Archiwa kategorii: Prawo rzeczowe



 

 

Samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne. Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył.
Należne właścicielowi wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy to kwota, którą posiadacz musiałby zapłacić właścicielowi gdyby jego posiadanie opierało się na prawie, czyli wynagrodzenie to obejmuje wszystko, co uzyskałby właściciel, gdyby ją wynajął, wydzierżawił lub oddał do odpłatnego korzystania, przy czym chodzi o stosowanie średniej stawki rynkowej.
Kryteria ustalania wysokości wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości, oparte są na układzie odpowiednich cen rynkowych właściwych dla najmu lub dzierżawy gruntu, niemniej jednak powinny podlegać stosownej modyfikacji, tj. uwzględniać stopień ingerencji w treść prawa własności, wartość nieruchomości i w takim też kontekście należy oceniać spodziewane korzyści z uszczuplenia prawa własności. Przysługujące od samoistnego posiadacza wynagrodzenie, nie jest naprawieniem szkody wyrządzonej właścicielowi, lecz wynagrodzeniem zapłaty za korzystanie z jego rzeczy. Tym samym tak wypłacone świadczenie nie jest odszkodowaniem, do którego miałyby zastosowanie przepisy prawa cywilnego regulujące wysokość lub zasady ustalania roszczeń odszkodowawczych. Rozwiązanie to oznacza, że wysokość świadczenia ustalana zostaje w oparciu o ceny występujące na rynku obrotu nieruchomościami za korzystanie z rzeczy określonego rodzaju.

Wynagrodzenie powinno być nie tylko proporcjonalne do stopnia ingerencji posiadacza w treść cudzego prawa własności ale powinno także uwzględniać wartość wykorzystywanej nieruchomości, czasową perspektywę posiadania służebności. Nie można wykluczyć, że wynagrodzenia ustalone według tych kryteriów mierzone w skali roku w odległej perspektywie czasowej będzie znikome. Nie oznacza to jednak, że możliwość dalszego wykorzystania nieruchomości, brak faktycznych utrudnień w wykonywaniu prawa własności, niweczy zupełnie oparte prawo właściciela do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości w związku z utrzymaniem na niej np.urządzeń przesyłowych.

 



 

 

Brak tytułu prawnego do zajmowania mieszkania, pociąga za sobą obowiązek wyprowadzenia się z lokalu na żądanie właściciela i wydania go właścicielowi. Stan taki może powstać w wyniku:

  • -samowolnego zajęcia lokalu
  • -utraty tytułu prawnego do lokalu np. umowy najmu

Eksmisja z mieszkania może być tylko i wyłącznie przeprowadzona na podstawie prawomocnego wyroku sądu. Polskie prawo przewiduje okresy ochronne, w których eksmisji wykonać nie wolno.

Właściciel mieszkania nie ma prawa wyrzucić lokatora z zajmowanego przez niego mieszkania z błahego powodu. Właściciel najpierw musi rozwiązać umowę najmu, i dopiero wtedy może wystąpić do sądu o eksmisje, gdy lokator nie będzie chciał opuścić zajmowanego mieszkania.
Wedle obowiązujących przepisów wymaga się w każdym przypadku, aby sąd wydając wyrok nakazujący opuszczenie lokalu zdecydował również czy eksmitowanej osobie przysługuje prawo do lokalu socjalnego. Należy pamiętać, iż niemożliwym jest wykonanie nakazuje eksmisji w okresie zimowym- od 1 listopada do 31 marca kolejnego roku.
Przymusowe opuszczenie mieszkania może dotknąć każdego, kto używa go w sposób sprzeczny z umową najmu lub niezgodny z jego przeznaczeniem, zalega z czynszem, dewastuje lokal.
Eksmisja jest ostatecznością, właściciel mieszkania przed pójściem do sądu, najpierw powinien spróbować innych form wyegzekwowania swoich praw, np. pisemne upomnienia lokatora. W sytuacji, gdy upomnienia nie przynoszą zamierzonego efektu, właściciel ma prawo rozwiązać umowę najmu, a gdy lokator nie będzie chciał opuścić lokalu, wnieść pozew o eksmisje.
Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego szczegółowo wylicza, wobec jakich osób zagrożonych eksmisją sąd musi orzec prawo do lokalu socjalnego. Są to np. kobiety w ciąży, rodziny z małoletnimi dzieć­mi, osoby niepełnosprawne lub ubezwłasnowolnione oraz spra­wujące opiekę nad takimi osobami i wspólnie z nimi mieszkające.

Uprawnionym do wykonania eksmisji jest komornik sądowy po otrzymaniu od właściciela lokalu prawomocnego wyroku sądowego, w którym zawarta jest klauzula wykonalności.
Kosztami za wszystkie swoje czynności komornik obciąża osobę eksmitowaną.

Umowę najmu można wypowiedzieć lokatorowi, jeśli zwleka z zapłatą czynszu lub innych opłat za używanie lokalu co naj­mniej za trzy pełne okresy płatności. Przedtem jednakże trzeba uprzedzić go na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczyć dodatkowy miesięczny termin do zapłaty zaległych i bieżących należności.

Spełnienie wszystkich wymaganych formalności przez właściciela mieszkania przed złożeniem pozwu o eksmisję decyduje o jego skuteczności.



 

 

Służebności są to prawa majątkowe, które umożliwiają innym osobom-uprawnionym- korzystanie w określonym zakresie z cudzej nieruchomości. Obecnie rozróżnia się ich trzy rodzaje:
służebność gruntowa – ustanawiana na rzecz właściciela innej nieruchomości.
Służebność gruntowa to instrument prawny poprawiający sytuację właściciela nieruchomości, który nie może w pełni korzystać z prawa własności (np. nie może dostać się bezpośrednio z drogi publicznej na własną działkę). Ustanowienie służebności gruntowej wymaga co najmniej dwóch nieruchomości.

służebność osobista – ustanawiana na rzecz konkretnej osoby fizycznej; nie może być przeniesiona na inną osobę.
Służebność osobista należy do zamkniętego katalogu ograniczonych praw rzeczowych. Służebność osobista różni się od służebności gruntowych przede wszystkim tym, że uprawnionym z tytułu służebności osobistej nie jest każdorazowy właściciel nieruchomości władającej, lecz imiennie oznaczona osoba fizyczna − zadaniem i celem służebności osobistej jest zaspokojenie osobistych potrzeb uprawnionego.
służebność przesyłu – ustanawiana na rzecz przedsiębiorcy będącego właścicielem urządzeń przemysłowych lub zamierzającego wybudować urządzenia przesyłowe.
Wiele urządzeń przesyłowych (służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej) wybudowanych na prywatnych gruntach ma nieuregulowany stan prawny. Sytuacja taka prowadziła w wielu przypadkach do konfliktów między właścicielami nieruchomości a przedsiębiorstwami przesyłowymi, które nierzadko swój finał znajdowały przed sądem. Dzięki wejściu w życie nowych przepisów powstała szansa, aby dotychczasową praktykę w tym przedmiocie zmienić, a stan prawny uregulować.
Niezależnie od tego, z jakiego rodzaju służebnością mamy do czynienia, ich ustanowienie wymaga zawarcia umowy, choć podobnie jak przy hipotece, jedynie oświadczenie właściciela nieruchomości musi być zawarte w akcie notarialnym.

 

 

 



 

Często zdarza się, iż prawo własności rzeczy czy nieruchomości przysługuje kilku osobom. Sytuacja taka może być następstwem czynności prawnej- np. zawartej umowy. Zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu lub w drodze porozumienia stron. Współwłasność rzeczy bądź nieruchomości często rodzi konflikty pomiędzy współwłaścicielami w zakresie władania rzeczą bądź też kosztów utrzymania, nakładów na rzecz czy nieruchomość. Zgodnie bowiem z art. 210 Kodeksu Cywilnego każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności poprzez podział rzeczy wspólnej. Dodatkowo przepisy kodeksu cywilnego regulują również dwie inne możliwości zniesienia współwłasności, poprzez przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli – za dokonaniem spłaty jak również sprzedaż rzeczy wspólnej.

Współwłasność polega na tym, że dana rzecz należy niepodzielnie do wszystkich współwłaścicieli, zaś każdemu ze współwłaścicieli przysługują wszystkie atrybuty prawa własności. Niepodzielność oznacza, że każdemu ze współwłaścicieli przysługuje prawo do całej rzeczy, a nie do jej części odpowiadającej udziałowi.
Przedmiotem współwłasności jest zawsze konkretna rzecz. Masa majątkowa, złożona z wielu praw różnego rodzaju, może być przedmiotem wspólności, ale nie współwłasności.
Wobec tego, że w polskim prawie cywilnym brak ogólnych przepisów regulujących wspólność praw, regulacje dotyczące współwłasności często stosuje się przez analogię do innego rodzaju praw przysługujących kilku podmiotom.
Polskie prawo rozróżnia dwa rodzaje współwłasności: współwłasność w częściach ułamkowych i współwłasność łączną. Współwłasność w częściach ułamkowych, w której każdemu współwłaścicielowi przysługuje udział w prawie własności określony ułamkiem, jest samoistnym stosunkiem prawnym, regulowanym wyłącznie przez prawo rzeczowe.
Natomiast współwłasność łączna, w której nie wyróżnia się udziałów, jest zawsze stosunkiem prawnym związanym z innym stosunkiem prawnym – jego prawną konsekwencją. Współwłasność łączna nie jest instytucją jednolitą, każdy jej przypadek regulują przepisy szczególne, które ją ustanawiają. Najbardziej typowymi podstawami współwłasności łącznej są małżeńska wspólność majątkowa i wspólność majątku wspólników spółki cywilnej . Współwłasność łączna z mocy prawa powstaje i ustaje wraz z powstaniem i ustaniem tych stosunków prawnych. W jednym, i w drugim przypadku, wbrew nazwie, w istocie nie jest to współwłasność, lecz wspólność, skoro obejmuje nie konkretną rzecz, lecz masę majątkową.
Zniesienie współwłasności to przeniesienie udziałów we wspólnym prawie. Może tego żądać każdy ze współwłaścicieli współwłasności ułamkowej. Zniesienie następuje przez podział fizyczny, chyba, że jest sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.
Jeśli współwłaściciele są zgodni co do podziału rzeczy może to nastąpić w drodze umowy i oświadczeń woli, a w przypadku podziału nieruchomości tylko formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności.
Istnienie współwłasności lub jej zniesienie w konsekwencji bardzo często prowadzi do chęci dysponowania nadal swoim prawem własności np. przy prawie do sprzedaży lub darowizny. Powstają często trudne stany faktyczne wynikające z braku porozumienia miedzy stronami.
W przypadku niezgodności właścicieli co do podziału rzeczy pozostaje skorzystanie z pomocy drogi sądowej. Nawet jeśli własności ułamkowe są nieproporcjonalne można wnioskować o podział równy z wyrównaniem różnicy dopłatą pieniężną.
Tak wiec przed sądem można dochodzić zniesienia współwłasności w następujący sposób, można dokonać podziału rzeczy wspólnej z możliwością ewentualnego zasądzenie dopłaty pieniężnej, przyznania rzeczy jednemu z właścicieli z obowiązkiem spłaty drugiego, jak również sprzedania rzeczy i podziału uzyskanych pieniędzy pomiędzy współwłaścicieli.W celu rozporządzenia rzeczą wspólną przekraczającą zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda współwłaścicieli, którzy posiadają co najmniej połowę udziałów aby skierować sprawę do rozstrzygnięcia sądowego. Natomiast z żądaniem zniesienia współwłasności może wystąpić każdy ze współwłaścicieli. Roszczenie o zniesienie współwłasności nie Zgodnie z art. 606 k.p.c. w sprawach z zakresu zniesienia współwłasności właściwy jest sąd położenia rzeczy, a zatem sąd, w okręgu którego leży nieruchomość.ulega przedawnieniu i może zostać podniesione przez uprawnionego w każdym czasie.
Sądowe zniesienie współwłasności następuje w specjalnym postępowaniu o zniesienie współwłasności, stanowiącym jedną z odmian cywilnego postępowania nieprocesowego. 



 

Ochrona własności – zwana również ochroną petytoryjną – jest to zespół środków prawnych służących właścicielowi w przypadku naruszenia prawa. Ochrona własności realizowana jest przez prawo karne, cywilne i administracyjne na drodze sądowej. Ochrona własności zagwarantowana jest w Konstytucji RP. Wynikające z niej szczegółowe uprawnienia właściciela w stosunku do osób naruszających jego własność zapewnione są także dość szeroko w Kodeksie Cywilnym.
Zasadniczą instytucją prawa cywilnego służącą ochronie własności jest roszczenie petytoryjne, przybierające formę roszczenia windykacyjnego lub roszczenia negatoryjnego oraz roszczenia uzupełniające.
Zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego, właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba ze osobie tej przysługuje skuteczne względem wierzyciela uprawnienie do władania rzeczą, uprawnieniem takim może być najem, użytkowanie wieczyste czy też służebność gruntowa.
Roszczenie windykacyjne może dotyczyć zarówno nieruchomości, ruchomości, jak i znajdującej się we władaniu osoby nieuprawnionej części rzeczy.
Podczas procesu windykacyjnego właściciel ma obowiązek udowodnienia własności , np. przedstawienie odpisu z księgi wieczystej, potwierdzający stan prawny nieruchomości. W sytuacji braku pisemnych dowodów można przeprowadzić dowód z zeznań świadków.
Oprócz właściciela z powództwem windykacyjnym może wystąpić także współwłaściciel i użytkownik wieczysty. Ponadto, osoba uprawniona z tytułu np. służebności oraz najemca i dzierżawca w zakresie ochrony posiadania również może wystąpić z powództwem.
Właścicielowi, który został pozbawiony korzystania z rzeczy przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, roszczenie o odszkodowanie z powodu utraty rzeczy oraz roszczenie o zwrot pożytków. Uprawnienia te nie przysługują właścicielowi, jeśli posiadacz samoistny pozostawał w dobrej wierze. Natomiast, gdy posiadacz dowiedział się o toczącym się przeciwko niemu powództwie o wydanie rzeczy jest zobowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy, jak również jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę. Posiadacz samoistny w złej wierze obowiązany jest zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdy znajdowała się w posiadaniu uprawnionego.
Roszczenie negatoryjne stanowi istotną formę ochrony własności w sytuacji, kiedy właściciel nie jest pozbawiony faktycznego władztwa nad rzeczą, ale działania drugiej strony, spowodowały, iż ma ograniczoną możliwości do korzystania z rzeczy w należyty sposób.
Właścicielowi w takim stanie rzeczy przysługuje roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem.
Uprawnienia do złożenia powództwa posiada właściciel, współwłaściciel, dzierżawca, najemca, użytkownik wieczysty, a także osoba uprawniona z tytułu ograniczonych praw rzeczowych.
Roszczenie windykacyjne i negatoryjne nie ulega przedawnieniu jeżeli dotyczy nieruchomości. W przypadku rzeczy ruchomych mają zastosowanie ogólne terminy określone w kodeksie cywilnym.

 

 

 



 

 

Posiadanie jest to stan polegający na faktycznym władztwie nad rzeczą. Posiadanie w wielu przypadkach występuje w parze z jakimś innym prawem, np. z dzierżawą. Na proces posiadania składają się dwa elementy władztwo nad rzeczą i domniemanie psychicznego nastawienia wykonywania władztwa dla siebie samego.
Domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Niemożność posiadania wywołana przez przemijającą przeszkodę nie przerywa posiadania. Domniemywa się, że posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym. Prawo chroni zatem posiadanie, choć w sądzie dopuszczalny jest przeciwdowód i obalenie wskazanych domniemań.
Co do zasady, nie wolno naruszać samowolnie posiadania, chociażby posiadacz władał rzeczą w złej wierze. Możemy jednak zastosować obronę konieczną, żeby odeprzeć samowolne naruszenie. Jeżeli chodzi o naruszenie posiadania nieruchomości to można niezwłocznie po naruszeniu przywrócić własnym działaniem stan poprzedni, nie wolno jednak stosować przy tym przemocy względem innych osób.
Zgodnie z kodeksem cywilnym przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń.
Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem.
Naruszenie posiadania to ingerowanie w cudze prawo, polegające na jego zakłóceniu lub częściowym albo całkowitym pozbawieniu faktycznego władztwa nad rzeczą. Do naruszenia posiadania może dojść zarówno w stosunku do osoby, której posiadanie wynika z umowy lub przepisu prawa jak i do osoby, która nie posiada tytułu prawnego. Naruszenie posiadania nie będzie działaniem bezprawnym tylko wówczas jeśli odebranie posiadania opiera się na wyraźnym przepisie prawa, orzeczeniu sądowym, decyzji administracyjnej lub zgodzie posiadacza.
Uprawniony do wystąpienia z roszczeniem o ochronę posiadania jest tylko posiadacz . Powództwo o ochronę posiadania wytacza się przeciw temu, kto posiadanie naruszył, jak również przeciw temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło. Naruszenie następuje na korzyść określonej osoby wtedy, gdy osoba ta z naruszenia tego odnosi konkretną korzyść majątkową lub niemajątkową.

 

 




Zasiedzenie jest jednym ze sposobów nabycia własności nieruchomości . Następuje z mocy prawa, po spełnieniu określonych ustawowo określonych przesłanek. Przepisy prawa wymagają złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia prawa własności w drodze zasiedzenia przez sąd. Orzeczenie sądu ma charakter potwierdzenia, iż nastąpiło już zasiedzenie.
Do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia konieczne jest spełnienia dwóch przesłanek, po pierwsze samoistne posiadanie nieruchomości; po drugie upływu określonego w ustawie czasu, przez który samoistnie posiadamy nieruchomość – posiadacz samoistny nieruchomości, który nie jest jej właścicielem nabywa własność, tej nieruchomości jeżeli posiada ją nieprzerwalnie od 30 lat, w dobrej wierze -20 lat.
Zgodnie z art. 176 Kodeksu Cywilnego, jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadasz może doliczyć okres posiadania swojego poprzednika do czasu, przez który sam posiada, np. syn może doliczyć okres posiadania przez matkę danej działki do okresu, przez który sam posiada daną działkę.
Posiadanie samoistne to władanie rzeczą tak jak właściciel, we własnym imieniu, we własnym interesie. Zewnętrznym przejawem samoistnego posiadania może być np. postawienie ogrodzenia i zabudowanie działki, opłacanie podatku od nieruchomości.
Zgodnie z art. 339 kodeksu cywilnego domniemywa się samoistność posiadania. Oznacza to, że wnioskodawca musi jedynie udowodnić, że posiadał nieruchomość przez określony okres czasu – właściciel nieruchomości przeciwko któremu biegnie zasiedzenie powinien natomiast wykazać przed sądem, że posiadanie nie było samoistne, albo że nastąpiło przerwanie biegu zasiedzenia – jeżeli tego nie udowodni sąd stwierdzi zasiedzenie.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami istnieje możliwość zasiedzenia nieruchomości, która należy do Skarbu Państwa. Do 1990 r. przepisy wyłączały możliwość takiego zasiedzenia. W aktualnym porządku prawnym nie istnieje możliwość zasiedzenia nieruchomości należącym do Skarbu państwa jedynie w przedmiocie gruntów przeznaczonych na drogi publiczne.
Zasadą jest, że za wniesienie do sądu pisma rozpoczynającego postępowanie pobierana jest opłata sądowa. Opłata ta stanowi rodzaj zryczałtowanego wynagrodzenia sądu za prowadzenie sprawy, a jej nieuiszczenie ma doniosłe konsekwencje. Zgodnie z art.40 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wysokość opłaty od wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie pobierana jest opłata stała w wysokości 2.000 zł.
Strona postępowania może domagać się zwolnienia od kosztów sądowych, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku