Archiwa kategorii: Prawo spadkowe



 

Zdarzają się sytuacje, że spadkodawca pomija w testamencie najbliższą rodziną, zapisując cały swój majątek dalszym krewnym lub wręcz osobom trzecim. W takiej sytuacji członkom najbliższej rodziny przysługuje w stosunku do spadkobiercy roszczenie o wypłatę tzw. zachowku.
Zachowek zabezpiecza interesy osób tak by po śmierci spadkodawcy miały jakieś korzyści ze spadku nawet jeśli zostały pominięte w testamencie. Zachowek należy się tylko najbliższej rodzinie zmarłego. Uprawnieni stale niezdolni do pracy bądź małoletni mają prawo do wyższego zachowku w wysokości dwóch trzecich.
Należy pamiętać, że zachowek nie należy się uprawnionemu, który otrzymał od spadkodawcy darowiznę, został powołany do spadku, albo otrzymał zapis testamentowy. Jeżeli wartość powyższych przysporzeń jest niższa od wartości zachowku uprawnionemu przysługuje roszczenie o zapłatę sumy potrzebnej do uzupełnienia wartości zachowku.
Zachowek stanowi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli jednak uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – ma prawo do dwóch trzecich wartości udziału.
Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku ulegają przedawnieniu.
Spadkodawca może w testamencie wydziedziczyć zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli spełnione zostaną ustawowe określone przesłanki, mianowicie spadkobiercy wbrew woli spadkodawcy postępują uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, dopuścili się względem spadkodawcy albo innej bliskiej mu osoby umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu oraz uporczywie nie dopełniają względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Warto pamiętać, że zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę – przykładowo wydziedziczenie dziecka nie pozbawia prawa do zachowku wnuków.



Testament jest szczególnym oświadczeniem woli, jego ważność zależy od zawarcia w nim stosownej przewidzianej przez przepisy prawa treści. Zdarza się tak, że osoba sporządzająca testament może popełnić wiele błędów – część z nich może stwierdzić sąd, inne trzeba odkryć i jeżeli jest to konieczne lub w interesie osoby podważającej ważność testamentu wykazywać powody dla których należy uznać sporządzoną ostatnią wolę spadkodawcy za nieważną. Nie bez znaczenia jest stan zdrowia psychicznego spadkodawcy w chwili kiedy dokonuje czynności rozporządzającej. Obalenia testamentu można dokonać na etapie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku- składając wniosek o uznanie testamentu za nieważny. Zarzuty można podnieść na rozprawie lub sformułować je w formie pisma sądowego. 

Testament to czynność prawna, w której określona osoba rozporządza swoim majątkiem na wypadek swojej śmierci, czyli wskazuje jaka jest jej wola co do tego, kto i w jakich częściach powinien odziedziczyć jej majątek. W jednym testamencie może być zawarte rozrządzenie majątkiem tylko jednej osoby. Nawet małżonkowie nie mogą sporządzić testamentu wspólnie. Testamentu nie można sporządzić przez przedstawiciela ustawowego czy pełnomocnika. W testamencie można popełnić wiele błędów, dlatego trzeba być ostrożnym aby do tego nie dopuścić.
Czasami zachodzi konieczność skorzystania z wiedzy specjalistycznej poprzez sporządzenie opinii przez stosownych biegłych.



 

 

Spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi tzn. przyjęcie proste, bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności tzn. przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, bądź też spadek może odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku należy złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Brak oświadczenia w terminie 6 miesięcy, oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się przed właściwym sądem lub przed notariuszem.
Nabycie spadku przez spadkobierców następuje z mocy prawa z chwilą śmierci spadkodawcy.
W praktyce spadkobiercom zmarłego byłoby trudno udowodnić osobom trzecim swój status, gdyby nie posiadały odpowiednich dokumentów – temu właśni służy sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo wydawany przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia.
Należy pamiętać, że prawo do spadku nie ulega przedawnieniu, postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku może być przeprowadzone nawet kilka lat po śmierci spadkodawcy.
Postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku jest dokumentem legitymującym spadkobiercę jako uprawnionego do władania spadkiem wobec osób trzecich. Zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego uważa się, że osoba, która legitymuje się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku jest spadkobiercą.
W postępowaniu toczącym się przed właściwym sądem ustalanie są wszyscy spadkobiercy oraz przypadające im udziały w spadku.
Akt poświadczenia dziedziczenia jest odpowiednikiem sądowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, różni się jedynie tym, że akt poświadczenia dziedziczenia jest sporządzony przez notariusza dobrowolnie wybranego na terytorium całego kraju, a sądowe postanowienia o nabyciu spadku jest wydawane przez właściwy Sąd.
Akt poświadczenia dziedziczenia nie może być sporządzony jeżeli spadkodawca zmarł przed rokiem 1984, dziedziczenie następuje na podstawie jednego z testamentów szczególnych i między spadkobiercami istnieją odmienne zdania co do tytułu dziedziczenia, kręgu osób uprawnionych do spadku lub udziałów w spadku.
Zgodnie z kodeksem cywilnym stwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od daty śmierci spadkodawcy, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Ograniczenie to dotyczy jednak jedynie możliwości wydania stosownego postanowienia przez sąd i nie ma przeszkód żeby stosowny wniosek złożyć wcześniej.
Z wnioskiem o stwierdzenia nabycia spadku mogą wystąpić wszystkie zainteresowane osoby, które wiążą skutki prawne z wydaniem postanowienia przez Sąd.
Osobami zainteresowanymi są oczywiście spadkobiercy, ale oprócz nich wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku zainteresowani są także zapisobiercy, uprawnieni do zachowku oraz wierzyciele spadkodawcy albo spadkobiercy.



Zabezpieczenie spadku przeprowadza się w sytuacji, gdy istnieje poważne ryzyko rozporządzenia rzeczami lub prawami pozostałymi po zmarłym. Chodzi tu o obawę uprawnionych do spadku, iż osoba, która bezprawnie włada rzeczami lub bezprawnie dysponuje prawami należącymi do spadku dokona niekorzystnego rozporządzenia nimi.
Do zabezpieczenia spadku właściwy jest sąd, w którego okręgu znajdują się rzeczy będące w chwili otwarcia spadku we władaniu spadkodawcy.
Spadek zabezpiecza się, gdy z jakiejkolwiek przyczyny grozi naruszenie rzeczy lub praw pozostałych po spadkodawcy, zwłaszcza przez usunięcie, uszkodzenie, zniszczenie albo nieusprawiedliwione rozporządzenie. Zabezpieczenie może by motywowane nie tylko interesem spadkobierców lub innych osób poszukujących ochrony, ale także interesem publicznym. Zabezpieczenie spadku jest w zasadzie aktualne do czasu objęcia go przez spadkobiercę. Sąd z urzędu uchyla orzeczenie zabezpieczające, gdy ustanie przyczyna dla której zarządzono zabezpieczenie.
Zabezpieczenia spadku dokonuje się na wniosek lub z urzędu. Wniosek o zabezpieczenie może złożyć każdy, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą. Uprawionym do złożenia wniosku o zabezpieczenie spadku jest również wykonawca testamentu, współwłaściciel rzeczy, współuprawniony co do praw pozostałych po spadkodawcy, wierzyciel mający pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy oraz właściwy urząd skarbowy.
Każda osoba zgłaszająca żądanie o wydanie postanowienia o zabezpieczeniu spadku powinna uprawdopodobnić istnienie podstaw uzasadniających wniosek. Niewykazanie lub nieuprawdopodobnienie przymiotu wnioskodawcy oraz przyczyn zabezpieczenia powoduje oddalenie przez sąd wniosku o zabezpieczenie.
Zabezpieczenia spadku dokonuje się z urzędu, jeżeli sąd poweźmie wiadomość, że spadkobierca jest nieznany, nieobecny lub nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych (jest małoletni lub ubezwłasnowolniony całkowicie lub częściowo) i nie ma ustawowego przedstawiciela (nie pozostaje pod władzą rodzicielską, opieką lub kuratelą).
Wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu spadku oraz dokonanie spisu inwentarza sąd zleca komornikowi lub innemu organowi (np. komornikowi skarbowemu), w którego okręgu znajdują się rzeczy podlegające zabezpieczeniu lub wciągnięciu do spisu inwentarza. Postanowienie ulega wykonaniu z chwilą jego wydania. Sąd może jednak wstrzymać jego wykonalność jeżeli zostało zaskarżone. Na postanowienie sądu w sprawie zabezpieczenia spadku przysługuje zażalenie.

Środkami zabezpieczenia są:
-spisanie majątku ruchomego i oddanie go pod dozór,
-złożenie rzeczy lub pieniędzy do depozytu,
-ustanowienie zarządu tymczasowego,
-ustanowienie dozoru nad nieruchomością.

Zastosowanie jednego z tych środków nie wyłącza zastosowania innych, równocześnie lub kolejno. Wyliczenie powyższych środków zabezpieczenia ma charakter przykładowy i obejmuje tak zwane ostateczne środki zabezpieczenia. Sąd, w zależności od rodzaju prawa lub rzeczy, może także stosować inne środki zabezpieczenia, w tym środki tymczasowe mające na celu włącznie zapobieżenie usunięciu lub ukryciu rzeczy przed ich spisaniem. Środki zabezpieczenia, które mają być zastosowane, powinny być określone w sentencji postanowienia o zabezpieczeniu spadku; w razie potrzeby sąd może je zmienić.



Dział spadku jest to faktyczne podzielenie masy spadkowej między uprawnionych spadkobierców. Jeżeli do schedy spadkowej należy nieruchomość dokonanie działu spadku może nastąpić w formie ugody sądowej lub notarialnej albo na drodze procesu sądowego. W ramach działu spadku dokonuje się ustalenia wartości całej masy spadkowej, miedzy innymi zaliczając otrzymane darowizny. Celem działu spadku jest definitywny podział i rozliczenie masy spadkowej między spadkobiercami, określenie podziału miedzy uprawnionymi spadkobiercami.
W sytuacji, gdy spadek po jednym spadkodawcy dziedziczy kilka osób, to do wspólności majątku spadkowego stosowane są przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Taka wspólność, nie ma charakteru ostatecznego, istnieje jedynie do momentu działu spadku. Współspadkobiercy, nie muszą dokonywać działu spadku, ponieważ ustawa nie nakłada na nich takiego obowiązku.
Dział spadku powoduje skutki prawne i faktyczne. Skutki prawne polegają przede wszystkim na tym, że do majątków osobistych poszczególnych spadkobierców wchodzą przyznane im prawa majątkowe. Zmienia się także odpowiedzialność za długi spadkowe. Od chwili działu spadku każdy z dotychczasowych współspadkobierców odpowiada za długi samodzielnie, w stosunku do wielkości przysługującego mu udziału. Skutki faktyczne polegają na tym, że majątek objęty dotychczas wspólnością, przestaje istnieć jako całość.
Dział spadku polega na tym, że wraz z chwilą zakończenia trwania współwłasności, ustalana jest wartość całego majątku spadkodawcy a następnie określana jest wielkość schedy każdego ze spadkobierców. Dział spadku może być dokonany w drodze umowy lub w drodze postępowania przed sądem. Umowny dział spadku możliwy jest tylko wtedy gdy istnieje zgodna wola współspadkobierców, w przypadku braku zgodnej woli podziału dokonuje sąd.

 



Stwierdzenie nabycia spadku to postępowanie, które ma na celu stwierdzenie, kto nabył prawa do spadku po spadkodawcy. Postępowanie sprowadza się do tego, że sąd określa krąg podmiotów uprawnionych do dziedziczenia majątku po zmarłej osobie, w drodze spadku oraz przysługujące im udziały.
Prawo do spadku nie ulega przedawnieniu. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku może być przeprowadzone nawet wiele lat po śmierci spadkodawcy.
Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ma charakter nieprocesowy i odbywa się na wniosek osoby zainteresowanej; Sąd nie inicjuje takiego postępowania sam.
Sądem właściwym do stwierdzania nabycia spadku jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Gdyby jednak nie dało się ustalić ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy wtedy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy. W sprawach spadkowych mamy do czynienia z właściwością wyłączną. Uczestnicy postępowania nie mogą jej zatem zmienić umownie.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami stwierdzenie nabycia spadku może nastąpić również przed notariuszem. Notariusz sporządzi stosowny dokument zwany poświadczeniem dziedziczenia.
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku stanowi dokument legitymujący spadkobiercę jako uprawnionego do władania spadkiem wobec osób trzecich. Zgodnie z kodeksem cywilnym domniemywa się, iż osoba, która legitymuje się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku jest spadkobiercą. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców i przypadające im udziały spadkowe.
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że nie tworzy ono nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan, jaki powstał przed wydaniem tego orzeczenia i niezależnie od jego wydania. Osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą. Na podstawie dokumentu potwierdzającego nabycie spadku dokonuje się zmiany w księgach wieczystych i Krajowym Rejestrze Sądowym.