć do sądu wniosek o wyłącznie odpowiedzialności małżonka za zobowiązania zaciągnięte przez drugiego małżonka w sprawach wynikających z zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny. Postępowanie odbywa się w trybie nieprocesowym. W świetle obowiązujących przepisów, rozstrzygnięcie o wyłączeniu odpowiedzialności małżonka za zobowiązania zaciągnięte przez drugiego z małżonków w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny, może nastąpić dopiero po umożliwieniu złożenia wyjaśnień małżonkowi wnioskodawcy.



Zgodnie z art.40 k.r.o. zasadą jest, że każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, jednak w szczególnych sytuacjach sąd może na żądanie jednego z małżonków pozbawić drugiego prawa do samodzielnego rozporządzania majątkiem albo postanowić, że na dokonanie pewnych czynności konieczna będzie zgoda sądu. Pozbawienie jednego z współmałżonków prawa do samodzielnego władania majątkiem wspólnym może nastąpić tylko i wyłącznie z ważnych powodów, które uzasadniają, że samodzielne władanie majątkiem wspólnym przez małżonka prowadzi do niekorzystnych dla rodziny skutków. Powodem takim będzie np. to, że na skutek lekkomyślności małżonka i lekceważenia interesów rodziny, majątek jest narażony na uszczuplenie. Pozbawienie małżonka samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym może ograniczać się do poszczególnych części majątku, jak również dotyczyć całego majątku. Należy mieć na uwadze, że postanowienie tego rodzaju wydawane jest na przyszłość z mocą skuteczną od dnia uprawomocnienie się postanowienie, niestety czynności dokonane przez małżonka przed wydaniem postanowienia pozostają w mocy prawnej.

Zgodnie z treścią art. 40 k.r.o. sąd z ważnych powodów na żądanie jednego z małżonków może pozbawić drugiego małżonka samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym. W konsekwencji zarząd majątkiem wspólnym sprawuje samodzielnie drugi małżonek. Postanowienie sądu wydane co do przedmiotu zarządu majątkiem może być uchylone w każdym czasie w razie zmiany okoliczności – ustania przyczyn, które spowodowały jego wydanie. Małżonek pozbawiony prawa zarządzania majątkiem wspólnym nie może dokonywać żadnych czynności, nie tylko tych, co do których wymagana jest zgoda współmałżonka. Czynność prawna z zakresu zarządzania majątkiem wspólnym, dokonana we własnym imieniu przez małżonka pozbawionego zarządu jest nieważna. Postanowienie to może zostać uchylone, jeżeli dojdzie do zmiany okoliczności, które przemawiały za zapadłym postanowieniem. Opłata sądowa od wniosku o pozbawienie samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym wynosi 40 zł.



Ustalenie nierównych udziałów w majątku małżonków jest możliwe tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są trzy przesłanki, po pierwsze jeden z małżonków zgłosił żądanie ustalenia nierównych udziałów, po drugie wystąpiły ważne powody tego żądania, po trzecie małżonkowie w różnym stopniu przyczynili się do powstania majątku wspólnego. Warto dodać, iż to na małżonku żądającym ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym spoczywa ciężar udowodnienia, iż małżonkowie w różnym stopniu przyczynili się do powstania majątku wspólnego.

Zgodnie z art. 43 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego oboje małżonkowie mają ostatecznie równe udziały w majątku wspólnym. Przyjmuje się, iż „ważne powody” oznaczają względy natury moralnej, które sprawują, iż w niektórych sytuacjach faktycznych równość udziałów małżonków w majątku wspólnym mogłaby być traktowana jako rozstrzygniecie kolidujące z zasadami współżycia społecznego. W pojęciu ważnych powodów należy umieścić zachowywanie się małżonków w sposób szkodliwy dla interesów rodziny, przejawiające się w porzuceniu rodziny i niewykazywaniu żadnej troski o jej byt, prowadzeniu nagannego moralnie trybu życia, uchylaniu się od pracy. Przy ocenie zasadności zgłoszonego żądania o ustalenie nierównych udziałów nie ma znaczenia sama tylko wysokość pobieranych zarobków i uzyskiwanie dochodów oraz sposób i racjonalność ich wykorzystywania w ramach zaspokajania potrzeb rodziny. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego okoliczność, że zarobki jednego z małżonków były znacznie niższe niż zarobki drugiego małżonka nie może być jedyną podstawą do przyjęcia, że wystąpiły ważne powody w rozumieniu art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli przez cały czas trwania związku małżonek nie trwonił majątku ani nie postępował z nim lekkomyślnie, to nawet jeżeli środki pochodzące z osiągniętych przez jednego małżonka zarobków, które wniósł do majątku wspólnego, były znacznie wyższe niż wniesione przez drugiego, nie uzasadnia to ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym.

Doktryna zgodnie wskazuje, iż w pojęciu ważnych powodów nie mogą się mieścić okoliczności niezależne od małżonków, niezawinione przez nich lub zasługujące na usprawiedliwienie. Należy do nich zaliczyć np. brak pracy z powodu bezrobocia, kalectwo, długotrwałą chorobę, sprawowanie opieki nad osobami bliskimi, pobieranie nauki w celu osiągnięcia wyższych kwalifikacji zawodowych. W tejże kategorii nie mieści się również stwierdzona w wyroku orzekającym rozwód lub separację obciążająca jednego z małżonków wina rozkładu pożycia małżeńskiego, jak i ustalenie w wyroku unieważniającym małżeństwo, że jedno z małżonków zawarło je w złej wierze. Ciężar udowodnienia okoliczności warunkujących ustalenie nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym spoczywa na tej osobie, które zgłosiła wniosek o ustalenie nierównych udziałów.



Kodeks rodzinny i opiekuńczy reguluje kwestię rozliczeń małżonków ze względu na poczynione przez nich wydatki i nakłady z majątku wspólnego na majątki osobiste każdego z nich oraz wydatki i nakłady poczynione z majątków osobistych na majątek wspólny. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady, które zostały poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty przynoszące dochód. Każdy z małżonków może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny, nie może jednak żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Nakłady poczynione z majątku odrębnego jednego z małżonków na majątek odrębny drugiego z nich, będą podlegały rozliczeniu z majątku wspólnego w sytuacji, gdy na przedmiot majątkowy stanowiący majątek odrębny jednego z małżonków, dokonano nakładów zarówno z majątku wspólnego, jak również z majątku odrębnego małżonków. W sytuacji gdy małżonkowie w czasie trwania wspólności ustawowej wspólnie zbudowali dom na gruncie wchodzącym w skład majątku odrębnego jednego z nich, wartość nakładów określa się w ten sposób, że najpierw ustala się ułamkowy udział nakładów małżonków w wartości domu według cen rynkowych z czasu jego budowy, a następnie oblicza się ten sam ułamkowy udział w wartości domu według cen rynkowych z chwili podziału majątku wspólnego.

Zwrot dokonanych nakładów następuje przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny. Jeśli nakłady i wydatki z majątku wspólnego na majątek osobisty były dokonywane w trakcie trwania wspólności majątkowej roszczenie o ich zwrot w pewnych sytuacjach jest niedopuszczalne. Chodzi tu mianowicie o przypadek, gdy nakłady i wydatki były czynione na rzecz przedmiotów wchodzących co prawda do majątku osobistego jednego z małżonków, ale przynoszących dochody. Należy przypomnieć, że dochody uzyskiwane z majątku osobistego jednego z małżonków wchodzą w skład majątku wspólnego. Innymi słowy dochód generowany przez przedmioty wchodzące do majątku osobistego przypadają obojgu małżonków. Zatem logicznie – nakłady i wydatki na przedmioty – też powinny pochodzić z majątku wspólnego, jako wspólna inwestycja, która przynosi wspólny zysk. Warto zauważyć, że powyższy zakaz zwrotu nakładów i wydatków nie jest uzależniony od tego, czy znalazły one pełne pokrycie w uzyskanym dochodzie. Co więcej nie jest istotne, aby rzecz na którą były one przeznaczone faktycznie przyniosła dochód.



Małżonkowie mogą dokonać podziału dotychczasowego majątku wspólnego w umowie, a w przypadku braku zgody każdy z małżonków może wystąpić do sądu o dokonanie takiego podziału. Przedmioty nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku odrębnego każdego z małżonków. Przed przystąpienie do podziału majątku trzeba ustalić, co wchodzi w skład majątku wspólnego, a co w skład majątku odrębnego – osobistego. Jeśli strony samodzielnie potrafią dojść do porozumienia podział majątku może nastąpić w drodze umownej. Dokonując podziału majątku dorobkowego co do zasady bierze się pod uwagę stan majątku z chwili zniesienia wspólności, a jego wartość – z chwili orzekania w sprawie o podział majątku wspólnego. Umowa o podział majątku wspólnego może zostać zawarta w formie ustnej, pisemnej, notarialnej . W przypadku podziału umownego strony w ramach zasady swobody umów mogą ograniczyć podział tylko do części majątku wspólnego, przy ustalaniu wartości poszczególnych przedmiotów mogą uwzględnić ich subiektywną wartość, a także mogą dowolnie ustalić komu przypadną poszczególne przedmioty oraz wysokość i terminy ewentualnych spłat czy dopłat. Sprawy o podział majątku dorobkowego z udziałem sądu co do zasady obejmować powinny cały majątek wspólny, wartość przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego powinna zostać określona według kryteriów obiektywnych tzn. cen rynkowych, podział dokonywany jest przede wszystkim przez podział fizyczny przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego, a sąd decyduje o wysokości i terminach ewentualnych spłat czy dopłat. Sądowy podział majątku powinien obejmować cały majątek, a więc nie można poprzestać na podziale jedynie niektórych jego składników. Tylko z ważnych powodów sąd może ograniczyć podział do części majątku.

Wyróżnić należy trzy sposoby podziału przedmiotów składających się na majątek wspólny małżonków: – podział fizyczny pomiędzy małżonkami; gdy jednemu z małżonków w wyniku podziału fizycznego przypadną przedmioty majątkowe, których łączna wartość jest niższa niż wartość przysługującego mu udziału w majątku wspólnym, może domagać się od drugiego małżonka uiszczenia na jego rzecz dopłat celem wyrównania różnicy; przy czym fizyczny podział rzeczy nie jest możliwy, jeżeli byłby on sprzeczny z przepisami ustawy, społeczno – gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub zmniejszenie jej wartości; -przyznanie wszystkich lub konkretnych przedmiotów majątku wspólnego jednemu z małżonków; w takim wypadku drugi małżonek może domagać się uiszczenia na jego rzecz spłaty celem wyrównania różnicy pomiędzy wartością przysługującego mu udziału w majątku wspólnym a wartością otrzymanych przedmiotów; -sprzedaż; suma uzyskana ze sprzedaży podzielona zostaje pomiędzy małżonków proporcjonalnie do przysłuchujących im udziałów.

W przypadku, gdy małżonkowie obok majątku wspólnego mieli także majątki osobiste, przy podziale majątku wspólnego powinni dodatkowo rozliczyć wydatki i nakłady poczynione z majątku osobistego na majątek wspólny lub z majątku wspólnego na majątek osobisty. W związku z tym każdy z małżonków jest obowiązany zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych dokonanych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód oraz może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny, przy czym nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku wspólnego w chwili ustania wspólności. Te same zasady dotyczą długu jednego z małżonków zaspokojonego z majątku wspólnego. W sytuacji ustania wspólności majątkowej, małżonkowie nie posiada już wspólnego majątku, lecz majątki osobiste, w których skład wchodzi pomimo ich dotychczasowych majątków osobistych, udział wnoszący ½ części w ich dotychczasowym majątku wspólnym.



Wspólność majątkowa między małżonkami powstaje z chwilą zawarcia związku małżeńskiego, jej zniesienie może nastąpić tylko w drodze umowy – intercyzy – bądź sądowego zniesienie wspólności. Wspólność zostaje także zniesiona w przypadku orzeczenia rozwodu lub separacji. Jak również gdy jeden z małżonków został ubezwłasnowolniony. Ustanowienie rozdzielności w drodze umowy może mieć miejsce tylko wtedy, gdy małżonkowie są zgodni co do tego, że intercyzę trzeba podpisać, lub gdy tego chcą jak również są zgodni co do treści takiej umowy. W przypadku braku porozumienia pomiędzy małżonkami w kwestii ustanowienia rozdzielności majątkowej, należy sporządzić wniosek w tym zakresie do właściwego sądu. Pozew o zniesienie wspólności majątkowej może wnieść każdy z małżonków z uwagi na zaistnienie ważnych powodów. Małżonkowie, którzy pozostają w związku małżeńskim mogą również domagać się o zniesienie wspólności małżeńskiej w sytuacji, gdy spełnione zostaną określone przesłanki.

W pozwie o zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej należy określić datę od której domaga się zniesienie tej wspólności. Z reguły będzie to data wniesienia pozwu, jednakże sąd w wyjątkowych okolicznościach może określić inną np. wcześniejszą datę zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej. Pozew o zniesienie ustawowej wspólności majątkowej wnosi się do właściwego Sądu Rejonowego ze względu na ostatnie wspólne miejsce zamieszkania małżonków. Skutkiem wprowadzenia rozdzielności majątkowej jest to, że przestaje istnieć wspólność majątkowa pomiędzy małżonkami , zaletą postępowania przed sądem jest możliwość ustalenia takiej rozdzielności majątkowej z datą wsteczną o ile zostaną udowodnione wymagane w tym zakresie przesłanki. Każdy z małżonków w równej części będzie posiadał udział w tych przedmiotach, które kiedyś były objęte wspólnością majątkową. Od chwili ustanowienia rozdzielności majątkowej każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoich majątkiem. Warto na marginesie zaznaczyć, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wpływa w żaden sposób na inne wzajemne prawa i obowiązki wynikające z faktu pozostawania przez strony w związku małżeńskim. Małżonkowie w aspekcie finansowym muszą więc dalej wzajemnie wspierać się, pomagać sobie i łożyć na utrzymanie rodziny, którą razem założyli. Opłata od pozwu o zniesienie majątkowej wspólności małżeńskiej wynosi 200 zł. W uzasadnionej sytuacji, Sąd może zwolnić z opłaty małżonka wnoszącego pozew, o ile jest to uzasadnione.



Zawarcie związku małżeńskiego rodzi szereg konsekwencji prawnych. Dlatego tak istotny jest wybór odpowiedniego reżimu rządzącego ustrojem majątkowym małżonków. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym z chwilą zawarcia związku małżeńskiego między małżonkami powstaje wspólność ustawowa. Małżonkowie mogą jednak rozszerzyć lub zawęzić jej zakres, a także ją znieść, zawierając stosowną umowę – intercyzę. Jest to możliwe zarówno przed, jak i po zawarciu małżeństwa. Jeżeli umowa majątkowa doszła do skutku przed zawarciem małżeństwa, wówczas z chwilą jego zawarcia obowiązuje między małżonkami od samego początku wybrany przez nich rodzaj ustroju umownego. Gdy natomiast do umo­wy doszło w czasie trwania małżeństwa, z chwilą jej zawarcia ustaje ustrój wspólności ustawowej. Wspólność rozszerzona polega na tym, że małżonkowie włączają do majątku wspólnego przedmioty, które w ustroju ustawowym należałyby do ich majątków osobistych. Ze wspólnością ograniczoną mamy do czynienia wówczas, gdy część przedmiotów objętych w ustroju ustawowym majątkiem wspólnym zostaje włączona do majątków osobistych małżonków. Istotą rozdzielności majątkowej jest stan, w którym nie istnieje wspólność majątkowa, zaś małżonkom przysługują wyłącznie ich majątki osobiste obejmujące składniki nabyte zarówno przed zawarciem umowy, jak i później. Każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem. Szczególną odmianą rozdzielności jest rozdzielność z wyrównaniem dorobków.

Pomimo, że w czasie trwania powyższego ustroju małżonkowie zachowują pełną samodzielność majątkową, z chwilą jego ustania chroniony jest interes tego małżonka, który miał mniejsze możliwości pomnożenia swego majątku. Małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek jego współmałżonka, może żądać wyrównania dorobków – w drodze zapłaty lub przeniesienia prawa. Jeżeli małżonkowie nie będą w stanie osiągnąć porozumienia co do sposobu lub wysokości wyrównania, rozstrzygnięcie w tej kwestii podejmuje sąd. Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać zmniejszenia (jednak nie całkowitego pominięcia) obowiązku wyrównania. W ten sposób można zapobiec wykorzystaniu mechanizmu wyrównania dorobków przez małżonka, który wskutek swej nagannej postawy życiowej uzyskał znacznie mniejszy przyrost swego majątku. Dorobkiem każdego z małżonków jest wzrost wartości jego majątku po zawarciu umowy majątkowej. W drodze umowy majątkowej można zatem jedynie zmienić zakres wspólności lub wprowadzić rozdzielność majątkową (w wersji pełnej lub z wyrównaniem dorobków); nie jest natomiast dopuszczalna zmiana reguł funkcjonowania wspólności ustawowej w zakresie zarządu majątkiem wspólnym, odpowiedzialności za zobowiązania, itd. umowa majątkowa wymaga dla swej ważności formy aktu notarialnego, przy czym możliwa jest jej zmiana lub rozwiązanie. Małżonkowie mogą więc w szczególności zmienić dotychczasowy rodzaj ustroju umownego na inny lub (rozwiązując umowę) powrócić do ustroju wspólności ustawowej.