Archiwa kategorii: Alimenty



Roszczenie o zwrot niesłusznie zapłaconych alimentów przysługuje płacącemu przeciwko uprawnionemu. W sytuacji, gdy alimenty były płacone niesłusznie – np. sąd stwierdził wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego z datą wsteczną – można domagać się ich zwrotu. Alimenty będą płacone niesłusznie również wtedy, gdy płaciła je osoba, która nie była zobowiązana, np. osoba niespokrewniona. Zgodnie z art. 140 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego jednoznacznie wskazuje, iż można domagać się zwrotu zapłaconych niesłusznie alimentów od osoby, która powinna była to świadczenie spełnić – „Osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić”. Warto pamiętać, że w przypadku uchylenia, albo obniżenia alimentów z datą wsteczną staną się one tzw. świadczeniem nienależnym, co zgodnie z art. 410 kodeksu cywilnego obliguje osobę, która taką korzyść uzyskała do jej zwrotu.

Z drugiej strony zgodnie z art. 409 kodeksu cywilnego obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Natomiast zgodnie z treścią art. 411 Kodeksu Cywilnego nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Powyższy przepis znajduje zastosowanie w sytuacji gdy ten, kto spełnił świadczenie, nie był prawnie zobowiązany, lecz można mu przypisać moralny obowiązek wobec przyjmującego świadczenie; w takiej sytuacji spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego. O tym, czy świadczenie czyni zadość zasadom współżycia społecznego decydować będą każdorazowo okoliczności konkretnego przypadku. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, w przypadku zaprzeczenia ojcostwa nie ma możliwości domagania się zwrotu niesłusznie zapłaconych alimentów. Jedynym wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, kiedy pozwany w procesie o ustalenie ojcostwa i alimenty może domagać się od małoletniego powoda – po prawomocnym oddaleniu powództwa- zwrotu kwot niesłusznie zapłaconych alimentów przez czas postępowania na podstawie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia alimentów. Roszczenia o zwrot niesłusznie płaconych alimentów ulegają przedawnieniu z upływem lat 3. Podstawą prawną takiego powództwa są przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu się.



Tzw. wygaszenie obowiązku alimentacyjnego następuje w drodze wyroku właściwego sądu na żądanie osoby zainteresowanej jego wygaszeniem. Obowiązek alimentacyjny ma na celu dostarczanie środków utrzymania. Wysokość alimentów zależy od potrzeb osoby, na rzecz której je przyznano oraz od możliwości zarobkowych zobowiązanego do uiszczania alimentów. Do przesłanek ustanawiających obowiązek alimentacyjny zaliczyć można uzasadnione potrzeby życiowe uprawnionego oraz sytuację majątkową osoby zobowiązanej. W sytuacji, gdy przesłanki przestaną istnieć, wygada obowiązek alimentacyjny. Obowiązek alimentacyjny wygasa także, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny nie będzie w stanie go nadal wykonywać w należyty sposób. Należy pamiętać, że sytuacja majątkowa i życiowa może ulec zmianie również u zobowiązanego. W świetle obowiązujących stron zobowiązany, jak i uprawniony mogą wystąpić z żądaniem zasądzenia alimentów, podwyższenia alimentów, zmniejszenia alimentów oraz z żądaniem ustalenia wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny wygasa ostatecznie w przypadku śmierci jednej ze stron. Oznacza to, że zarówno śmierć osoby uprawnionej jak i zobowiązanej powodują wygaśnięcie obowiązku. Obowiązek ten nie podlega dziedziczeniu. Obowiązek dostarczania środków utrzymania między małżonkami wygasa w chwili unieważnienia małżeństwa i rozwiązania małżeństwa. Tzw. wygaszenie obowiązku alimentacyjnego następuje w drodze wyroku właściwego sądu na żądanie osoby zainteresowanej jego wygaszeniem. Okolicznością uzasadniającą ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego jest zmiana stosunków, co oznacza, np. to, że uprawniony do alimentacji, zakończył edukację, posiada wykształcenie pozwalające mu na podjęcie pracy, czy też nie kontynuuje nauki ale nie decyduje się na podjecie pracy zarobkowej. Zmiana może dotyczyć również sytuacji zobowiązanego.



Wysokość alimentów uzależniona jest z jednej strony od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, z drugiej od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Dlatego w razie zmiany okoliczności zarówno uprawniony jak i zobowiązany mogą domagać się zmiany wysokości płaconych alimentów. Zgodnie z treścią art. 138 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego „w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego”. Powyższa regulacja oznacza, że ustawodawca przewidział taką sytuacje, kiedy nawet prawomocny wyrok sądowy ustalający wysokość świadczenia alimentacyjnego będzie mógł zostać zmieniony. Możliwość zmiany wysokości zasądzonych alimentów na istotne znaczenie, ponieważ wysokość alimentów wobec dziecka ustala się jedynie w stosunku do jego aktualnych potrzeb i nie jest możliwe zasądzenie alimentów rzecz ” przyszłych potrzeb ” małoletniego. W przypadku późniejszej zmiany sytuacji dziecka związanej z dorastaniem, bądź zmiany sytuacji materialnej, wysokość świadczenia alimentacyjnego może ulec zmianie, zwiększeniu bądź zmniejszeniu. W przypadku zmiany możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego, może on domagać się zmniejszenia ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Ogólnie rzecz ujmując, wysokość alimentów może ulec zmianie w zależności od okoliczności. Zmiana okoliczności może prowadzić do uchylenia obowiązku alimentacyjnego, podwyższenia alimentów lub obniżenia alimentów, gdy spełnią się określone przesłanki. Istotnym jest, że zmiana orzeczenia w przedmiocie alimentów nie następuje automatycznie, gdy tylko zajdą ku temu przesłanki, lecz jednie na wniosek strony zainteresowanej w drodze powództwa sądowego. Wskazać przy tym należy, iż zmiana orzeczenia dotyczącego obowiązku alimentacyjnego wynikać może zarówno ze wzrostu lub obniżenia się poziomu potrzeb uprawionego i jego uzasadnionych potrzeb, jak również ze wzrostu lub obniżenia się możliwości zobowiązanego do płacenia alimentów. Często od czasu wydania orzeczenia o alimentach na dziecko mija wiele lat, dziecko rośnie, a wraz z jego rozwojem zwiększają się jego uzasadnione potrzeby, a tym samym koszt jego bieżącego utrzymania i wychowania. Dochodzi do takiej sytuacji, że zasądzone alimenty przestają wystarczać na zaspokojenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem dziecka. Wśród okoliczności, jakie w świetle obowiązującego orzecznictwa, uważane są jako przykłady zasadności ewentualnej zmiany wysokości zasądzonych alimentów przez sąd wymienia się: dorastanie dziecka i wydatki z tym związane, nagła choroba, problemy zdrowotne, niezawinioną utratę pracy i trudności ze znalezieniem innego zatrudnienia, wzrost kosztów utrzymania mieszkania, wypadki losowe, uzyskanie dodatkowych aktywów majątkowych, spadek, wygrana, wzrost wynagrodzenia, zobowiązanie do utrzymania innych osób, urodzenie się kolejnego dziecka.



Powództwo o zaspokojenie potrzeb rodziny skierowane jest do małżonka, który nie przyczynia się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą założył ze współmałżonkiem. Oboje małżonkowie zobowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Rekompensatą zaspokajania potrzeb rodziny jest udział w częściach, bądź w całości w życiu rodziny, wychowywaniu dzieci, pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednym z podstawowych obowiązków małżonków jest dbanie o dobro rodziny. Każdy z małżonków zobowiązany jest przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, zgodnie ze swoimi możliwościami zarobkowymi i majątkowymi. Pomimo tradycyjnych alimentów są dwa sposoby sądowego dochodzenia świadczeń w trakcie trwania związku małżeńskiego właśnie z tytułu obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Jednym z sposobów jest wystąpienie do sądu z pozwem o przyczynianie się do zaspokajania życiowych potrzeb rodziny W przypadku, gdy jeden z małżonków osiąga zarobki zdecydowanie przewyższające zarobki drugiego małżonka, można żądać, aby w większym stopniu przyczynił się finansowo do utrzymania dzieci jak również domu. Pozew wnosi małżonek we własnym imieniu a nie cała grupa rodzinna. Sąd zasądza wówczas kwotę zbiorową na potrzeby całej rodziny, a nie indywidualnie na potrzeby każdego członka. Przy powództwie o zaspokojenie potrzeb życiowych rodziny mają znaczenie przede wszystkich koszty utrzymania i potrzebny rodziny. Możliwości zarobkowe i majątkowe małżonka oraz potrzeby uprawnionego należy zawsze opisać w pozwie i starać się udowodnić w postępowaniu. W pozwie należy przedstawić koszty utrzymania domu oraz inne koszty, np. rachunki, opłaty stałe, leczenie, nauka, dodatkowe zajęcia. Należy wskazać źródło dochodów małżonka i jego wydatki. Ustalając wysokość środków utrzymania, sąd uwzględni to, że małżonkowie, a także ich dzieci, mają co do zasady prawo do podobnej stopy życiowej. W trakcie trwania związku małżeńskiego można wystąpić do sądu rejonowego wydział rodzinny i nieletnich z pozwem o przyczynianie się do zaspokajania życiowych potrzeb rodziny. Pozew ten jest zwolniony z opłat sądowych.



W sytuacji, gdy jeden z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu nie spełnia ciążącego na nim obowiązku zaspokojenia potrzeb rodziny np. jest hazardzistą i całe swoje wygrodzenie, które otrzymuje przekazuje na ten cel, przez co, nie przekazuje żadnych środków na utrzymanie rodziny sąd na wniosek drugiego małżonka może nakazać, aby  wynagrodzenie tego małżonka  trafiało do rąk małżonka występującego z wnioskiem.

Obowiązek zaspokajania potrzeb materialnych rodziny spoczywa na obu małżonkach. Jeżeli jedna ze stron uchyla się od tego obowiązku można wystąpić do sądu o wydanie nakazu wypłaty wynagrodzenia drugiemu małżonkowi. Roszczenie to ma zastosowanie w szczególności gdy jeden z małżonków nie chce płacić wspólnych rachunków ani finansować potrzeb dzieci i rodziny .Potrzeby rodziny mogą być rożne w zależności od sytuacji i jako takie uzasadniają przedmiotowe powództwo. Na obu małżonkach spoczywa obowiązek współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny polega nie tylko na finansowaniu jej, lecz również na osobistym wkładzie w wychowanie dzieci i pracę w gospodarstwie domowym. Tak więc jeżeli jeden z małżonków nie pracuje, lecz w domu wychowuje dzieci to w ten sposób spełnia swój obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny. Najczęściej z sytuacją wydawania takich nakazów mamy do czynienia w przypadku nie wywiązywania się jednego z małżonków z obowiązku alimentacyjnego na rzecz dzieci lub drugiego małżonka. Z wnioskiem do sądu może wystąpić jedynie małżonek osoby nie wywiązującej się ze swoich obowiązków. Nie może tego zrobić ani konkubina, ani inny członek rodziny, nawet jeżeli prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Małżonkowie muszą pozostawać we wspólnym pożyciu. Tak więc separacja sądowa wyklucza możliwość ubiegania się o wydanie nakazu przez sąd. Nakaz wypłaty wynagrodzenia drugiemu małżonkowi dotyczyć może całości lub części tego wynagrodzenia. Nakaz wypłaty dotyczy nie tylko do podstawy pensji, ale również do wszelkich premii i innych świadczeń związanych ze stosunkiem pracy. Małżonek, który uzyskał stosowny nakaz sądu powinien zgłosić się z nakazem bezpośrednio do pracodawcy drugiego małżonka. W stosunku do pracodawcy uprawniony małżonek nie ma żadnych możliwości przymuszenia go do wykonywania orzeczenia sądu, jednak nie jest zdany na jego łaskę. Pracodawca, który nie wykonuje nakazu sądu naraża się odpowiedzialność odszkodowawczą w stosunku do uprawnionego małżonka. Małżonek, który uzyskał nakaz sądu ale pracodawca nie stosuje się do niego ponosi bowiem szkodę. W każdym czasie, w związku ze zmianą okoliczności, możliwa jest zmiana zakresu nakazu oraz całkowite cofnięcie nakazu.



Zobowiązany do alimentacji rodzic, który wyjechał za granicę, nie uniknie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka. Na podstawie umów między narodowych można wyegzekwować alimenty bieżące jak i zaległe. Jest to jednak proces długotrwały i nie zawsze kończy się powodzeniem. Rodzic, który nie otrzymuje alimentów na swoje dzieci od dłużnika, który przebywa poza granicami państwa, może ubiegać się o egzekucję alimentów w kraju, w którym dłużnik przebywa. Do tego celu wykorzystać można jedną z dwóch umów międzynarodowych, mianowicie Konwencję o dochodzenie roszczeń alimentacyjnych za granicą z 1956 r. tzn. konwencję nowojorską lub Rozporządzenia Rady Unii Europejskiej z 2001r. Obydwie umowy różnią się procedurą, która jest stosowana w egzekwowaniu alimentów. Konieczną przesłanką do wyegzekwowania alimentów za granicą jest posiadanie polskiego wyroku zasądzającego alimenty. Ponadto trzeba się liczyć z tym, że dochodzenie alimentów na podstawie każdej z tych umów jest długotrwałe i w przypadku gdy wierzyciel nie zna dokładnego adresu dłużnika, może zakończyć się niepowodzeniem. Egzekucja alimentów za granicą odbywa się według prawa obcego. Postępowanie za granicą może obejmować stwierdzenie wykonalności zasądzonych alimentów, a nawet nowe powództwo oparte na dostarczonych dokumentach W postępowaniu prowadzonym na podstawie Konwencji Nowojorskiej uprawnieni korzystają z takich samych uprawnień jak obywatele/ mieszkańcy państwa, w którym toczy się postępowanie. Osoby uprawnione nie mają obowiązku składania kaucji na rzecz zabezpieczenia kosztów procesu.



Obowiązek alimentacyjny obciąża w równym stopniu oboje rodziców i nie polega jedynie na świadczeniu pieniężnym na rzecz dzieci. Inna forma tego obowiązku może polegać również na osobistych staraniach o wychowanie dziecka. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy nie ustala górnej granicy wieku, do którego dziecku należą się alimenty od rodziców. Zgodnie z treścią Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie się samodzielnie utrzymać, jak również, kiedy dziecko znajduje się w niedostatku. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci ustaje dopiero gdy dziecko osiągnie „samodzielność życiową” co łączone jest z możliwością podjęcia pracy zarobkowej. Chcąc zyskać alimenty na dziecko, trzeba złożyć pozew do sądu przeciw drugiemu rodzicowi. Istnieje też możliwość zawarcia ugody w sprawie alimentów, o ile oboje rodzice zgadzają się na takie rozwiązanie. Ugoda może być zawarta przed sądem lub u notariusza. Przeważnie jednak stosowana jest droga sądowa. Pozew o alimenty składa się do wydziału rodzinnego i nieletnich sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Pozew składa rodzic w imieniu niepełnoletniego dziecka lub opiekun prawny. Jeśli między rodzicami toczy się sprawa o rozwód lub separację, to nie można wnosić odrębnej sprawy o alimenty. Kwestia alimentów na dzieci będzie rozpatrywana na sprawie o rozwód, czy separację. Pozew o alimenty może złożyć również samo dziecko, jeśli jest pełnoletnie. Jeśli nie chce jednak występować w sądzie przeciwko rodzicowi, to warto ustanowić pełnomocnika, który będzie je reprezentował. Nie istnieją określone, stałe kwoty należnych alimentów na dziecko od rodziców. Wysokość alimentów uzależniona jest od potrzeb dziecka i możliwości zarobkowych rodziców. Czas trwania obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci nie ma prawnie określonych, wyraźnych ram. Każdy przypadek wymaga indywidualnego podejścia i wzięcia pod uwagę szeregu czynników, m.in. uzdolnień dziecka, jego zainteresowań, poziomu intelektualnego. Czynnikiem decydującym o ustaniu tego obowiązku nie jest wiek dziecka, a możliwość jego samodzielnego utrzymania się.

Tzw. wygaszenie obowiązku alimentacyjnego następuje w drodze wyroku właściwego sądu na żądanie osoby zainteresowanej jego wygaszeniem. Okolicznością uzasadniającą ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego jest zmiana stosunków, polegająca np. na tym, że uprawniony do alimentacji, zakończył edukację, posiada wykształcenie pozwalające mu na podjęcie pracy, czy też nie kontynuuje nauki ale nie decyduje się na podjecie pracy zarobkowej. Zmiana może dotyczyć również sytuacji zobowiązanego.



W polskim prawie funkcjonuje instytucja alimentacji małżonków, zarówno w czasie trwania małżeństwa jak i po ustaniu małżeństwa. Dochodząc alimentów od małżonka należy brać pod uwagę możliwości finansowe zobowiązanego oraz potrzeby finansowe uprawnionego. Czy istnieje możliwość uzyskania alimentów od  byłego małżonka? Otóż tak. Podstawa prawna tego roszczenia jest inna aniżeli podstawa prawna dochodzenia alimentów od małżonka w trakcie małżeństwa. Między innymi również w wypadku, gdy tylko jedna strona uznana została za wyłącznie winnego rozkładu pożycia małżeńskiego, strona niewinna może żądać od strony winnej alimentów. Natomiast, gdy dwie strony zostały uznane za winne rozkładu pożycia małżeńskiego, obie strony mogą z tego uprawnienia skorzystać.

Zgodnie bowiem z art. 60 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego:

– małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego;

– jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku;

– obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.